03:00 Fakty

Mówiła po rywalizacji Anna Puławska. Kolejne Mistrzostwa Świata odbędą się za rok na Węgrzech. W Faktach RMF FM czas teraz na rozmowę, a w niej o powstańczych archiwaliach. Tu jedne z wyjątkowych świadectw historii Powstania Warszawskiego. Największa na świecie kolekcja materiałów dotycząca tego zrywu, a także Polskiego Państwa Podziemnego znajduje się w zasobie Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Z okazji 82. rocznicy rozpoczęcia walk powstańczych w stolicy, Archiwum udostępniło oryginalne materiały z tego okresu. Rozkazy, raporty i meldunki oddziałów powstańczych, ale też powstańcza prasa. Z Rafałem Kieszkowskim z Archiwum Akt Nowych rozmawiała Magdalena Greinert. W zasobie archiwum akt nowych, największym zbiorze materiałów dotyczących w ogóle Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego na świecie znajdują się setki tysięcy stron dokumentów, więc siłą rzeczy ten wybór, możliwość pokazania jednocześnie jest ograniczone, ale przygotowaliśmy między innymi oryginalne meldunki i raporty, tutaj konkretnie ze Starego Miasta, z oddziału batalionu AK Gozdawa, który bronił rejonu placu teatralnego,

W momencie, w którym zaczynają się niemieckie szturmy, sytuacja robi się naprawdę zaogniona. Nie ma czasu na pisanie pełnych, długich sprawozdań, długich meldunków w pełnej formie. Nie ma takiego dostępu swobodnego do zdobywania jakiejś papeterii. One zaczynają się skracać, są porwane, papier jest zniszczony, w wielu miejscach widać odciski jakichś brudnych rąk z krwią, z kurzem płonącej Warszawy, poodbijane na tych pogiętych dokumentach. Proszę sobie wyobrazić, że te dokumenty w dalszym ciągu pachną. Jeśli chodzi o materiały batalionu Gozdawa one w dalszym ciągu pachną spalenizną starego miasta. Tutaj akurat prezentujemy prasę powstańczą. Kilka wybranych numerów z różnych czasopism. Są barykady Powiśla.

No a tutaj właśnie to, o czym wspominałem, taki malutki format Biuletynu Informacyjnego, jeszcze konspiracyjnego, czy przynajmniej jeszcze w konspiracyjnym formacie, z 1 sierpnia 1944 roku, numer z 2 sierpnia, w formacie wielkim, normalnego czasopisma. Już nie trzeba było nigdzie tego chować przed okupantem, bo do okupanta można było w sposób otwarty strzelać na ulicy. Polskie państwo podziemne wyszło z tego podziemia. Czy możemy spróbować wywąchać ten zapach tych dokumentów, o którym Pan wspominał? Tak, śmiało, jeśli tylko ma Pani życzenie. Jest to do dyspozycji. Owszem, owszem, to jest tak, że część dokumentów, oczywiście one są po fumigacji, one są po oczyszczaniu, ale w dalszym ciągu ten papier, który w roku 1944 przesiąkł tymi eksplozjami, tymi wyziewami trutylu, tym płonącym, w tym wypadku akurat starym miastem, a następnie śródmieściem północnym, bo tam przeszły oddziały gozdawę,