Polka na czele Antarktyki. DROGOWSKAZY
Agnieszka Kruszewska, która od 13 lat zarządza Polską Stacją Antarktyczną im. Henryka Arctowskiego, została jednogłośnie wybrana na przewodniczącą COMNAP czyli międzynarodowej rady zrzeszającej menadżerów narodowych programów antarktycznych. Jest pierwszą w historii Polką i trzecią kobietą na tym stanowisku. Organizacja zajmuje się logistyką i wsparciem nauki na najzimniejszym kontynencie świata. Ten ogromny sukces to okazja by porozmawiać o tym jak zarządza się badaniami w rejonie Antarktyki oraz dlaczego są one tak ważnym elementem polityki zagranicznej. Wybór Polki na tak ważne stanowisko może być szansą na wzmocnienie pozycji Polski w tym obszarze. Równolegle trwają prace budowalne na Polskiej Stacji Antarktycznej, gdzie w 2027 r. zostanie oddany do użytku nowy budynek: tworzony w niemal skrajnie surowych warunkach, 14 tysięcy kilometrów od Polski. O życiu związanym z Antarktyką, opowiedziała w Drogowskazach Agnieszka Kruszewska, przewodnicząca COMNAP, od 13 lat zarządzająca Polską Stacją Antarktyczną im. Henryka Arctowskiego z ramienia Instytutu Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk. Do wysłuchania rozmowy zaprasza Aleksandra Galant.
Urodziny nie byle jakie, bo jubileusz 70-lecia istnienia Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego. Stację koordynuje Instytut Biochemii i Biofizyki PAN. No i cóż, to już jest moment, żeby przedstawić dzisiejszego gościa, panią Agnieszkę Kruszewską. To właśnie ona została wybrana na... przewodniczącą KomNAP-u, tak uproszczę tę nazwę, to ona zarządza Polską Stacją Antarktyczną z ramienia Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN. Zasiada także w zarządzie Polskiego Konsorcjum Polarnego. No i dzisiaj o tym wszystkim, a jest o czym mówić, zgodziła się opowiedzieć. Witam w Drogowskazach. Dzień dobry panu, nie dzień dobry państwu. Trudne zadanie. Oczywiście mogę powiedzieć, że każdy odcinek drogowskazów jest wymagający, natomiast tutaj z tą pannomenomen po cienkim lodzie słownictwo jest skomplikowane, a wydaje mi się, że też jest bardzo ważne, żeby być precyzyjnym, ale tak naprawdę to chciałabym zacząć od gratulacji.
Zatem oczywiście wszystkie te aktywności związane są z aktywnością człowieka, ale nie dotyczą tylko kwestii naukowych badań, tudzież prowadzonych monitoringów środowiskowych. Samo stowarzyszenie Rada Menadżerów Narodowych Programów Antarktycznych, można powiedzieć, że to jest takie gigantyczne stowarzyszenie, należą do niego 34 państwa, które no najogólniej rzecz biorąc zajmuje się logistyką w Antarktyce. Ja uważam, że w języku polskim ta logistyka ma takie zawężone znaczenie, w języku angielskim to bardziej adekwatnym słowem jest słowo operations i ono chyba lepiej oddaje, czym zajmuje się Comnab. Comnab jest stowarzyszeniem państw, które, tak jak już wspomniałam, posiadają tam stacje antarktyczne, ale na przykład należą do niego trzy programy i to jest program portugalski, program holenderski i program kanadyjski, które akurat stacji badawczych nie mają.
Kanada nie ma stacji badawczej? W Antarktyce nie ma. Natomiast warunkiem przystąpienia do stowarzyszenia nie jest ono tak restrykcyjne pod tym względem jak układ antarktyczny. Nie jest fakt, że ktoś posiada stację, ale musi prowadzić całoroczny albo półroczny program naukowy w tamtym obszarze. W związku z czym KomNap zajmuje się w podziale na grupy regionalne, czyli cała Antarktyka i Antarktyda. I tutaj naszym słuchaczom warto by wytłumaczyć, dlaczego w języku polskim posługujemy się obama terminami. Antarktyda to jest kontynent pokryty lądolodem. Natomiast wszystko, co otacza Antarktydę poniżej 60 stopnia szerokości południowej, to jest Antarktyka.
Poszczególne państwa są zarówno aktywne w Antarktyce, i to jest na przykład Polska, są państwa, które są aktywne już w Antarktydzie, czyli na kontynencie. Także cały ten obszar w ramach KomNAP-u został podzielony na poszczególne obszary, na przykład Półwyspu, Wschodniej Antarktydy, czy na przykład Morza Rosa i państwa, które w tym obszarze posiadają stacje i prowadzą swoje aktywności. Na grupach regionalnych wymieniają się tym, co dokonały w poprzednim sezonie w ramach swoich aktywności na tym obszarze i jakie mają plany na następny sezon antarktyczny. To są aktywności związane zarówno z tym, jakie były realizowane programy naukowe, czy monitoringi środowiskowe, ale co jest najważniejsze, to jest informacja na temat funkcjonowania samej infrastruktury.
Oprócz tego ComNap jako stowarzyszenie działa również w formacie, który jest podzielony na grupy eksperckie. I mamy na przykład grupę, która nazywa się Air Operations albo Safety, albo Human Biology and Medicine, albo Advanced Critical Technologies. Czyli tam spotykają się już przedstawiciele poszczególnych państw do ComNap, którzy posiadają tą wiedzę ekspercką. I mogą wymieniać się wszystkim, co dotyczy funkcjonowania infrastruktury, zarówno tego, co zamierzają na przykład wybudować, tego, co muszą zlikwidować, bo na przykład okazało się, że nie funkcjonuje prawidłowo w tamtym obszarze świata. Jakie nowe technologie chcą wprowadzić do funkcjonowania swoich stacji na przykład?
Czyli nawet jeżeli dany kraj, przepraszam, że pani wyszłam w słowo, ale chciałabym to doprecyzować, ma własną stację, to zmiany, jakich dokonuje, oczywiście jeżeli one nie dotyczą napraw, drobnych usterek, one muszą być konsultowane. Gdybyśmy na przykład chcieli dobudować skrzydło do stacji badawczej? One muszą być raportowane do Układu Antarktycznego. I nie dość, że tam muszą zostać przedstawione dokumenty informujące o tych planach, to należy przeprowadzić ocenę wpływu na środowisko i w zależności od tego, jaki wynik mamy tej oceny, pozostałe państwa strony konsultatywne Układu Antarktycznego mogłyby nawet zażądać, czy nie wyrazić zgody na dane działanie, jeżeli na przykład ten wpływ na środowisko byłby znaczący. W przypadku ComNap nie ma takiego obowiązku.
To znaczy wymieniamy się informacjami, które chcemy przedstawić. ComNap nie jest ciałem, które wydaje na cokolwiek zgodę, ale tak jak i w przypadku Układu Antarktycznego, ComNap przedstawia swoje rekomendacje. I bardziej powiedziałabym, że te rekomendacje, przepraszam, że w tej naszej rozmowie pojawiają się słowa angielskojęzyczne, to jest tylko wynik tego, że jest to język tej organizacji i kłopotliwe byłoby tłumaczyć nazwę każdej grupy na język polski, tudzież nazwę każdego dokumentu, pojawiają się takie odniesienia do najlepszych praktyk. Jeżeli borykamy się, a jest to problem bardzo aktualny, z problemem ptasiej grypy, w Antarktyce, to takie stowarzyszenie jak COMNAP w porozumieniu z drugim bardzo ważnym stowarzyszeniem, mianowicie Scientific Committee on Antarctic Research, czyli z ESCAR-em, to w porozumieniu te dwa ciała wypracowują razem z grupą ekspertów, tym razem już z zakresu medycyny, również ornitologii,
źródłem pozyskiwania energii dla stacji. Także spektrum funkcjonowania ComNapu jest bardzo szerokie. Jest to na pewno platforma wymiany wiedzy i informacji. A jak jest z badaniami? No nie bez powodu stacje, którymi zarządzają poszczególne kraje, nazywają się badawczymi. Każda zapewne ma swój obszar, który w danym momencie eksploruje. I znów, tak jak pytałam o funkcjonowanie stacji i to, czy istnieje obowiązek uzyskiwania zgód czy zgłaszania tego, to czy w przypadku badań również należy konsultować na przykład z komnapem to, czym naukowcy w danym sezonie będą się zajmować? Nie polega to na konsultowaniu ze stowarzyszeniem w takim rozumieniu uzyskiwania zgód. Natomiast kwestia prowadzenia badań w Antarktyce związana jest również z ewaluacją oceny wpływu na środowisko.
Tak jak przed chwilą mówiłam o kwestiach inwestycyjnych, w przypadku kwestii naukowych to również występuje, ale ta ocena wpływu na środowisko nie jest dokonywana przez centrale, tak to określę, czyli przez sam układ antarktyczny, tylko każde państwo. Strona układu ma wytypowane ośrodki, czy to są instytuty naukowe, tak jak w Polsce, czy to są organy administracji rządowej, czasami tak się zdarza w innych krajach, może być to na przykład Ministerstwo Klimatu i Środowiska, dokonuje tej oceny wpływu na środowisko. Dodatkowo Comnab jest takim stowarzyszeniem, które zajmuje się zabezpieczeniem możliwości prowadzenia badań w Antarktyce. Czyli to jest to stowarzyszenie, które będzie skupiało specjalistów, którzy mówiąc kolokwialnie,
Dbają o to, żeby stacje badawcze mogły przyjąć naukowców, żeby znalazły się nie tylko na nich żywność, prąd i miejsce do spania, ale żeby znalazło się również na przykład niezbędne zasoby do tego, aby pójść w teren, czyli na przykład pontony albo sprzęt do wspinaczki. Oczywiście też zajmuję się kwestiami transportowymi. Państwa, które posiadają statki operujące w tamtym regionie również w ramach KomNap będą się wymieniały i kwestiami związanymi z budową tych statków i z kwestiami ich utrzymania, ale również z kwestiami harmonogramu obecności na dany sezon w Antarktyce. Badania naukowe, ocena wpływu na środowisko i, co jest niezwykle istotne, Antarktyka i Antarktyda jest podzielona na obszary specjalnie chronione.
Przy Stowarzyszeniu ComNap takim stałym naszym obserwatorem jest AJATO, czyli Stowarzyszenie Operatorów Turystycznych. Temat turystyki jest trochę bardziej złożony. Mianowicie jest rzeczywiście w ramach Układu Antarktycznego spotkań konsultatywnych. Toczy się dość ożywiona dyskusja na temat kwestii śladu węglowego, jakiego turystyka zostawia w regionie. Na fali problematyki związanej z ptasią grypą to również, powiedziałabym, statki turystyczne, turyści mogą stanowić wektor przenoszenia wirusa. W związku z tym wszystkie państwa w ramach tej centrali prowadzą rozmowy, jak należałoby te kwestie uregulować i próbują przyjąć rezolucję, która będzie wiązała państwa, które są stronami układu.
I ja też mam jakieś takie wewnętrzne poczucie, że Antarktyda wraz z Antarktyką to jest rejon, który absolutnie powinien zostać. zachowany i w tej swojej surowości, ale też w takim prymacie świata natury i świata przyrody. Choć tak jak powiedziałam, kiedy pojawiła się przede mną jakaś taka możliwość zobaczenia tego terenu, to zaświeciły mi się oczy, bo przeżycie musi to być naprawdę niezwykłe. O tym mam nadzieję, że porozmawiamy w trzeciej części, kiedy zajmiemy się funkcjonowaniem polskiej stacji. No ale na koniec teraz chciałam jeszcze zapytać o ten statek badawczy. Pani nowa funkcja, funkcja przewodniczącej komnapu, też wydaje mi się, że może być jakimś krokiem w stronę pojawienia się tego statku badawczego. Oczywiście nie chciałabym wywierać na pani żadnej presji, ani nic takiego, natomiast wydaje mi się, że to staje się bardziej możliwe. Było też dla mnie zaskoczeniem, że posiadanie statku badawczego...
Pokazano wszystkie 12 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.