Rumunia w recesji. Co dalej?

Przesada w czym? W optymizmie, tak można powiedzieć. Rumunia w 2017 roku cieszyła się bardzo szybkim tempem wzrostu gospodarczego. Polska zresztą też wtedy. Jakoś był taki dobry moment na rynkach światowych, że przeważał optymizm i ci, którzy mieli do tego jakieś tam warunki mogli się szybciej rozwijać i Rumunia też wtedy parła do przodu, nie wiem, tam 7% wzrostu PKB i oni wtedy wpadli na to, że obniżą podatki. Bo ich stać na to, bo gospodarka się szybko kręci, to możemy pobierać mniej. I wtedy Rumunia stała się takim wzorem do naśladowania dla wszystkich takich bardziej liberalnych wolnorynkowców w naszym regionie, którzy stawiali ją na piedestale i mówili, że to jest przykład, zobaczcie, że obniżają podatki, tak się fajnie im wszystko kręci, można właśnie.

Oni wtedy VAT obniżyli z 24 do 19%. Pit liniowy z 16 do 10%, więc był liniowy pit 10%. I wtedy pojawiły się w polskich mediach te różne, one się często pojawiają w odniesieniu do różnych krajów i wtedy to akurat było a propos Rumunii, że się polscy przedsiębiorcy będą przeprowadzać do Rumunii, bo tam są niższe podatki. I rzeczywiście wtedy akurat były. I to elegancko im się wtedy kręciło. Tylko, że po trzech latach przyszła pandemia i się skończyło. Ale nie wrócili do tego poziomu podatków i wszystkiego? Nie, bo rozumiem, że wrócić zawsze jest trudniej, bo jak nagle masz powiedzieć obywatelom... To jest chyba w ogóle, jakby tak już podsumowywać, chociaż dopiero zaczęliśmy, ale jakby podsumowywać, to chyba główna lekcja rumuńska jest taka właśnie, żeby bardzo uważać jak się chce coś poluzować, bo potem trudno wrócić, naprawdę potem trudno wrócić, a może być taka sytuacja, że pojawi się potrzeba, żeby znowu

To jakby nie było nic nadzwyczajnego. I natomiast potem oczywiście było też odbicie po tej pandemii tak jak wszędzie i po pandemii przyszła inflacja też tak jak wszędzie. Natomiast w związku z tym, że oni mieli ten poziom podatków już wcześniej obniżony na niższym poziomie, to jak ten deficyt im wystrzelił w czasie pandemii, to potem on już niespecjalnie się zmniejszał. I oni tak właściwie od 2020 roku lecą na bardzo wysokich deficytach budżetowych w granicach 6-8% PKB. No wiesz, nam z perspektywy Polski aż głupio głośno to mówić, bo jesteśmy w podobnym klubie, tylko nasza gospodarka wygląda inaczej. Jesteśmy w top 2 z Rumunia Ładki i Mikulaty i wymieniamy się na pierwszym miejscu. Natomiast my generalnie z innych powodów jesteśmy w nieco lepszej sytuacji niż Rumunia, więc nam nie grącą takie rzeczy jak w Rumunii.

W każdym razie ten deficyt był dość potężny przez cały czas. Tempo wzrostu gospodarczego po tym odbiciu po pandemii znów im zaczęło siadać. Wysoka inflacja zaczęła im dławić aktywność gospodarczą też. I w tym momencie już widzisz, że ten poziom podatków nie ma aż takiego znaczenia. No dobra obniżyłeś podatki, ale są inne rzeczy. Świat się nie składa tylko z podatków. Więc tak czy inaczej jak wali w gospodarkę 18% inflacji to ona i tak siądzie niezależnie od tego jakie są podatki. I to właśnie, tego właśnie doświadczyła Rumunia. I ja myślę, że oni mogliby tak iść dalej z tymi wysokimi deficytami, mniej więcej tak jak teraz Polska robi. Czekając na lepszy moment?

Na jakiś cud, który się zdarzy? Na jakiś kontekst? Czekając na odbicie gospodarcze. Natomiast tam się wmieszała Komisja Europejska, która im kazała ciąć ten deficyt, bo jeśli tego nie zrobią, to im zamrożą pieniądze unijne, fundusze KPO. I oni byli w dialogu z Brukselą przez wiele lat, wskazywali, że mają ciągle jakieś wybory i rzeczywiście ich kalendarz wyborczy był taki, że oni właściwie do ubiegłego roku nie mieli kiedy, bo ciągle były jakieś wybory. Więc od 2020 do 2025 byli w kampanii wyborczej bez przerwy. I przez ten cały czas ten dług publiczny im narastał, deficyt im narastał, tempo wzrostu im siadało cały czas. Inflacja cały czas wysoka. Tak i to im się gromadziło, gromadziło, gromadziło przez cały czas.

Myślę, że go gniecie po prostu. Gniecie go, dokładnie. A wiesz, a co jest najważniejsze z perspektywy przedsiębiorcy, który ma inwestować, tak? Bo tak właściwie to z punktu widzenia całej gospodarki to jest najważniejsza funkcja przedsiębiorcy, żeby on inwestował. Zatrudniał ludzi, stawiał fabryki. Co jest najważniejsze przy podejmowaniu decyzji o inwestycjach? Jakaś tam perspektywa w przyszłości większego rynku, rozwoju, tego, że będzie miał zbyt na to, co będzie produkował, jeśli zdecyduje się rozbudować swoją fabrykę. I tego w tym momencie w Rumunii nie ma. Właściwie nie wiadomo, w którą stronę oni idą. Generalnie sytuacja na świecie się zmieniła, geopolityka się zmieniła. Pod tym względem oni są w bardzo podobnej sytuacji jak my. Oni graniczą z Ukrainą też przecież i z Mołdawią, więc to wszystko im się popsuło po drodze.

I można powiedzieć, że do pewnego stopnia jesteśmy w podobnej sytuacji, bo też mamy wysoki deficyt budżetowy i nas też Unia Europejska gniecie, żebyśmy ograniczali ten deficyt, ale u nas minister Domański się broni przed tym i ma tą koncepcję, że my będziemy uciekać w szybki wzrost gospodarczy przed tym deficytem. Zapominając o wynikach z pierwszego kwartału, nie jest źle, prawda? Ok, w każdym razie tak. Natomiast różnica polega na tym, że Rumunii dali się przekonać w połowie ubiegłego roku i faktycznie zaczęli wykonywać różne ruchy, których swoją drogą w Polsce pewnie nawet by się nie dało wykonać ze względu na weto prezydenta, bo zaczęli podnosić podatki. W Polsce prezydent będzie wetował podwyżki podatków, więc nie ma o czym mówić. A oni podnieśli PIT, podnieśli VAT, podnieśli podatek od dywidend. Zwiększyli chyba składkę zdrowotną, też generalnie szereg różnych rzeczy podnieśli i efekt jest taki, że po pierwsze od razu wpadli w recesję, bo w czwartym kwartale już im PKB zaczęło spadać, a VAT podnieśli od 1 lipca, to 3 miesiące i recesja.

A po drugie podwyżki VAT-u, akcyza też poszła w górę, to nakręca inflację dodatkowo, bo są wyższe ceny w sklepach, jak rośnie VAT. Więc teraz oni mają recesję i mają inflację powyżej 10%. I jeszcze mają, jak patrzę sobie na wyniki nastrojów społecznych, czyli konsumpcję, słabiuteńką taką, że nikt nie chce iść i kupować. Dziwisz się? No nie. W takiej sytuacji? No właśnie. I jeszcze do tego, na domiar złego, walnęła im ta ciśnina Ormus w tym momencie, tak? Czego nie mogli przewidzieć wcześniej, nie? Bo wiesz, robisz taki ryzykowny rozkrok, żeby jakoś zacisnąć palca, ale potem się odbić. Natomiast przez tą krótką chwilę jesteś w tym ryzykownym rozkroku i w ich przypadku akurat w tym momencie dochodzi cieśnina Ormus i cały kryzys paliwowy, który może objąć cały świat i dodatkowo spowoduje jeszcze wyższą inflację, w ich przypadku jeszcze dodatkowe pogorszenie nastroju.

Więc to nie jest tak, że hula i dusza, piekła nie ma. Jest dobrze, to rozdajemy. Oczywiście fajnie z perspektywy pewnie obywateli słyszeć, obniżamy podatki. Natomiast konsekwencja jest właśnie taka i dzisiaj też, jak patrzę sobie na ich informacje związane z produkcją przemysłową, to też ona spada. Sztywny kurs waluty osłabia w ogóle ich konkurencyjność, więc to też nie jest nic, co mogłoby ich pchnąć w lepszą stronę. Tak, tak, bo w tych czasach, w których jeszcze im się wszystko dobrze kręciło, oni się zdecydowali na dość szybki wzrost płac. Żeby ludziom się lepiej żyło. To też była kwestia kampanii wyborczej, więc no z jednej strony okej, fajnie, wyższe dochody nakręcały konsumpcję i dzięki temu ta gospodarka szybciej się kręciła, ale jednocześnie w tym samym momencie rumuńska gospodarka traciła konkurencyjność przez to. Na co wtedy można było jeszcze machnąć ręką, no ale potem czasy się pogorszyły i teraz się okazuje, że rzeczywiście ta konkurencyjność nie wygląda dobrze, w związku z czym oni mało co eksportują, a muszą dużo importować, mają potężny deficyt handlowy z zagranicą.

Znaczy na pewno bardzo by im się przydało to, żeby się poprawiła sytuacja w otoczeniu, na zewnątrz, bo to wtedy wszystkim się przyda, a im w szczególności. No i pewnie muszą się opierać o te fundusze unijne, no bo właściwie zaczęli zaciskać pasa, bo Unia im zagroziła, że im te fundusze odetnie. No to jak oni to już zaczęli robić, no to niech chociaż wykorzystają te fundusze tak jak należy. Tak myślę, bo rozumiem, że jeżeli my musimy podnieść te podatki, bo Unia przychodzi i puka, no to my to robimy, efekt wiemy jaki jest, no Unia też go widzi, ale zrobiliśmy robotę, o którą prosiła, więc zakładam, że to nie jest zagrożone, prawda? No tak. I nie chcę szukać taniego pocieszenia. Pytanie, czy to wystarczy. Dla Rumunów, ale pamiętam o tym, że zawsze mówiliśmy, że polska gospodarka jest bardzo powiązana ściśle z niemiecką i że jak w tej niemieckiej jest źle, to u nas też jest źle, a dzisiaj Niemcy są, znaczy Rumuni są już w recesji, Niemcy szorują brzuchem w okolicach, prawda, a my sobie jakoś tam...

A Rumunia tego nie ma i to jest dodatkowe utrudnienie. Gdyby oni nagle nauczyli się lepiej ściągać podatki, to to już im od razu by ograniczyło deficyt. Nie musieliby tak bardzo zaciskać pasa wtedy. Może to jest kolejny krok, natomiast myślę sobie tak patrząc po ich gospodarce, no bo my jesteśmy silni w kontekście R&D i usług IT. Jesteśmy silni w bardzo wielu różnych rzeczach, ale nie skłamałeś w tym też. Oni też tutaj mają swoje talenty i to jest fajne. Mają swoją Dacia, które są tam produkowane przez koncern Renault. To jest to, z czym mierzy się w ogóle każdy dzisiaj przemysł motoryzacyjny. Czyli przychodzą Chińczycy i mówią, kochani, super, że mieliście tańsze auta, ale teraz my mamy jeszcze tańsze i być może to będzie ta konkurencja. To też nie pomaga.

To nie jest montownia taka jak Słowacja albo Węgry. Tam jest cały czas duże rolnictwo. Z jednej strony można powiedzieć, że to jest obciążenie, bo to jest najczęściej najmniej efektywny sektor, ale z drugiej strony, gdyby byli lepsi w eksportowaniu, tak jak my, Polska jest potęgą eksportową, jeśli chodzi o żywność. To też by pewnie na tym zyskali. No wiesz, no zaczęliśmy od tego, że oni są trochę jak Polska rzeczywiście, jeśli chodzi o wielkość rynku zbytu, to jest jedyny porównywalny z Polską kraj w Europie Środkowej. Dwadzieścia milionów, ale no brakuje im kilku rzeczy, których... Jeśli chciałbyś się lepiej poczuć patrząc na polską gospodarkę, to jak zaczniesz ją porównywać do rumuńskiej, to szybko widzisz tę różnicę na naszą korzyść i wtedy od razu masz...