Mentionsy Mentionsy
Ekspresem przez historię w Radiu Lublin
Ekspresem przez historię w Radiu Lublin

Ekspresem przez historię - 17 marca

17.03.2022 ·3 min 11 s

17 marca 1921 roku w Polsce uchwalono Konstytucje marcową. Po jej uchwaleniu posłowie wraz z Naczelnikiem Państwa Józefem Piłsudskim udali się na mszę do katedry św. Jana. Mieszkańcy Warszawy wyszli tego dnia tłumnie na ulice...

Ekspresem przez historię. 17 marca 1921 roku w Polsce uchwalono Konstytucję Marcową. Po jej uchwaleniu posłowie wraz z naczelnikiem państwa Józefem Piłsudskim udali się na mszę do katedry św. Jana. Mieszkańcy Warszawy wyszli tego dnia tłumnie na ulicę. Ale od początku. Odzyskanie przez Polskę niepodległości stworzyło konieczność określenia ustroju odrodzonego państwa. Do czasu uchwalenia właściwej ustawy zasadniczej zasady funkcjonowania miała określać mała konstytucja. Złożono wówczas liczne projekty ustawy zasadniczej. Punkty sporu dotyczyły przede wszystkim sposobu wyboru głowy państwa oraz liczby izb przyszłego parlamentu.

Lewica opowiadała się za jednoizbowym sejmem i wyborem prezydenta przez ogół obywateli, zaś prawica domagała się parlamentu dwuizbowego, który wybierałby głowę państwa. Ostatecznie zwyciężyła druga wersja. Zgodnie z uchwaloną ustawą zasadniczą, Polska była republiką z przewagą władzy ustawodawczej nadwykonawczą. Jak się wkrótce okazało, rozwiązanie to spowodowało spore problemy. W bardzo podzielonym Sejmie trudno było stworzyć trwałą większość parlamentarną. Pierwszy Sejm, wybrany według nowych zasad, zebrał się 28 listopada 1922 roku. Jakie najważniejsze zasady ustrojowe wprowadzała Konstytucja Marcowa? Pierwszą z nich była zasada demokracji parlamentarnej ze swobodnym doborem partii politycznych i reprezentantów do parlamentu w ramach wyborów pięcioprzymiotnikowych.

Powszechnych, równych, tajnych, wolnych i proporcjonalnych. Prawa wyborcze otrzymały również kobiety. Uzyskały one w 1918 roku pełnię praw politycznych, jak wtedy mówiono. Ustanowiono system parlamentarno-gabinetowy, zastosowano trójpodział władz według wzoru Monteskiuszowskiego, stworzono więc w Polsce dwuizbowy parlament z Sejmem i Senatem, rząd i niezawisłe trybunały. Rząd był wybierany przez Sejm, który także uchwalał ustawy. Sądy, czyli trybunały składały się z sędziów powoływanych na czas, jak głosiła Konstytucja, nieoznaczony. Konstytucja marcowa wprowadzała również zasadę kontroli państwowej szczebla centralnego wobec wszelkich instytucji życia publicznego. Jej narzędziem była Najwyższa Izba Kontroli.

Słabością Konstytucji marcowej była jej nieefektywność. Wobec wspomnianego już wcześniej rozdrobnienia politycznego po odzyskaniu niepodległości, system kreowany przez ustawę zasadniczą powodował polityczną niestabilność. Do parlamentu wybrano całą mozaikę partii politycznych, które nie były w stanie wyłonić stabilnego rządu, a wbrew temu, na co wcześniej liczyły najsilniejsze ogrupowania, żadne z nich nie miało szans na samodzielne utworzenie gabinetu. Ekspresem przez historię.

Pokazano wszystkie 4 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.