Mentionsy Mentionsy
Forum IBRiS
Forum IBRiS

Co sprawia, że Polacy tęsknią za Gierkiem? Prof. Piotr Osęka. Rozmawia: Estera Flieger

10.02.2022 ·33 min 47 s · 5 rozdziałów

Gierek, jego epoka i jej język polityki wciąż mają swoje miejsce w sercach Polaków - co często na różne sposoby wykorzystują współcześni politycy. 76,2 procent Polek i Polaków wie, kim był Edward Gierek; deklaruje to 34 procent najmłodszych respondentów i respondentek (od 18 do 29 lat.) – wynika z badań IBRiS. 41,1 procent badanych uznaje politykę ekonomiczną Edwarda Gierka za powód do dumy, a 28,6 procent ocenia ją wręcz przeciwnie. W najnowszym odcinku naszego podcastu Estera Flieger rozmawia o tym z prof. Piotrem Osęką z Instytutu Studiów Politycznych PAN. 

1:07 · Badania opinii publicznej 2

Druga taka grupa to osoby badane w wieku powyżej 70 lat, bo tam jest 46% dumnych z polityki ekonomicznej Gierka. I też jak sobie wejdziemy w elektoraty, to też się bardzo ciekawe rzeczy dzieją, bo uwaga, Więcej wyborców PiSu, bo 46%, jest dumnych z polityki ekonomicznej Edwarda Gierka niż Lewicy, choć tutaj różnica jest nieduża, bo jedynie dwa punkty procentowe. 30% wyborców Koalicji Obywatelskiej odczuwa dumę z polityki ekonomicznej Edwarda Gierka, 77% PSL-u i Kukiz 15, 36% Konfederacji. I może zatrzymajmy się tutaj chwilę, bo to pytanie o to, czemu Jarosław Kaczyński uznał Edwarda Gierka za komunistycznego, ale jednak patriota, jest też pytaniem o to, jaki efekt chciał osiągnąć.

Trudno mówić o niepodległej, niezależnej państwowości w tym okresie. Oczywiście to jest niekonsekwencja w tych słowach Jarosława Kaczyńskiego. Albo też, być może on jednak czuje tę pewną solidarność ze sposobem, w jaki Gierek traktował państwo. To znaczy, że właśnie chciał być takim dobrym ojcem, takim Pater Familiae, który daje narodowi różne dobra tak, żeby w ten sposób sobie zaskarbić i zdobyć jego wdzięczność. Niewątpliwie Gierek budzi takie skojarzenia nadal, to znaczy, że to była taka polityka oparta na szybkim wzroście dobrobytu i Pod tym względem, no to ja widzę bardzo wyraźne podobieństwa między propagandą sukcesu lat 70., a na przykład propagandą wiadomości, która przedstawia ten skok dobrobytów po dojściu PiSu do władzy.

23:05 · Transformacja i nostalgia 2

To jest takie Oczywiście zupełnie to nie ma pokrycia w rzeczywistości. Te kwestie tego, kto się z jakich środowisk wywodzi, są całkowicie przemieszane. Nie ma tu żadnej ciągłości. Co więcej, z punktu widzenia PiSu to jest dla nich pewne obciążenie, że jednak z tych legendarnych przywódców Solidarności, opozycji lat 80., no to większość jest po drugiej stronie. Oni mają jednak z Lechem Wałęsą na czele oczywiście, Takie historyczne postacie czy spośród nieżyjących jak Jacek Kuroń, czy Karol Modzelewski, czy z żyjących jak Władysław Frasyniuk są ich przeciwnikami. To jest rzecz, którą oczywiście możemy na różne sposoby też analizować. Niewątpliwie pewną rolę, może bardzo istotną rolę odgrywają osobiste animozje uprzedzenia Jarosława Kaczyńskiego, który trochę się mści na polskiej historii, że go przez tyle lat trzyma na bocznym torze i po to ma

To jest jego chyba prywatna, wewnętrzna potrzeba, żeby całemu narodowi tę historię opowiedzieć na nowo w zupełnie inny sposób. Ale to jest główna przyczyna, dla której my ciągle tyle o historii rozmawiamy w bieżącej publicystyce i w bieżących sporach politycznych. Nie dlatego, że to jest tak istotne dla elektoratu, tylko że to jest tak istotne dla zwłaszcza niektórych polityków. To nie mogę nie zapytać, bo rzeczywiście przypominam sobie program wyborczy, z którym PiS szedł do wyborów w 2019 roku i tam rzeczywiście dużo miejsca poświęcił, na przykład Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, które zostało przejęte w 2017 roku, a mimo tego politycznego przejęcia placówki dwa lata I tak w programie stale podkreślono znaczenie tego wydarzenia, utrzymania tego muzeum.

27:36 · Polityka historyczna i PiS 4

Rzeczywiście to zajęło istotne miejsce w programie PiSu. I tak jak pan profesor zauważył, w programach innych partii tyle o historii nie ma. No właśnie, więc no nie mogę nie zapytać, czy to dobrze, czy to źle, bo pan profesor mówi, że rzeczywiście dużo poświęcamy miejsca historii w debacie publicznej, bo tak tą debatę ustawił Prawo i Sprawiedliwość, ale z drugiej strony, czy wcześniej jej nie było za mało, czyli pytam o to, jak odpowiedzieć Prawu i Sprawiedliwości, a więc troszeczkę o to, czy ta opowieść historyczna PiSu jest bezalternatywna, czy jej podejście do, podejście Prawa i Sprawiedliwości do historii jest bezalternatywne. To jest oczywiście pytanie, na które tak naprawdę, żeby dobrze odpowiedzieć, to trzeba by pochylić się nad różnymi badaniami socjologicznymi, a być może wręcz takie badania dopiero zaprojektować, bo to by były badania, które by chyba musiały zmierzyć temperaturę tego zainteresowania historią w społeczeństwie, bo respondent zapytany o swoją opinię na temat wydarzeń historycznych szybko jakąś opinię najczęściej

Odmiennie wartościowany. To zresztą to, co pani powiedziała o kwestii Muzeum II Wojny Światowej, ale też o tym wyraźnie widocznym i uwidacznianym przez PiS argumentem, że czas zerwać z pedagogiką wstydu. Czas odejść od właśnie okresu, kiedy o historii Polski mówiono krytycznie, nazbyt krytycznie, Niesprawiedliwy krytycznie, a my będziemy z naszej historii dumni, a zwłaszcza będziemy dumni z naszego wojennego cierpienia i bohaterstwa. To jest argument, który jest ciągle przywoływany, który nawiasem mówiąc bardzo wyraźnie łączy kulturę polityczną dzisiejszej prawicy z kulturą polityczną Polski lat 60. Z moczarowcami i partyzantami. To było główne hasło tego nacjonalistycznego odłamu w ruchu komunistycznym.

Więc pod tym względem oczywiście to też jest pewnego rodzaju niekonsekwencja, no bo PiS tak bardzo potępia okres PRL-u i tak bardzo potępia komunizm, a jednocześnie Gomułkę półgębkiem wychwala, a na moczarze mimowolnie się wzoruje. Nie wiem, to jest ogromna niekonsekwencja. Ciekawa spontaniously to oczywiście Też jakbyśmy się nad tym zastanowili, to jest to punkt wyjścia do kolejnej wielkiej debaty i dużej bardzo dyskusji. Ja nie wiem, czy można, bo Pani zadała pytanie, jaką należy w odpowiedzi na politykę historyczną PiSu uprawiać inną politykę historyczną, na pewno taką refleksyjną, to znaczy z całą pewnością krytyczny namysł nad historią, pokazywanie różnych racji i przede wszystkim pokazywanie tego,

Skonfliktowanych pamięci, bo tak naprawdę PiS chętnie szermuje tym argumentem pamięci narodowej. Mamy przecież Instytut Pamięci Narodowej jako jednej pamięci, jednolitej. Zresztą przed PiS-em ta nazwa powstała, więc oni są pod tym względem, można powiedzieć, niewinni, ale chętnie do tego argumentu się odwołują, że jest jedna narodowa pamięć i my jej bronimy. A tak naprawdę, i chyba to jest ważne, trzeba pokazywać, jest bardzo wiele narodowych pamięci. O latach 60., o 70. okresie PRL-u nie da się zbudować jednej narracji, która ma wszystkich obowiązywać. Trzeba pokazywać, że PRL był różny dla różnych grup społecznych, tak jak i różna była II Rzeczpospolita, no i że historia Polski jest z jednej strony skomplikowana, trudna i w wielu wypadkach tragiczna, a z drugiej strony oczywiście podobna jak wielu innych krajów.

Pokazano wszystkie 8 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.