Leniwce są dziwne

I oto kolejny po pandzie i koali leniwy, zdziwaczały weganin, który wymyślił sobie niedorzeczną dietę kosztem godności i intelektu. W świecie przyrody, gdzie ewolucja premiuje szybkość, siłę i agresję, leniwce poszły spać. Francuski przyrodnik Georges Buffon w 1749 roku jako pierwszy skatalogował je w swojej Encyklopedii Nauk Przyrodniczych pisząc Leniwce reprezentują najniższą formę istnienia. Jeden defekt więcej uczyniłby ich życie niemożliwym. Czy po raz kolejny okaże się, że wbrew oczywistym świadectwom leniwiec to zakamuflowany wirtuoz przetrwania?

Geniusz adaptacji? Precyzyjna maszyna zdolna funkcjonować na samych oparach paliwa? Leniwce to nieoczekiwanie fascynujące arcydzieła minimalizmu. Szokująco silne, z głową działającą jak peryskop i futrem, które ma potencjał leczenia nowotworów. Już ponad 50 milionów lat temu leniwce zamieszkiwały tereny od krańców Ameryki Południowej aż po Alaskę. Po równinach plejstoceńskich Ameryk pomykały gatunki naprawdę srogich rozmiarów. Sitleniwiec z bajki Epoka Lodowcowa był sporo niedoszacowany. Jego pierwowzór, północnoamerykański Megalonyx, ważył prawie tonę i gdyby stanął na dwóch nogach miałby 3 metry wzrostu, czyli mniej więcej tyle co mamut w kłębie.

Leniwiec wielkości mamuta. Równolegle w Ameryce Południowej żył sobie jego większy kuzyn, Megaterium, który dorastał do 6 metrów długości ciała i masy 6 ton, więc mógłby swobodnie napluć Mańkowi na głowę. Leniwce naziemne były tak potężne, że w zasadzie nie miały naturalnych wrogów, a ich ostre, 15-centymetrowe pazury mogły z łatwością odeprzeć każdego napastnika. Aż do czasu, gdy pojawił się tam człowiek i je wszystkie pozjadał. Teraz mamy oczywiście ich mniejszych, wciąż żywych, chociaż niekoniecznie bardziej mobilnych krewnych. I tu mały plot twist dla biologicznych nerdów. Te gatunki, które do dziś przetrwały, ewoluowały w dwóch całkiem oddzielnych liniach, dochodząc do niemal identycznych rezultatów. Około 25-30 milionów lat temu, na etapie chodzącego po ziemi leniwca, oderwały się dwie linie rozwojowe.

Oznacza to mały bajzel systematyczny, bo to wszystko co przyjęło się wrzucać do jednego worka pod tytułem Leniwiec, to w rzeczywistości dwie osobne rodziny. Leniwce i Leniuchowce. I żeby zrozumieć jak ogromna przepaść dzieli te rodziny, warto mieć na uwadze, że oddzieliły się od siebie w tym samym czasie, kiedy przodkowie słoni i manatów, albo przodkowie kotów i hien. A skoro na dwa niezależne sposoby doszły do tego samego punktu na drodze ewolucji konwergentnej, oznacza, że obecna forma, jaką osiągnęły, to jest doskonale zoptymalizowany majstersztyk adaptacji środowiskowej. Przynajmniej w teorii.

W jaki sposób zostać taką ewolucyjną doskonałością? Przede wszystkim trzeba im było zaadoptować się do zwisu, ponieważ spędzają w tej pozycji ciała większość życia. Żeby uniknąć ucisku płuc przez ciężki żołądek podczas wiszenia głową w dół, narządy takie jak wątroba, żołądek i nerki są przytwierdzone specjalnymi pasmami tkanki łącznej, takimi wzrostami włóknistymi do dolnych żeber i miednicy. Sama klatka piersiowa jest Leniwca jest niebywale elastyczna, a żebra stosunkowo trudne do połamania, ponieważ najwyraźniej ewolucji łatwiej było uczynić leniwce trudnymi do złamania, niż nauczyć je niespadania z drzew. Niestety koncepcja, że nie każda gałąź nadaje się do tego, by utrzymać jego ciężar jest dla leniwca za dużym wyzwaniem, co w połączeniu z ujemnym refleksem sprawia, że spadają niepokojąco często i to nawet z 30 metrów.

Obie rodziny zgodnie postanowiły wyłamać się z mainstreamu w kwestii liczby kręgów szyjnych, a sprawa jest o wiele grubsza niż mogłoby się wydawać. Podczas gdy prawie wszystkie ssaki od myszy po żyrafę mają dokładnie 7 kręgów szyjnych, to wygląda na to, że pośród leniwców i leniuchowców każdy wylosował sobie numerek, po czym go zgubił albo zapomniał i tak leniwce mają od 8 do 10, a leniuchowcy od 5 do 8 kręgów szyjnych. Zjawisko to nie jest prostym dodaniem nowych elementów szkieletu, ale następstwem szeregu potknięć konstrukcyjnych, których żaden inny ssak by nie przeżył. Badania nad rozwojem embrionalnym ujawniły, że dodatkowe kręgi w szyi leniwców to w rzeczywistości kręgi klatki piersiowej udające szyję. W toku ewolucji granica między odcinkiem szyjnym a piersiowym przesunęła się w dół kręgosłupa, a pierwsze kręgi, które normalnie posiadałyby żebra,

Straciły je i funkcjonalnie stały się już częścią szyi. U leniuchowców poszło to dokładnie w drugą stronę, stąd mogą mieć aż 23 pary żeber, co jest największą liczbą wśród wszystkich ssaków. Dla porównania człowiek ma 12 par. Dlaczego większość ssaków trzyma się tej sztywnej liczby siedmiu kręgów, a leniwce mogły tę zasadę złamać? Otóż zmiany w genach odpowiedzialnych za liczbę kręgów szyjnych u większości ssaków, w tym ludzi, wiążą się z poważnymi wadami wrodzonymi, zespołami uciskowymi nerwów i naczyń krwionośnych oraz drastycznie zwiększonym ryzykiem nowotworów. Leniwce mogły jednak pozwolić sobie na takie mutacje dzięki swojemu ekstremalnie niskiemu metabolizmowi i niskiej aktywności. Ich wolne tempo życia sprawia, że ewentualne skutki uboczne tych transformacji szkieletowych są dla nich mniej szkodliwe, a niski poziom metabolizmu może chronić je przed nowotworami związanymi z uszkodzeniami DNA przez wolne rodniki.

Posiadają one również wyspecjalizowany system blokujący ścięgna w dłoniach i stopach, co umożliwia im zaciskanie uchwytu na gałęzi przez bardzo długi czas przy zerowym wysiłku. Podobny system umożliwia nietoperzom wiszenie podczas hibernacji, koniom spanie na stojąco, a ptakom odpoczywanie na drutach telegraficznych. Nie ma już drutów telegraficznych. Nie ma już telegrafów. A ptakom odpoczywanie na drutach elektrycznych. Nie wiem czy druty są elektryczne. Nieważne. Pod wpływem ciężaru ciała ścięgna blokują się w uchwycie i zwierzę musi użyć siły dopiero, kiedy będzie chciało zmienić pozycję. W temacie siły mięśniowej nasi leniwi bohaterowie potrafią nieźle zaskoczyć. Okazuje się bowiem, że przez wspomniany brak wyczucia, które gałęzie rzeczywiście utrzymają ich masę, leniwce muszą niejednokrotnie powierzyć cały ciężar ciała jednej kończynie.

I z pozoru brzmi to niezbyt imponująco, w końcu małpy dyndają na gałęziach jakby nic nie ważyły. Przeskakują z jednej na drugą, no generalnie małpy wyglądają jakby były z gumy. Tylko, że małpy robią to trochę siłą rozpędu, zmieniając kończyny co kilka sekund, w sensie skacząc po gałęziach tak, że raz się trzymają jedną, raz drugą. Tymczasem eksperymentalnie wykazano, że leniwce są zdolne do utrzymania siłą mięśni ponad 100% masy swojego ciała przez co najmniej 10 minut. I nie chodzi tu o ten bezwysiłkowy zwiz, o którym była mowa wcześniej, ale o sytuację kiedy ciężar całego ciała oparty jest na jednej kończynie, a zwierzę wyciąga się np. w poziomie usiłując dosięgnąć jakiejś stabilnej gałęzi. Czyli w skrócie, jakbyście musieli utrzymać w jednej wyciągniętej ręce 100% masy swojego ciała przez 10 minut.

Jest to tym bardziej ekscytujące, że masa mięśniowa leniwców . Są one dzięki temu odpowiednio lżejsze, ale odchudzone mięśnie musiały znaleźć kompletnie inny system, żeby takiemu stylowi życia w ogóle podołać. W ich układzie mięśniowym dominują mięśnie zginacze , podczas gdy mięśnie prostowniki są znacznie słabsze. Sama struktura mięśnia jest niezwykła. Leniwce pozbyły się w toku ewolucji włókien szybkokurczliwych na rzecz tych mniej szybkich, ale bardzo wytrzymałych. Poza tym sama architektura mięśni jest niezwykła. Włókna są ułożone pod kątem, tak pierzasto. a nierównolegle do długości mięśnia, co pozwala generować zupełnie inną moc przy małej masie i niskim zużyciu energii.

Tempo metabolizmu leniwca wynosi zaledwie 40-45% wartości oczekiwanej dla ssaka tej samej wielkości. Posiadają one najwolniejszy metabolizm spośród wszystkich zwierząt stałocieplnych. Jedyny czas kiedy inne ssaki osiągają tak wolne tempo przemiany materii to czas hibernacji albo toporu. No a leniwce zasuwają takim tempem hibernacji przez cały rok. Poruszając się z prędkością około 0,24 km na godzinę stają się niemal niewykrywalne dla drapieżników polegających na wzroku, jak harpie czy jaguary. Poza turboenergooszczędnym układem ruchu, leniwce postanowiły, że nie będą się jakoś obsesyjnie trzymać kwestii stałocieplności.

Szczęśliwie dla nich żyją w stałym, ciepłym klimacie, ale i tak temperatura ich ciała może się wahać o ponad 10 stopni Celsjusza w zależności od otoczenia. Aby podnieść temperaturę i przyspieszyć trawienie, leniwce wspinają się rano na szczyty drzew, żeby wygrzewać się na słońcu. One dosłownie ładują baterie słoneczne. Nawet jedną trzecią masy ich ciała stanowi wielokomorowy żołądek, w którym bakterie symbiotyczne powoli fermentują roślinność. Tak powoli, że ich pasaż jelitowy jest Szok i niedowierzanie. Najwolniejszy wśród ssaków i zajmuje średnio miesiąc, a w skrajnych przypadkach nawet 50 dni. Czyli od zjedzenia do wydalenia 50 dni. Niebywałe. Z tego powodu żołądek leniwca jest niemal zawsze pełny.

Zwierzę może zjeść więcej dopiero wtedy, kiedy poprzednia treść Przesunie się dalej, co sprowadza się do spożywania zaledwie kilkunastu liści dziennie. W badaniach wykazano, że dorosły leniwiec trójpalczasty zjada średnio 190 gramów liści na dobę, wagowo to mniej niż połowa główki sałaty lodowej. Liście spożywane przez leniwce są znacznie bardziej włókniste, a przez to mniej uwodnione niż sałata. Jednak ich kaloryczność nadal oscyluje jedynie około 130 kilokalorii i to dopiero po miesiącu pasażu przez organizm. Co około 5-8 dni masy roślinne w kiszkach leniwców osiągają poziom krytyczny i zachodzi potrzeba zwolnienia balastu. Nie małego, bo stanowiącego do jednej trzeciej masy ich ciała.

To jest tak jakby człowiek robił 25-kilogramową kupę za każdym razem. Fascynujące. Leniwce wykazują się zaskakującą kulturą osobistą, albowiem zazwyczaj nie defekują wprost z drzewa jak wiewiórki czy małpy, ale schodzą w tym celu na ziemię. Jest to dla nich bardzo niebezpieczny czas i ogromna strata energii, co kompletnie nie licuje z wizerunkiem najbardziej leniwego zwierzęcia świata. Nadal nie mamy pewności dlaczego to robią, ale hipotezy na ten temat są naprawdę dzikie. Najbardziej wyważone mówią o tym, że to po to, żeby spadająca z wysokości z głośnym plaśnięciem kupa nie zwróciła uwagi drapieżników na miejsce przebywania leniwca. No tyle, że schodząc naraża się znacznie bardziej. Ponad połowa wszystkich udokumentowanych przypadków śmierci dorosłych osobników ma miejsce właśnie wtedy, kiedy znajdują się one na ziemi lub blisko niej.

Kolejna hipoteza mówi o tym, że drapieżnik mógłby łatwiej namierzyć takiego leniwca po zapachu, jeśli trafiłby na stos odchodów w jednym miejscu. No tyle, że leniwiec najczęściej robi sobie latrynę u podnóża drzewa, na którym potrafi spędzać nawet całe życie, więc i tak ściąga tą uwagę. Kolejna hipoteza mówi o tym, że leniwce, będąc pierwotnie zwierzętami naziemnymi, nauczyły się po prostu defekować w ten sposób i przez te 30 milionów lat ewolucji nie wpadły na to, żeby zrezygnować z tej tradycji. No a biorąc pod uwagę z jakimi niedostatkami energetycznymi musi się na co dzień mierzyć ich mózg, no to brzmi to całkiem przekonująco. Są też pomysły, że to zapachowa wiadomość dla innych leniwców, że nawożą one w ten sposób drzewa i tak dalej, a część badaczy w ogóle forsuje całkiem inną szaloną hipotezę.

Według niej leniwce schodzą na Ziemię, żeby się załatwić głównie ze względu na złożoną symbiozę z ćmami i glonami. Serio. Zejście leniwca na ziemię jest niezbędne dla zamknięcia cyklu rozwojowego ciem z rodzaju kryptozes, które żyją w futrze leniwca. Kiedy leniwiec wypróżnia się na ziemi, to samice ciem opuszczają jego ciało, żeby złożyć jaja w świeżych odchodach. Larwy rozwijają się wyłącznie w kale, a po przeobrażeniu dorosłe osobniki wzlatują w korony drzew, żeby ponownie zasiedlić futro zwierzęcia. No ale po co leniwiec w ogóle miałby przejmować się ćmami? Otóż podejrzewa się, że ćmy nawożą im ogródki. W sensie dostarczają do ich futra azot, pochodzący z ćmich odchodów, który odżywia rosnące tam symbiotyczne glony.

Leniwce mają zlizywać sobie potem te glony prosto z futra, co mogłoby stanowić dla nich istotne uzupełnienie diety, bo z analizy składu glonów wykazano, że są one od 3 do 5 razy bardziej bogate w tłuszczu, No i ta historia brzmi jak Game Changer, bo takie tłuszcze stanowiłyby bogate i szybko dostępne źródło energii, które omija proces fermentacji w przedżołądku. Glony z futra zostały zidentyfikowane w treści pokarmowej żołądków leniwców, co potwierdzałoby ich spożywanie. A niektórzy badacze uważają wręcz, że bez uwzględnienia glonów jako źródła pokarmu trudno byłoby zbilansować skrajnie niskie zasoby energetyczne leniwca, co potencjalnie tłumaczyłoby również dlaczego trudno utrzymać te zwierzęta w dobrej kondycji w sterylnych warunkach hodowlanych.

Jako uwiarygodnienie tej hipotezy wskazuje się również fakt, że leniuchowce, które znacznie rzadziej przestrzegają rytuału schodzenia na kupę i często wypróżniają się bezpośrednio z koron drzew, mają znacznie mniejszą populację ciem i glonów na swoim futrze. No tylko problem w tym, że nikt nigdy jak dotąd nie widział leniwca jedzącego glony. Tysiące godzin obserwacji dzikich leniwców nie potwierdziły, aby zwierzęta te regularnie lizały swoje futro, jak to robią na przykład koty, Poza tym szacuje się, że biomasa glonów na całym leniwcu stanowi około 2,6% jego masy ciała, więc przeciwnicy hipotezy o schodzeniu na kupę celem nawożenia futra przy użyciu ciem uważają, że ma to za małe korzyści energetyczne, a na pewno nie aż tak duże, żeby w tym celu fatygować się na ziemi.

Włosy leniwców mają Unikalną strukturę z pęknięciami albo nawet rowkami, które gromadzą wilgoć, sprzyjając wzrostowi glonów. A glony nadają futru zielonkawy odcień, co stanowi doskonały kamuflaż w koronach drzew. No a jeśli chodzi o te ćmy, to to nie wszystko. Żyje tam też wiele gatunków chrząszczy koprofagicznych. Są one komensalami. Ich larwy rozwijają się w odchodach leniwca, a dorosłe osobniki wykorzystują go jako środek transportu i mieszkanko. Na jednym leniwcu naliczono kiedyś niemal 1000 chrząszczy jednego gatunku.

Futra jest domem również dla licznych gatunków roztoczy i tutaj relacja jest mniej uprzejma, bo niektóre z nich żywią się krwią gospodarza, a kiedy mowa o niemiłych roztoczach nie sposób pominąć chleszczy. Nosi je aż 99% dzikich leniwców trójpalczastych. No a w tym całym leniwym mikroekosystemie mobilnym spotyka się również wszy, muchówki, pluskwiaki, a nawet karaczany. Tutaj przypominam, że nagrałem kiedyś wspaniały film o karaczanach, który ma za mało wyświetleń. Obejrzyjcie go. No a z racji wysokiej wilgotności mamy też pierwotniaki takie jak orzęski, ameby czy wiciowce. Wiele z tych organizmów jest ściśle związanych z leniwcem i nie występuje nigdzie indziej w środowisku leśnym poza jego futrem, a cały ten system tworzy złożoną sieć powiązań troficznych.

Nie róbmy z tego biznesu suplementów z leniwców. A w testach antybakteryjnych 20 ekstraktów poradziło sobie z groźnymi dla człowieka bakteriami. A jeden konkretny szczep z rodzaju Lasiodiplodia wykazał potężną aktywność ukierunkowaną konkretnie przeciwko szczepom gram ujemnym, co jest rzadkie, więc oczywiście badaczom zaświeciły się oczka. Bo to ma bardzo duży potencjał wytworzenia nowej klasy antybiotyków, a w dobie narastającej antybiotykooporności to może być potencjalnie duże wydarzenie. I jakkolwiek ekscytująco to brzmi, to nie oznacza niestety, że leniwce wyhodowały nam wybawienie z wszelkich trosk i dzięki nim pozbędziemy się chorób raz na zawsze. W rzeczywistości tych konkretnych, odkrytych tam grzybów nie eksploatowano naukowo dalej, bo przykładowo inne gatunki z rodzaju Lasiodiplodia, pobrane z całkiem innych, niezwiązanych z leniwcami miejsc, okazały się silniejsze, a przez to atrakcyjniejsze medycznie.

Cała ta praca naukowa jednak okazała się bardzo cenna, ponieważ zachęciła naukowców do poszukiwań w nieoczywistych niszach i dzięki niej dużo łatwiej uzasadniać granty i projekty w stylu badanie mikrobioty, nietoperzy, owadów morskich, głębin albo lodowców. No a poza tym, że futro leniwców utrzymuje przy życiu setki istnień, to przystosowało się również do życia w zwisie. W przeciwieństwie do większości ssaków, przedziałek znajduje się u nich na brzuchu, a włosy rosną w kierunku grzbietu. Umożliwia to dobre odprowadzanie wody deszczowej, chroniąc mieszkańców tego futra przed wypłukaniem. No przynajmniej póki pozostają na drzewie, bo mimo niezdarności na lądzie, leniwce są zaskakująco dobrymi pływakami. Potrafią przemieszczać się w wodzie znacznie szybciej niż na ziemi i bywa, że wykorzystują rzeki jako szlaki transportowe.

Leniwce i leniuchowce prowadzą generalnie samotny tryb życia, ograniczając kontakty z innymi przedstawicielami gatunku do minimum. No ale nie żeby sobie nawzajem przeszkadzały, ale każdy introwertyk wie, że jak nieprawdopodobnie kosztowne energetycznie potrafią być interakcje społeczne. Leniwców zwyczajnie nie stać na zabawę w smoltoki, więc nie szukają się wzajemnie w ramach poszukiwania towarzystwa poza okresem gotowym. No a kiedy ten okres godowy się rozpocznie, samice wydają bardzo charakterystyczne krzyki, dając o sobie znać samcom w całej okolicy. Panowie ruszają wówczas z kopyta i pędzą na złamanie karku osiągając pewnie zawrotne pół kilometra na godzinę. A jeśli okaże się, że do jednej samicy nadciąga więcej niż jeden samiec to może dojść do ostrej potyczki.

A tak naprawdę to jeden samiec może sprzedać drugiemu najwolniejszego plaskacza w historii świata. O ile oczywiście trafi. Samica rodzi jedno młode rocznie, maluszek przychodzi na świat w pełni owłosiony, z otwartymi oczami i od razu wczepia się w futro matki, gdzie spędza następne kilka miesięcy. I w tym czasie matka aktywnie uczy go, które liście są jadalne, pozwalając mu próbować pokarmu, które sama zjada. A młode osiągają samodzielność zależnie od gatunku po 6 do 11 miesięcy. Współcześnie największym zagrożeniem dla leniwców jest klasycznie niszczenie ich siedlisk. Wycinka lasów tropikalnych pod uprawy i na pastwiska fragmentuje leniwcze terytoria, zmuszając je do częstszego schodzenia na ziemię, gdzie padają ofiarom psów, drapieżników albo giną pod kołami samochodów.

W Kostaryce częstą przyczyną śmierci jest również porażenie prądem na liniach energetycznych, które leniwce mylą z gałęziami drzew. Na szczęście leniwce i leniuchowce należą do elitarnej grupy zwierząt fundujących ludziom wyrzuty serotoniny i jako takie mogą zawsze liczyć na naszą ochronę i wsparcie, podobnie jak pandy czy koale. A ja dziękuję wam bardzo za oglądanie i jak zwykle takie filmy mogę tworzyć dzięki wsparciu Patronów i Patronek, więc gdzieś tam jest link, zapraszam do wsparcia. I to w sumie powstała już nam tutaj trylogia o dziwnych, leniwych zwierzętach, które nie powinny istnieć, więc jeżeli jeszcze nie widzieliście o pandach i koalach, to zachęcam do oglądania, a na dziś pa pa!