Ernesto "Che" Guevara

To jest Enigma w RMF Classic. Z sekrety życiorysów ludzi, którzy tworzyli XX wiek. Przemysław Semczuk. Był lekarzem, pisarzem, dyplomatą i politykiem. Kierował ministerstwami przemysłu, rolnictwa i edukacji. Ale przede wszystkim był partyzantem i marksistowskim rewolucjonistą. Jego twarz stała się symbolem buntu i ikoną popkultury. Poznajmy postać Ernesto Guevary, znanego jako Che. Pierwszą rewolucją w życiu Ernestino są jego narodziny. Matka Celia de la Serna ma 21 lat i zgodnie z argentyńskim prawem w chwili zajścia w ciążę jest niepełnoletnia. Dlatego ślub z Ernesto Guevara biorą wbrew woli rodziny,

Wymuszając zgodę szantażem pod pozorem ucieczki z domu. Domu starszej siostry, bowiem ojciec Sally odebrał sobie życie, gdy miała 2 lata, a matka zmarła, gdy była nastolatką. Obie rodziny pochodzą z wyższych sfer związanych z polityką, przemysłem i rolnictwem. To prawdziwa mieszanka etniczna z kraju Basków i Irlandii. Celia ma lewicowe poglądy, ścina krótkowłosy i pali papierosy, co jest wyrazem buntu. Ernesto Guevara, biorąc ślub z Celią, porzuca architekturę i za posag żony kupuje plantację yerba mate. Dzieciństwo Ernestino upływa wśród ciągłych przeprowadzek i wciąż upadających coraz to nowych biznesów ojca. Dom jest jednak pełen książek Karola Marksa, Williama Fulknera, André Gide, Emilio Salerjariego, Juliusza Werna, Jawara Lanneru, Franza Kawki, Alberta Camille, Włodzimierza Lenina i Jean-Paul Sartre, a także Engelsa, Wellsa i Frosta, Buddy i Arystotelesa,

Analizy Bertranda Russella na temat miłości i patriotyzmu, Jacka Londona o społeczeństwie, niczego o idei śmierci oraz Zygmunta Freuda. Dom jest pełen intelektualistów i rewolucjonistów, uciekinierów z wojny domowej w Hiszpanii. W 1948 roku 20-letni Ernestino rozpoczyna studia na Wydziale Medycznym Uniwersytetu w Buenos Aires. Pomiędzy semestrami wyrusza rowerem wyposażonym w mały silnik w podróż przez prowincję Argentyny. Pół roku spędza na argentyńskich frachtowcach jako pielęgniarz, a po kolejnym roku studiów razem z przyjacielem Alberto Granado na motocyklach pokonują 8 tys. km przez Argentynę, Chile, Peru, Ekwador, Kolumbię, Wenezuelę i Panamę. W drodze powrotnej przez kilka tygodni jest wolontariuszem w kolonii trędowatych.

Guevara dochodzi do wniosku, że kapitalistyczny system United Fruit Company jest niekorzystny dla przeciętnego obywatela. Zatrzymajmy się na chwilę, by dodać, że w latach 70. XX wieku United Fruit Company przekształci się w znaną do dzisiaj markę Chiquita Brands International. W grudniu 1953 roku Ernesto dociera do Gwatemali, gdzie na czele demokratycznie wybranego rządu stoi prezydent Jacobo Arbenz. Arbenz jest chrześcijańskim socjalistą. Wprowadza reformy, w tym program reformy rolnej, zgodnie z którym wszystkie nieuprawne ziemie należące do dużych posiadłości mają zostać przejęte i rozdane bezrolnym chłopom. Spora część z nich należy do United Fruit Company, która na skutek reformy traci 91 tysięcy hektarów.

Dzięki znajomości z Hildą Gadeą Acosta, peruwiańską ekonomistką, która wkrótce zostanie jego żoną, Guevara poznaje wysoko postawionych urzędników rządu Arbenza. A przy okazji spotyka grupę kubańskich uchodźców powiązanych z Fidelem Castro, kubańskim bojownikiem, który 26 lipca 1953 roku zorganizował nieudany atak na koszary w Santiago de Cuba. W maju 1954 roku komunistyczna Czechosłowacja wysyła do Gwatemali transport broni z czasów II wojny światowej. Ma posłużyć do unowocześnienia armii, ale dla Stanów Zjednoczonych jest to pretekst do rozpoczęcia przewrotu. Już po reformie rolnej prezydent Eisenhower wydał zgodę na operację CIA mającą na celu obalenie Arbenza.

Na razie zrzucano tylko ulotki i nadawano audycje radiowe. Ale teraz kilkuset gwatemalskich uchodźców i najemników rozpoczyna operację wojskową. Arbenza rezygnuje z urzędu i ucieka do Meksyku, a jego miejsce zajmuje hunta wojskowa dowodzona przez zainstalowanego przez Amerykanów Carlosa Armansa. O zamachu stanu Guevara pisze w pamiętnikach. Ostatnia latynoamerykańska demokracja rewolucyjna, rządy Jacobo Arbenza, upadła w wyniku zimnej, zaplanowanej agresji Stanów Zjednoczonych. Jej widocznym przywódcą był sekretarz stanu John Foster Dulles, człowiek, który dzięki rzadkiemu zbiegowi okoliczności był również akcjonariuszem i prawnikiem w United Fruit Company. Za działalność rewolucyjną Trybunał zaocznie skazuje Guevara na karę śmierci.

Przez jakiś czas ukrywa się w argentyńskim konsulacie, by we wrześniu 1954 roku opuścić Gwatemalę. Póki co wciąż jest lekarzem na oddziale alergologicznym Szpitala Ogólnego oraz w szpitalu dziecięcym w Mexico City. W tym czasie odnawia przyjaźń z Nico Lopezem i innymi kubańskimi emigrantami, których poznał w Gwatemalii. W czerwcu 1955 roku Lopez przedstawia go Raulowi Castro i jego starszemu bratu Fidelowi, przywódcy rewolucji, który utworzył ruch 26 lipca i planuje obalenie na Kubie dyktatury Fulgencio Battisti. Podczas długiej rozmowy z Fidelem Guevara dochodzi do wniosku, że sprawa kubańczyka jest tą, na którą czekał. Tak rodzi się rewolucyjna przyjaźń, która ma zmienić świat.

25 listopada 1956 roku Castro wraz z Guevara i ledwie stuosobową grupą rebeliantów lądują na Kubie. Zostają zaatakowani przez wojska Batisty. Osiemdziesięciu dwóch mężczyzn ginie w walce lub zostaje straconych po schwytaniu. Po klęsce Guevara odkłada swoje zapasy medyczne i bierze do ręki upuszczone przez uciekającego towarzysza pudełko z amunicją. To symboliczna chwila, gdy z lekarza staje się partyzantem. Wraz z garstką ocalałych ucieka w góry Sierra Maestra, gdzie otrzymują wsparcie od siatki partyzantki miejskiej Franca Paisa, ruchu 26 lipca i lokalnych Campesinos. Po rozgromieniu rebelii reżim Battisty rozpuszcza pogłoski o śmierci Castro, ale na początku 1957 roku w New York Timesie ukazuje się wywiad z Castro.

Świat poznaje niemal mityczny obraz przywódcy i partyzantów. O Guevarze, nazywanym przez towarzyszycze, póki co nikt nie wspomina. Jest postacią jeszcze nieznaną. Żyjąc wśród biednych chłopów z gór Sierra Maestra Guevara odkrywa, że niemal połowa z nich to analfabeci. Nic dziwnego, bo w górskich wioskach nie ma szkół, prądu ani opieki zdrowotnej. Przekonuje Castro, że walka nie toczy się wyłącznie na polu militarnym. Poza nauką wyrabiania granatów i szkoleniem wojskowym czyta partyzantom Stevensona i Cervantesa. Pomaga również wieśniakom budując piece do wypieku chleba i organizując szkoły, w których czytania i pisania uczą partyzanci. Udziela porad lekarskich, organizuje drukarnie i zaczyna wydawać gazetę. Guevara nazywa to walką z ignorancją, która przekonuje prostych ludzi, że rewolucja ma poprawić ich byt.

Trzy lata później magazyn Time nazwie go Mózgiem Castro. W marcu 1958 roku okrucieństwa popełniane przez siły Batisty zmuszają Stany Zjednoczone do wstrzymania sprzedaży broni. W tym czasie partyzantka liczy już kilkuset rebeliantów, a Guevara zostaje mianowany el comendante drugiej kolumny. W lipcu pod Las Mercedes rozbija liczące 1500 żołnierzy oddziały generała Cantillo i wycofuje się przed kontratakiem armii rządowej, a następnie wyrusza w siedmiotygodniowy marsz w stronę Hawany. Rebelianci poruszają się wyłącznie nocą. Pod koniec grudnia 1958 roku Guevarze udaje się odnieść kilka znaczących zwycięstw, dzięki którym przejmuje kontrolę nad całą prowincją Las Villas. W noc sylwestrową zdobywa stolicę prowincji, Santa Clarę.

W nocy Radio Rebelde nadaje komunikat o zdobyciu Santa Clary, zaprzeczając doniesieniom mediów rządowych o rzekomej śmierci Guevary, której jest już postacią znaną, a nawet mityczną. 1 stycznia 1959 roku o 3 nad ranem Fulgencio Battista, dowiadując się, że jego generałowie negocjują zakończenie walk, wsiada do samolotu i ucieka do Republiki Dominikany, zabierając majątek wart 300 milionów dolarów. Następnego dnia Guevara wkracza do Hawany, aby ostatecznie przejąć władzę. Fidel Castro dociera do stolicy sześć dni później. Ostateczna liczba ofiar śmiertelnych po obu stronach konfliktu sięga dwóch tysięcy ludzi. Ale to dopiero początek śmiertelnego żniwa rewolucji. Castro wprowadza XIX-wieczne prawo Sierra, które przewiduje karę śmierci za przestępstwa popełniane zarówno przez reżim Batisty, jak i zdrajców, w tym dezerterów, i mianuje Guevara naczelnikiem więzienia La Cabana.

Wyroki wymierza trzyosobowy trybunał, a apelacje rozpatruje sam Che. Rozpatruje i często osobiście na poczekaniu wykonuje wyroki. Nie ma żadnych skrupułów. Pisze później, gdyby jedynym sposobem obrony rewolucji było egzekwowanie wyroków śmierci na jej wrogach, nie dałbym się przekonać argumentom humanitarnym ani politycznym. W liście z 5 lutego 1959 roku do przyjaciela w Buenos Aires stwierdza jednoznacznie. Plutony egzekucyjne są nie tylko koniecznością dla narodu kubańskiego, ale także narzucone przez lud. To prawda, bo po obaleniu rządów Batisty kubańczycy pałają rządzą zemsty. Jeden z pierwszych wyroków śmierci na pułkowniku Rojasie jest nawet transmitowany w telewizji. A dalsze losy Ernesto Guevary Che poznamy za chwilę.

To jest Enigma w RMF Classic. Sekrety życiorysów ludzi, którzy tworzyli XX wiek. Przemysław Semczuk. To jest Enigma w RMF Classic. W uznaniu roli, jaką Guevara odegrał w triumfie rewolucji, rząd ogłasza go obywatelem Kuby z urodzenia. 27 stycznia 1959 roku Guevara wygłasza przemówienie, w którym mówi o ideach społecznych armii rebeliantów. Oświadcza, że głównym celem nowego rządu jest sprawiedliwość społeczna, jaką przynosi redystrybucja ziemi. Wkrótce zaczyna wchodzić w życie opracowana przez niego reforma rolna. Gospodarstwa przekraczające 400 ha zostają wywłaszczone, a ziemia trafia w ręce chłopów.

Tworzone są również duże gospodarstwa państwowe, głównie plantacje trzciny cukrowej. Ale uprawa trzciny, dotąd podstawa produkcji i eksportu, zostaje ograniczona. Celem jest zrównoważenie produkcji rolnej. W czerwcu Ernesto informuje Hildę Gadea, że jest w związku z inną kobietą i oboje zgadzają się na rozwód. Na początku czerwca bierze ślub z Alejdą Marsh, Kubanką, członkinią ruchu 26 lipca. Cywilna ceremonia odbywa się w twierdzy wojskowej La Cabana, tej samej, w której sądził i wykonywał wyroki śmierci. Zaraz po ślubie na polecenie Fidela Castro wyrusza w 3-miesięczną podróż do krajów Paktu Bandung. Maroko, Sudanu, Egiptu, Syrii, Pakistanu, Indii, Sri Lanki, Birmy, Tajlandii, Indonezji i Japonii oraz do Jugosławii, Grecji, Singapuru i Hongkongu.

Celem jest nawiązanie stosunków politycznych i handlowych. Prawdziwy cel jest jednak zgoła inny. Castro chce się go pozbyć z Hawany, by zdystansować się od jego marksistowskich poglądów, które są źle postrzegane zarówno w Stanach Zjednoczonych, będących nadal głównym partnerem handlowym, jak i wśród członków ruchu 26 lipca. Po powrocie Guevary na Kubę jest już jasne, że Castro przejął władzę polityczną. Reforma rolna i wywłaszczanie gruntów wywołuje niezadowolenie właścicieli ziemskich. Bogaci hodowcy bydła rozpoczynają kampanię wykorzystując niezadowolonego przywódcę rebeliantów, Hubera Matosa, który wraz z antykomunistycznym skrzydłem ruchu 26 lipca przyłącza się do nich w potępieniu komunistycznej ekspansji. Pomoc oferuje im dominikański dyktator Rafael Truillo.

Rodzi się spisek mający na celu obalenie Castro. Guevara w tym czasie zostaje ministrem finansów A jest już ministrem przemysłu i głównym strategiem reformy przemysłu i rolnictwa. Rozpoczyna nacjonalizację przedsiębiorstw prywatnych, a nowo emitowane banknoty podpisuje nie jako Ernesto Guevara, a jako Che. To wyraźny znak jego niechęci wobec pieniędzy. Uważa, że w marksistowskim społeczeństwie są niepotrzebne i prowadzą do podziałów klasowych. Tak samo podchodzi do finansowej motywacji pracowników. Jego zdaniem premie pieniężne, które otrzymują robotnicy w socjalistycznych krajach są namiastką kapitalizmu. Zamiast tego wprowadza wyróżnienia. Dyplomy są wystarczającą nagrodą za przekraczanie norm i efektywność.

Zagrożenia międzynarodowe nasilają się 4 marca 1960 roku, gdy na stojącym w porcie w Hawanie francuskim frachtowcu La Coubre, który dostarczył amunicję z Antwerpii, dochodzi do potężnej eksplozji. Ginie 76 osób, a kilkaset zostaje rannych. Castro oskarża CIA o atak terroryzmu. Podczas nabożeństwa żałobnego Alberto Corda robi słynne zdjęcie Guevary, znanego obecnie jako Galichiero Heroico. Na Kubie rozpoczyna się dyktatura. Castro eliminuje przeciwników politycznych i rękoma Guevary przyspiesza reformę rolną, który tworzy w tym celu milicję ludową i staje na czele agencji wywłaszczeniowej. Konfiskuje 190 tys. hektarów należących do amerykańskich korporacji. W odwecie prezydent USA Dwight Eisenhower ogranicza import kubańskiego cukru, co nie tylko eskaluje konflikt, ale pcha Kubę w stronę Związku Radzieckiego.

Pod koniec 1960 roku Guevara odwiedza Czechosłowację, Związek Radziecki, Koreę Północną, Węgry i NRD, podpisując umowy handlowe. Jednocześnie tworzy nowy czteroletni plan industrializacji Kuby i dywersyfikacji kubańskiego rolnictwa. Plan, który w przyszłości okaże się gwoździem do gospodarczej trumny. Amerykanie nie zamierzają jednak czekać. W kwietniu w Zatoce Świn ląduje 1400 uzbrojonych uchodźców kubańskich. Zaplanowana przez CIA operacja siłowego obalenia Castro jest jednak źle przygotowana. Wojska kubańskie rozbijają oddziały kontrrewolucyjne. A Guevara wysyła notę do Johna Kennedy'ego pisząc Dziękuję za Zatokę Świń. Przed inwazją rewolucja była chwiejna, teraz jest silniejsza niż kiedykolwiek.

Przy okazji na forum międzynarodowym strofuje Amerykanów mówiąc, że USA nie jest krajem demokratycznym, bowiem demokracja nie jest zgodna z oligarchią finansową, dyskryminacją czarnoskórych i działaniem Ku Klux Klanu. Rewolucja się umocniła, niestety jedyną reformą, która odnosi sukces jest walka z analfabetyzmem. W ciągu zaledwie roku ilość analfabetów z niemal 70% spada do zaledwie czterech. Guevara zmienia także szkolnictwo wyższe, mówiąc do wykładowców Uniwersytetu Las Villas, że czasy, gdy edukacja była przywilejem białej klasy wyższej i średniej, minęły. Albo uniwersytet będzie miał kolor czarny, symbolizując mulatów, robotników i chłopów, albo wyważy osobiście drzwi i przemaluje go na czerwono.

Tymczasem sytuacja gospodarcza jest coraz gorsza. Nie pomaga nawet zaproszenie do współpracy ekonomistów z krajów bloku wschodniego. Produkcja spada wraz ze spadkiem motywacji robotników rolnych. Guevara zaledwie po roku przyznaje, że plan był absurdalny i oderwany od rzeczywistości. Rozwiązaniem ma być ściślejsza współpraca ze Związkiem Radzieckim. Ale Sowieci mają warunki. W sierpniu 1962 roku Guevara podpisuje umowę z Nikitą Chruszczowem i rozpoczyna się rozmieszczanie na Kubie rakiet z głowicami jądrowymi. Chruszczow od początku chce zachować to w tajemnicy. Guevara przeciwnie, liczy, że Amerykanie zaczną czuć respekt przed Kubańczykami. Niezależnie od stanowiska, rozmieszczenie rakiet wykrywają amerykańskie samoloty szpiegowskie U-2, co doprowadza do blokady Kuby. Wojna atomowa wisi na włosku.

W wyniku kryzysu Chruszczow wycofuje rakiety z Kuby. Guevara uznaje to za słabość i publicznie nazywa go tchórzem. Mówi, że gdyby to on mógł wystrzelić rakiety, nie zawahałby się, bowiem zwycięstwo komunizmu na całym świecie warte jest paru milionów ofiar. Z roku na rok sytuacja ekonomiczna jest coraz gorsza. Guevara przyznaje w końcu, że odejście od produkcji cukru, kolektywizacja rolnictwa i nacjonalizacja przemysłu były błędem. Rezygnuje z kolejnych ministerialnych stanowisk. Teraz pełni funkcje dyplomatyczne. W grudniu 64 roku podczas wystąpienia na forum Organizacji Narodów Zjednoczonych krytykuje politykę apartheidu w Republice Południowej Afryki. A w lutym 65 roku w przemówieniu podczas konferencji w Algierze oskarża kraje bloku wschodniego o milczącą współpracę z wyzyskującymi krajami zachodnimi.

Stawia Związek Radziecki w jednym szeregu ze Stanami Zjednoczonymi, które wspólnie wykorzystują biedne państwa południowej półkuli. Wzywa do ogólnoświatowej rewolucji. Po powrocie na Kubę wycofuje się z życia politycznego i znika, co wywołuje plotki i domysły. Odtajnione wiele lat później akta wywiadu w ambasadzie NRD na Kubie ujawnią liczne ostre wymiany zdań pomiędzy Fidelem Castro a Che Guevara. 3 października 1965 roku Castro publikuje niedatowany list pożegnalny. Guevara potwierdził w nim niezmienną solidarność z rewolucją kubańską, ale zrezygnował ze wszystkich stanowisk w rządzie i partii komunistycznej oraz zrzekł się honorowego obywatelstwa, informując o zamiarze opuszczenia wyspy w celu podjęcia walki rewolucyjnej za granicą.

Castro ujawnia list w chwili, gdy Guevara wraz z setką afrokubańczyków jest w Kongo, by wesprzeć tamtejszą rewolucję. Bez skutku, po roku walk jego oddział zostaje rozbity przez wojska rządowe i pokonany chorobami. Pisze w dziennikach, że nie można wyzwolić narodu, który sam nie chce podjąć się walki. Po porażce ukrywa się przez pół roku w kubańskiej ambasadzie w Tanzanii, a przez kolejne sześć miesięcy w małym miasteczku nieopodal Pragi w Czechosłowacji. W październiku 1966 roku goli brody i włosy, by nie zostać rozpoznanym i pod fałszywym nazwiskiem Adolfo Mena González wyrusza do Boliwii. Zaczyna organizować kolejną rewolucję, która, ma nadzieję, rozleje się na całą Amerykę Łacińską. Początkowo jego oddział liczący zaledwie 50 partyzantów odnosi sukcesy w starciach z boliwijską armią, którą uważa za słabo wyszkoloną.

Sukcesy są jednak dziełem przypadku. Armię boliwijską szkolą amerykańscy komandosi z Wydziału Zadań Specjalnych. W Boliwii jest również oddział rangersów. To nie przypadek, bo CIA wciąż śledzi Guevara i prędzej czy później spodziewano się jego pojawienia w Ameryce Łacińskiej. Szczęście szybko się jednak od niego odwraca. Nie może liczyć ani na pomoc Kuby ani miejscowej ludności, która nie tylko nie chce wspierać partyzantów, a nawet donosi władzom o ich położeniu. I właśnie po donosie boliwijskich chłopów po roku bezskutecznych Prób wzniesienia rewolucji rankiem 8 października 1967 roku oddział Guevary zostaje otoczony w wąwozie Juro. Che zostaje ranny. Do boliwijskich żołnierzy krzyczy, nie strzelajcie, jestem Che Guevara, więcej jestem wart żywy niż martwy.

Zostaje zamknięty w prowizorycznej celi w wiejskiej szkole ulepionej z gliny. Następnego ranka prosi o rozmowę z nauczycielką. Mówi jej, że gdy urzędnicy jeżdżą Mercedesami, dzieci muszą uczyć się w takich warunkach. To niepedagogiczne. Właśnie z tym walczymy, dodaje kończąc rozmowę. Myli się, myśląc, że żywy ma większą wartość. Prezydent Boliwii, René Barrientos, wydaje rozkaz zabicia go, aby uniknąć publicznego procesu. Do egzekucji zgłasza się pijany, 27-letni żołnierz Mario Terran. Guevara patrząc mu dumnie w oczy mówi, strzelaj celnie, ale o celności nie ma mowy. Boliwijczycy chcą, by wyglądało to na śmierć w boju, a nie egzekucję. Terran oddaje dwie serie, dopiero druga jest śmiertelna.