Generacja Z (Sezon 2, Odcinek 5) - Czy Pokolenie Z wierzy w teorie spiskowe?

Generacja Z, tak nazywa się podcast, którego Państwo właśnie słuchają. Tworzymy go wspólnie z Euronetem i to właśnie w ramach tego podcastu znacznie bliżej przyglądamy się Generacji Z. W ramach naszego podcastu sprawdzamy, czym wyróżniają się osoby z tej generacji, jak patrzą na życie, a także jakie mają motywacje życiowe. Światem rządzą zmiennokształtne jaszczury, lądowanie na Księżycu to bzdura, a może w Roswell rozbiło się UFO? To tylko kilka z najsłynniejszych teorii spiskowych. Wielość tych teorii spiskowych, w które wierzymy na całym świecie, rzeczywiście może zadziwiać. Pojawiają się właściwie przy każdym znaczącym wydarzeniu, mówi twórca internetowy Andrzej Mazuruk. Teorie spiskowe, jak sama nazwa wskazuje, to są takie teorie, które mają na celu wskazać pewien spisek.

To znaczy, weźmy na przykład jakieś znane wydarzenie, które nie jest do końca logiczne. Niekoniecznie oznacza to, że jest nieprawdziwe, natomiast nie zgadza się z tym tak zwanym myśleniem intuicyjnym, czyli tak zwanym chłopskim rozumem. Na przykład morderstwo prezydenta Kennedy'ego. Jest tam bardzo dużo spisków z tego względu, że dużo rzeczy jest niewyjaśnionych, I pewne elementy się nie zgrywają ze sobą albo niektóre znaleziska przeczą sobie. I teraz moglibyśmy się zastanawiać, dlaczego z punktu widzenia analitycznego tak nie jest i istnieje bardzo dużo rozsądnych rozwiązań, takich dowodów czy przyczyn jakichś niescisłości. Na przykład choćby to, że zbierano dowody w nieprawidłowy sposób.

Albo, że po prostu zeznania świadków też mogą być mylne. To ma związek z wieloma różnymi czynnikami, no ale jednak powstają na takiej kanwie teorie spiskowe. I teraz ta teoria ma na celu właśnie to, co powiedziałem, czyli pokazać, że jest jakiś spisek, a oficjalna wersja jest nieprawdziwa, ponieważ ktoś, coś, jakaś grupa interesów ma w tym swój właśnie interes, żeby ta nieoficjalna wersja była ukrywana, czyli ta w cudzysłowie Spiskowa, w cudzysłowie prawdziwa. Natomiast ta podawana oficjalnie jest właśnie wersją fałszywą, która ma na celu zatuszować prawdę. Teorie spiskowe często pojawiają się jako logiczne wyjaśnienie wydarzeń lub sytuacji, które trudno jest zrozumieć i dają fałszywe poczucie kontroli i sprawczości.

Mówi nam przedstawiciel pokolenia Z, student Kamil. Teorie spiskowe się pojawiają, natomiast myślę, że u młodych ludzi akurat rzadziej. Mam wrażenie, że są jakoś lepiej, przynajmniej w moim otoczeniu, lepiej po prostu zorientowani. Natomiast często gdzieś tam wśród dziadków, wśród rodziców te teorie spiskowe są obserwowalne. No i wydaje mi się, że to też bierze trochę z tego, że teraz jesteśmy w takich po prostu bańkach informacyjnych, gdzie jeśli ja na przykład twierdzę, że szczepionki to jest najgorsze zło na świecie i to jest jakiś zaplanowany po prostu tutaj spisek, żeby całą po prostu populację przyrzedzić, no to ja mając takie poglądy trafiam na Facebooku do grup ludzi, którzy też mają takie poglądy i generalnie algorytm mi takie treści serwuje.

które są zgodne z moją percepcją świata i to jest moim zdaniem duże zagrożenie, że te algorytmy są na tyle sprytne i inteligentne, że serwują nam po prostu to, co my chcemy dostawać, bo generalnie człowiek bardzo nie lubi, jeśli coś nie mieści się w jakichś jego tam kanonach białego i czarnego, więc te teorie spiskowe są właśnie potęgowane przez te bańki informacyjne i myślę, że raczej starsze osoby w nie częściej wpadają, czyli ci nasi dziadkowie, którzy tam dopiero co weszli do tego internetu i nie potrafią sobie przefiltrować, że coś jest prawdą, coś jest nieprawdą, Więc to też się pewnie wiąże z tym, że 10 lat temu wszystko co było podane w telewizji, albo przynajmniej większość rzeczy, No to generalnie raczej było w jakiś sposób zweryfikowanych, obiektywnych i stąd się czerpało właśnie informacje, a Internet to jest taki, można powiedzieć, zlepek czy taka baza fake newsów, jakichś nieprawdziwych informacji, że osoba, która nie jest tego świadoma, no to po prostu wszystko, co przeczyta, bierze jako pewnik, później jeszcze poznaje gdzieś tam na forach ludzi, którzy myślą w ten sam sposób, no i tak się tworzą te teorie spiskowe.

Dlaczego ludzie wierzą w teorie spiskowe, na przykład w korelacji związanych z wykształceniem, z wiedzą? Ponieważ ja sam unikam raczej mówienia, że ktoś im bardziej inteligentny, tym mniej wierzy w teorie spiskowe, bo znam wielu bardzo inteligentnych ludzi, bardzo mądrych ekspertów w swoich dziedzinach, którzy faktycznie wierzą przynajmniej w jakąś. Natomiast posługiwał bym się raczej terminem takim, że prawdopodobieństwo wiary w teorie spiskowe jest tym mniejsze, im ktoś bardziej wykształcony, choć nie jest to zasada. I również też sama kwestia tego, jak myśli, np. w co wierzy, Ponieważ myślenie analityczne raczej obniża szanse na wierzenie w teorie spiskowe, a myślenie intuicyjne, czyli tzw. chłopski rozum, raczej zwiększa. Ponieważ szukamy wtedy prostych rozwiązań dla często skomplikowanych wydarzeń.

Na przykład właśnie wspomniane morderstwo Kennedy'ego. Czy chociażby bardzo niedawny temat, wciąż się przewijający, czyli COVID. Mnóstwo ludzi twierdzi, że przecież tego nie było, że to spisek. Przyczyn wiary w takie rzeczy jest naprawdę ogrom. Można powiedzieć, że z jednej strony ludzie próbują sobie wytłumaczyć taką teorię spiskową, że np. właśnie koronawirusa nie było, ponieważ częściowo zawalił się ich świat. No wielu ludzi potraciło pracę, niektórzy przedsiębiorcy potracili firmę i szukali jakiegoś wyjaśnienia, często będąc w złości. Dlaczego tak się stało? Dlaczego ja zostałem tym, brzydko mówiąc, trafiony? No i można w tym dalej brnąć. To znaczy, skoro na przykład władze nie potrafiły się tym zająć dobrze, szczególnie na początku, no to być może ktoś ma w tym interes.

Bo to, co zrobiły społeczeństwa, to edukacja pokoleń, aby młodsze pokolenia nie były narażone na brak informacji i były bardziej świadome swoich wyborów. Ja nie chcę zrobić dyskursu fatalistycznego, to znaczy nie myślę, że nagle negacjonizm Nie chcę zabrzmieć fatalistycznie, więc nie sądzę, że nagle negacjonizm rozkwitnie i rozszerzy się w naszym codziennym życiu, ale myślę, że te negacjonistyczne bańki rzeczywistości istnieją, bardzo się rozrosły wraz z COVID-19 i nie znikną po COVID-zie. To utrzymujące się zjawisko, które zjawiło się, żeby zostać. Większość wyznawców teorii spiskowych oczywiście wierzy, że są one prawdziwe, pozostali celowo chcą prowokować inne osoby, manipulować nimi lub wpływać na nie z przyczyn politycznych lub finansowych, mówi twórca internetowy Andrzej Mazuruk.

Wiara w teorie spiskowe też jest często związana właśnie z tym myśleniem intuicyjnym, to znaczy szukanie prostych rozwiązań na bardzo skomplikowane tematy. Wiele wydarzeń w ogóle w historii świata, również zmian, ogromnych zmian, które zaszły w naszej historii, to jest często wynik kompletnego przypadku. Ileś to razy się zdarzyło na przestrzeni dziejów, że np. jakiś władca, który później podjął bardzo znamienną decyzję, która wpłynęła na losy całego imperium, kraju, cesarstwa, przypadkowo uniknął śmierci np. spadając z konia, gdzie wylądował na jakimś bruku i akurat nie uderzył się w głowę, tylko złamał rękę. A gdyby się uderzył w głowę, to tej zmiany 30 lat później by nie wprowadził. No i można by powiedzieć, że przecież to na pewno

Mógł być spisek, no bo przecież on gdyby spadł z tego konia, no to 99,9% podobnych badań, eksperymentów pokazujących jak ludzie spadają z konia w takich warunkach, no to kończy się śmiecią, a on nie umarł, więc to na pewno był spisek. Można w ten sposób zacząć myśleć o praktycznie każdej rzeczy. Dlatego bardzo ważne w kontekście teorii spiskowych jest pamiętanie o tym, jak wygląda igeneza, o tym, skąd mogą się brać, o myśleniu po prostu analitycznym. I często braki w jakichś ogólnych, oficjalnych, nazwijmy to, może nawet nie teoriach, bo teoria jest czymś niepotwierdzonym. Jeśli jest jakieś wydarzenie, czy linia informacyjna oficjalna, No to zdarza się tak często i praktycznie w większości aspektów życia, że nie wszystko jest wiadome.

Dlatego takie teorie spiskowe często uczepiają się pewnej luki w tej oficjalnej linii informacji czy jakiegoś wydarzenia i dobierają sobie argumenty często pod tezę. Niestety, właśnie na tym to polega, bo teorie spiskowe mogłyby być bardzo przydatne, gdyby to myślenie było właśnie analityczne, a tutaj mamy do czynienia niestety najczęściej z efektem potwierdzenia, to znaczy Efekt potwierdzenia jest czymś takim, że szukamy potwierdzenia, szukamy dowodu na naszą tezę, a nie odwrotnie. Czyli jeśli argument nam nie pasuje, to często go ignorujemy. I choćby spiski dotyczące tzw. big pharmy, czyli łojenia w nas lekami. Z jednej strony jest to prawda, ponieważ faktycznie wiele społeczeństw, choćby nawet i to najsłynniejsze na świecie, czyli amerykańskie, ma problem z lekami i ma problem z dużym uzależnieniem, ale jednocześnie przekładanie tego na wielki spisek międzynarodowy, w którym korporacja jedna, czy dwie, czy nawet trzy rządzą wszystkimi rządami świata i wszystko tak wymyślają, żeby tylko ludzi bardziej zatruć i sprzedawać im swoje leki brzmi już trochę niedorzecznie.

Jej zdaniem nie warto rezygnować z internetu jako źródła wiedzy, tylko że trzeba zachować krytyczny umysł. YouTube jest tylko odzwierciedleniem naszego społeczeństwa, a w naszym społeczeństwie istnieje różnorodność, co oznacza, że będą ludzie, którzy w cudzysłowie głoszą dobre słowo lub będą czerpać z faktów. I znajdujemy to we wszystkich mediach. Istnieje to nawet w bardziej ogólnych mediach, więc YouTube jest tylko tego odzwierciedleniem. I właściwie nie sądzę, że powinniśmy potępiać platformę, rzekomo dlatego, że jest nową platformą, ponieważ jest zajęta głównie przez młodych ludzi. Po prostu myślę, że musisz nauczyć się otrzymywać informacje. Jest to rada, której należy udzielać zarówno młodym, jak i starszym.

Musisz nauczyć się uzyskiwać informacje, zachowując krytyczny umysł. To jest coś, co staram się robić, nawet na moich zajęciach, aby nie brać wszystkiego za pewnik i tyle. Warto pamiętać, że informacje, które otrzymujemy, mogą być fałszywe. Potem zawsze trzeba zachować ten mały odruch, że musisz sam sprawdzić w rzeczywistości wszystko, co mówią. Mi się wydaje, że to może być ten sam argument, dlaczego tabloidy się tak dobrze klikają. Pociągające, łatwo jest to przesłać dalej i to nakręca taką spiralę, ale z drugiej strony też mi się wydaje, że często osoby, które wierzy w teorie spiskowe, to są osoby w cudzysłowie skrzywdzone przez życie, czyli takie, które zamiast wziąć odpowiedzialność za wszystko, co ich otacza, to najchętniej zwalą to na jakiś czynnik zewnętrzny, czyli ktoś uknął jakiś wielki spisek, którego ja jestem ofiarą,

I tak naprawdę nic nie mogę zrobić, bo jakieś wielkie siły tutaj coś sobie generalnie wymyśliły. I wydaje mi się, że to jest często powód właśnie, że z takiej trochę beznadziejności i nieumiejętności właśnie wzięcia sprawy w swoje ręce osoby popadają w takie teorie spiskowe i najłatwiej jest wytłumaczyć to właśnie tym, że ktoś, w cudzysłowie, starszy brat ma w tym jakiś interes i ja jestem generalnie w tym wszystkim ofiarą, więc wydaje mi się, że to też stąd się biorą te teorie spiskowe. Dodaje student Kamil, a czy właściwie możemy walczyć jakoś z tymi teoriami spiskowymi? Ciężko jest w ogóle walczyć z teoriami spiskowymi, ale wydaje mi się, że w większej mierze powinno to dotyczyć jednak edukacji, tego myślenia analitycznego, czyli po prostu rozstrzygania między tym, co może być prawdą, co nie.

Ale zawsze w którymś momencie dojdziemy do prawdopodobieństwa, a prawdopodobieństwo ma to do siebie, że wynik jest nieprzewidywalny do końca. Można stwierdzić właśnie z jakimś prawdopodobieństwem, że coś się określonego stanie, ale to nie znaczy, że to się stanie. Albo właśnie odwrotnie, to nie znaczy, że to się nie stanie. Prawo Murphy'ego zawsze mówi, że jeśli jest szansa, że coś się stanie, to w którymś momencie, gdzieś, kiedyś tak będzie. I to niestety jest pożywka dla każdej teorii spiskowej, więc jeśli mówimy o tym, czy dałoby się coś zrobić z teoriami spiskowymi, no to niestety Nie da się, bo paradoksalnie teorie spiskowe często mają na celu niby objawić prawdę, a de facto są wręcz narzędziem odwrotnym. To znaczy weźmy za przykład choćby Jerzego Ziębę, czyli z naszego polskiego podwórka, który ma na koncie już kilka rozpraw, które przegrał.

W mojej ocenie jest osobą, nazwałbym to, czerpiącą zyski z teorii czy z informacji, które przekazuje swoim fanom. Większość z tych informacji czy teorii, które on przedstawia, ja uznaję za nieprawdziwe i uważam, że po prostu w jakiś sposób zarabia na tym, Że ktoś inny mu wierzy. No i można teraz się zastanowić, czy takie teorie spiskowe, których ich autor, czy nazwijmy to przedstawiciel ma na celu ujawnić wielki spisek, czy to, czego nam nie mówią te wielkie korporacje, czy lekarze, czy politycy, czy właśnie to on nie ma przypadkiem jakiegoś interesu w tym, żebyśmy my tak myśleli. Dlatego skłaniałbym się do tego, żeby po prostu nie szukać najprostszych rozwiązań na bardzo trudne i złożone problemy, takich jak gospodarka międzynarodowa czy właśnie pandemia.

Jeśli ktoś nie jest wirusologiem, to szczerze mówiąc ciężko mu będzie zrozumieć to, jak wygląda zarządzanie takim kryzysem globalnym. Tym bardziej, że wcześniej nie było aż takiego. A z drugiej strony, jeśli ktoś jest wirusologiem, to też będzie się łapał za głowę, patrząc na to, co i ludzie wyczynają, i politycy. Nie da się za bardzo dużo zrobić z teoriami spiskowymi, aczkolwiek fajnie jest zawsze zastanowić się nad tym, kto zyska na tym, jeśli mu uwierzy. Dziękuję za uwagę i za wysłuchanie tego podcastu i już teraz zapraszam na kolejny odcinek poświęcony Generacji Z. Mateusz Kulik, do usłyszenia.