Mentionsy Mentionsy
Drugi Rzut OKA
Drugi Rzut OKA

Czy da się uratować naukę w Polsce? Podcast Drugi Rzut Oka

12.05.2025 ·43 min 24 s

Jesteśmy w momencie transformacji, między innymi ze względu na sytuację demograficzną. To nie czas na konserwowanie status quo w polskiej nauce, tylko jej głębokiej zmiany. „Rozwój badań naukowych jest kluczowy dla gospodarki, jeśli mamy ambicje, żeby Polska była więcej niż montownią” – mówi prof. Adam GendźwiłłPolska, choć chce inwestować w bezpieczeństwo, nadal ma niskie nakłady na naukę w porównaniu do wielu krajów Unii Europejskiej, ale też na przykład Korei Południowej czy Izraela.„Politycy są krótkowzroczni. Nauka jest często na końcu listy priorytetów rządu. A rozwój badań naukowych jest kluczowy dla gospodarki, jeśli mamy ambicje, żeby Polska była więcej niż montownią. Jeśli zwiększamy nakłady na obronność, trzeba myśleć nie tylko o kupowaniu uzbrojenia, ale też o rozwoju technologii w Polsce. Historyczne przykłady pokazują, że technologie mają podwójne zastosowanie: mają znaczenie militarne, pozwalają na rozwój badań podstawowych lub badań stosowanych do zastosowań cywilnych” – zauważa prof. Adam Gendźwiłł z Wydziału Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, który często, w tym w OKO.press, przedstawia głos świata nauki w debacie o polityce naukowej w Polsce.Wyzwaniem pozostaje drenaż mózgów „Talenty odpływają z Polski, bo rynek pracy dla badaczy jest międzynarodowy, co najmniej europejski. Łatwo znaleźć pracę w sektorze badawczym za granicą. Dużo ludzi wyjeżdża i nie wraca. Nawet jeśli mają ambicje, żeby tworzyć zespoły w Polsce. Nie zawsze mają na to szansę, ponieważ, po pierwsze, finansowanie nauki jest za niskie, a po drugie, jest często źle adresowane, źle zorganizowane.”Dlaczego jest tak źle? Zdaniem prof. Gendźwiłła „Nie mamy jasnej wizji tego, dokąd zmierzamy i jaką rolę mają pełnić uniwersytety czy instytuty badawcze. Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie ma tej wizji, a to ono powinno odpowiadać za wyznaczanie strategicznych kierunków. W konsekwencji lokalne środowiska wyznaczają sobie cele, a akademicka samorządność i autonomia bywa zasłoną dymną.”„Politycy, którzy nie przychodzą z pewnym rozpoznaniem problemów, z którymi mają się mierzyć, są skazani na słuchanie wielu doradców i tworzenie kolejnych analiz, czyli po prostu granie na czas. A my tego czasu nie mamy”.Co wobec tego powinno się stać, żeby w polskiej nauce było lepiej? Z podcastu dowiecie się dlaczego: obok pracowników naukowych kluczowi są pracownicy administracyjni uczelni, Narodowe Centrum Nauki pomaga walczyć z feudalizmem i reformować warunki pracy w nauce, uczelnie muszą się reformować, także pod względem polityki zatrudniania, na przykład wprowadzając nowe mechanizmy łączenia dydaktyki z badaniami naukowymi, obok zwiększania publicznych nakładów na naukę i stwarzania lepszych warunków do pozyskiwania przez badaczy, którzy chcą pracować w Polsce, środków europejskich, również polski biznes i narodowe czempiony powinny zainwestować w naukę w Polsce.OKO.press finansowane jest głównie z darowizn Czytelników. Dzięki Tobie możemy pracować – śledzić, szukać, pytać, sprawdzać, opisywać, porównywać – i nie odpuszczać.👁‍🗨 Czytasz OKO? Wesprzyj OKO 👉 www.oko.press/wesprzyj/Fundacja Ośrodek Kontroli Obywatelskiej OKO92 1160 2202 0000 0003 0434 1595Bank Millenniumul. Madalińskiego 67B/3802-549 WarszawaDziękujemy!Wspierasz OKO.press comiesięczną darowizną? Dołącz do grupy Twoja OKOlica, gdzie porozmawiasz z innymi czytelnikami i czytelniczkami, będziesz mieć możliwość bezpośredniego kontaktu z osobami z redakcji i obejrzysz Polityczny PLUS, czyli dodatkowy materiał dostępny wyłącznie dla darczyń i darczyńców ➡ https://www.facebook.com/groups/750410339317905

Dzisiaj porozmawiamy o polityce naukowej w Polsce, a moim gościem jest profesor Adam Gędźwiłł z Wydziału Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Dzień dobry. Dzień dobry. Czy w Polsce w ogóle możliwa jest dobra nauka i dlaczego do tej pory mamy z tym problemy? Dlaczego nie? Dlaczego miałaby nie być możliwa? Jesteśmy dużym krajem z ambicjami, mamy mnóstwo zdolnych ludzi. Widać to chociażby po wynikach badań, które prowadzi OECD i PISA, czyli ten test umiejętności piętnastolatków, czyli można powiedzieć tego takiego materiału na wejściu do systemu szkolnictwa wyższego. Wypadamy tam zdecydowanie powyżej przeciętnej. Mnóstwo młodych, zdolnych Polaków chciałoby zdobywać wykształcenie w Polsce.

Rozmawialiśmy krótko o NCN-ie, o tym jak on przetransformował albo jest w trakcie transformacji krajobrazu polskiej nauki. Z zarządów PiSu ta instytucja była głodzona, to znaczy nie zwiększano jej budżetów, dlatego coraz mniej osób mogło wygrywać w konkursach, ponieważ pula środków się nie zwiększała, rosły koszty, inflacja. Wszyscy znamy tą historię. Powiedz, jak wyobrażałbyś sobie taką idealną politykę państwa dzisiaj wobec tej instytucji, która jest szczególnie ważna dla młodych badaczy? Tak, bo dodajmy, że NCN znaczną część swoich środków przeznacza na projekty, które są realizowane przez młodych badaczy, finansując przede wszystkim koszty ich zatrudnienia, czyli można powiedzieć tworząc nowe etaty tam, gdzie byłoby o nie ciężko albo gdzie byłyby znacznie mniej atrakcyjne i sprawiłyby, że ci ludzie szukaliby swoich szans poza Polską.

Pokazano wszystkie 2 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.