Datownik 24.03.2023 - Aleksandra Piłsudska
W uznaniu jej działalności niepodległościowej i społecznej Sejm RP ustanowił rok 2023 Rokiem Aleksandry Piłsudskiej. O biografii tej niezwykłej kobiety opowiedziała red. Pawłowi Błędowskiemu w "Datowniku" historyk Małgorzata Basaj - kierownik Działu Wystaw i Popularyzacji Nauki Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku.
Zapraszamy Państwa bardzo gorąco na kolejne krótkie spotkanie z historią. Za konsoletą czuwa Piotr Król i ja nazywam się Paweł Błędowski, a dziś będziemy opowiadać o życiu niezwykłej kobiety. W uznaniu jej działalności niepodległościowej i społecznej Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2023 rokiem Aleksandry Piłsudskiej. O tej biografii będę dzisiaj rozmawiał z historykiem Małgorzatą Basaj, kierownikiem Działu Wystaw i Popularyzacji Nauki, wyjątkowego miejsca Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Dobry wieczór Pani Małgorzato. Dobry wieczór Panu, dobry wieczór Państwu. Pięknie dziękuję za przyjęcie tego zaproszenia. Zacznijmy zatem od początku. Jak zaczęło się to wspaniałe życie, które zakończyło się w marcu 1963 roku?
Wszystko zaczęło się w Suwałkach pewnej zimowej nocy w 1882 roku. Z jakiej rodziny pochodziła Aleksandra, później Aleksandra Piłsudska? Aleksandra pochodziła ze zubożałej rodziny szlacheckiej. Z rodziny, która miała bardzo głębokie korzenie patriotyczne. I pomimo tego, że w bardzo młodym wieku straciła obydwoje rodziców, bo gdy zmarła jej mama, miała tylko 12 lat, tata dwa lata później, To jej wychowaniem zajęła się babka Karolina z Zachorskich, kobieta o niezwykle silnej osobowości i też tak osobiście zaangażowana w powstanie styczniowe.
Tak więc te tradycje niepodległościowe Aleksandra Piłsudska, a właściwie wtedy jeszcze Szczerbińska, wyniosła ze swojego domu rodzinnego. W 1901 roku ukończyła gimnazjum, po czym uczęszczała na kursy handlowe, studiowała także na słynnym Uniwersytecie Latającym. Czy sądzi Pani, że to, że w tak młodym wieku straciła rodziców i że była wychowywana przez tak silną osobowość, wpłynęło także na jej charakter? No na pewno, na pewno wpłynęło. Samo to, że wypuściła się z domu w tak młodym wieku do odległej przecież Warszawy sama, to była niezwykle, wydaje mi się, że już wtedy była to osoba o niezwykle silnym też charakterze.
Także organizacja tutaj na niej bardzo mocno mogła polegać. Znalazłem taką informację we wspomnieniach Aleksandry Piłsudskiej, bo takowe też się ukazały, że ona przenosiła nawet materiały wybuchowe we własnym gorsecie. To prawda zapewne, tak? Tak, oczywiście. Takie zadania dromaderki wykonywały i oczywiście Aleksandra jak najbardziej też Wspomniała Pani o tym, że na rok 1904 możemy uchwycić początek jej działalności, wtedy wstępuje do PPS-u. A kiedy poznała Józefa Piłsudskiego? No właśnie, Józefa Piłsudskiego poznała przy jednym z takich składów broni w Warszawie i był to rok 1906.
Wtedy była oczywiście przejęta bardzo tym spotkaniem, zresztą bardzo ładnie opisywała to pierwsze spotkanie z Piłsudskim w swoich wspomnieniach. Ale tak naprawdę dopiero rok później, gdy już Aleksandra przebywała w Kijowie, bo wcześniej, przypomnę, była aresztowana właśnie za działalność... W Warszawie, tak jest. Tak, w Warszawie za działalność konspiracyjną i po kilku miesiącach została zwolniona z więzienia, ale obawiała się, że ta policja starska będzie ją już ...kontrolować, będzie ją śledzić i nie będzie mogła działać tak jak do tej pory, więc zdecydowała się opuścić Warszawę, udała się do Kijowa i tam ponownie spotkała się z Józefem Piłsudkim i właściwie od tego momentu ta ich znajomość coraz bardziej się rozwijała.
Rok, równo rok. Została aresztowana w listopadzie 1915 roku. No i zwolniona 3 listopada 1916 roku. Także no rok. Była, jak także o tym mówiliśmy, kurierką materiałów wybuchowych, wywiadowcą, a potem w 1918 roku rodzi córkę Wandę. Była to rzecz jasna córka Józefa Piłsudskiego. Tak, oczywiście Wanda przyszła na świat w lutym 1918 roku. Józef Piłsudski przebywał wtedy w Magdeburgu, był internowany. I o narodzinach swojej córki dowiedział się kilka tygodni później z listu Aleksandry Szczerbińskiej.
Po powrocie do Polski wrócił, przypomnę, 10 listopada 2018 roku. Znana historia, tak jest. Tak, pojechał na ulicę Mińską 25, bo tam mieszkała Aleksandra... Mińską 25 w Warszawie oczywiście, bo tam mieszkała Aleksandra Szczerbińska z Małą Waldą. No i Józef Piłsudski po raz pierwszy zobaczył swoją córeczkę, która miała już wtedy 10 miesięcy. Dwa lata później na świat przychodzi druga córka Jadwigan, ale nie zapominajmy, że przecież Józef Piłsudski nadal miał pierwszą żonę, czyli Marię Piłsudską, która kompletnie nie zgadzała się na rozwód. Czy wtedy wywoływało to jakieś kontrowersje w tych kręgach patriotycznych, czy po prostu nie przejmowano się tym i nie wytykano tego Józefowi Piłsudskiemu?
W oficjalnych informacjach nigdzie nie znaleźliśmy takich informacji, takich przekazów. Natomiast bez wątpienia była to niezwykle trudna sytuacja dla całej trójki. Zresztą tam Józef Piłsudski w listach do Oli nazywał tę sytuację tragicznym trójkątem. Myślę, że dla nich wszystkich był to bardzo trudny okres. No jednak Józef Piłsudski związał się z Aleksandrą. Maria nie zgodziła się na rozwód. Nie zgodziła się na rozwód do końca swojego życia.
Zmarła, przypomnę, w sierpniu 1921 roku. I dopiero wtedy, kilka miesięcy później, Józef Piłsudski poślubił Aleksandrę Szczerbińską. Czy na związek Aleksandry i Józefa bardzo mocno wpłynął domniemany romans z Eugenią Lewicką? Zapewne tak. Do mnie mamy, to jest dobre słowo. Właśnie celowo go użyłem. Na pewno krążyły po Warszawie różne plotki i bez wątpienia, jak każda plotka, wywoływały u Aleksandry Piłsudskiej zapewne pewien smutek, niepokój.
I to zapewne wpływało na nią źle. Natomiast czy do tego romansu doszło czy nie, tego nie wiemy, tego wprost żadne źródła nie podają. Tak, być może było to po prostu zauroczenie. Pomówmy jeszcze o tej działalności społecznej, bo bardzo wiele wydarzyło się już od drugiej połowy lat dwudziestych, bo to jest między innymi fakt zasiadania w kapitole Orderu Virtuti Militari. Także zajmowanie się sierotami, bo przecież Zakład dla Sierot też był wspierany przez Aleksandrę Piłsudską. No i ta lista się wydłuża w miarę kolejnych lat, aż do roku 1939. Tak, rzeczywiście Aleksandra, właściwie jeszcze zanim Józef Piłsudski powrócił do władzy, czyli jeszcze przed przewrotem majowym,
Również zajmowała się działalnością społeczną, na pewno nie w tak dużej skali. Natomiast była osobą, która jednak w kręgach Lewicy Niepodległościowej cieszyła się dużym autorytetem, dużym zaufaniem i są dokumenty potwierdzające, że na przykład organizacje Kobiece ze Stanów Zjednoczonych przysyłały właśnie na ręce Aleksandry Piłsudskiej pieniądze i ona je rozdysponowywała w różnych organizacjach społecznych. Podobnie zresztą postępował Józef Piłsudski, który też tego typu pieniądze otrzymywał i również przekazywał je innym organizacjom. Także ta jej działalność społeczna o takim charakterze,
...filantropijnym, pomocowym zaczęła się znacznie wcześniej niż w 26 roku, ale rzeczywiście, gdy Józef Piłsudski powrócił do władzy, a ona była żoną marszałka, czyli tak naprawdę jedną z... Marszałek był jednym z najważniejszych polityków w państwie, a ona... Jako jego żona również była postacią o wysokiej randze, w związku z tym ta jej pozycja powodowała, że rzeczywiście mogła o wiele więcej tutaj na tej niwie charytatywnej. Natomiast oprócz tej działalności takiej typowo społecznej, pomagania dzieciom czy takich zadaniach, powiedziałabym, edukacyjnych, bo ona bardzo mocno wspierała również szkoły,
My często patrząc na dwudziestolecie międzywojenne z tak długiego dystansu troszeczkę idealizujemy, tymczasem w tamtych latach wielu Polakom żyło się bardzo trudno, bieda była przeogromna także w samej Warszawie i warto wspomnieć również o tym, że Aleksandra Piłsudska była przewodniczącą Komitetu Opieki nad Najbiedniejszymi Mieszkańcami Warszawy, który nazywał się Osiedle, tak? Tak, to prawda. I też była inicjatorką powołania, utworzenia ogródków działkowych właśnie dla tych, dla członków takich organizacji, dla osób bezdomnych albo osób w bardzo trudnej sytuacji. Po to tylko, żeby mogli sami hodować sobie warzywa, żeby mieli chociaż ... trochę mogli sami po prostu zrobić coś, żeby ten los sobie poprawić.
Tak, dokładnie. Ale też wracając do tego okresu w Tulejówku, ona tam również miała ogród, który bardzo dbała o to, żeby zawsze był uprawiony, zawsze dbała o to, żeby rosły tam warzywa, z których oczywiście Tak. Chciałem zapytać jeszcze, jakie najciekawsze artefakty znajdziemy w Muzeum w Sulejówku, bo przecież tam mnóstwo przedmiotów związanych z życiem Aleksandry Piłsudskiej.
Tak, mamy. Chociaż tak naprawdę czy mnóstwo? Mnóstwo może nie powiedziałabym, dlatego że Aleksandra Piłsudska udała się na emigrację i tak naprawdę niewiele ze sobą zabrała. No ale troszeczkę pamiątek po niej mamy w muzeum. Te, które pokazujemy na wystawie to m.in. Order Virtuti Militari, legitymacje do Orderu, też legitymacje do Krzyża Niepodległości, którego zresztą sama była inicjatorką ustanowienia tego odznaczenia.
Mamy obrączkę ślubną Aleksandry Piłsudskiej, mamy sporo fotografii, albumy rodzinne. Ale tak naprawdę wydaje mi się, że tym największym artefaktem, tą największą pamiątką po niej, to jest w ogóle samo miejsce, w którym znajduje się muzeum, dlatego że Działki, na których stoi dworek Milusin właśnie zakupiła Aleksandra, wtedy jeszcze Szczerbińska. I to ona była właścicielką dwóch działek, willa Milusin i willa Otradno. To jest jedna z najważniejszych materialnych pamiątek po Aleksandrze Piłsudskiej.
Tak, miejsc. Niech ta audycja także będzie zachętą dla naszych słuchaczy, by jeśli jeszcze wcześniej oczywiście nie byli, wybrać się do Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Pięknie Pani dziękuję za tę opowieść o Aleksandrze Piłsudskiej. Moim gościem w Datowniku była historyk Małgorzata Basaj, kierownik działu wystaw i popularyzacji nauki Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku.
Pokazano wszystkie 17 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Pawel Błędowski i Piotr Król przedstawiają gościa historika Małgorzatę Basaj, kierowniczkę Działu Wystaw i Popularyzacji Nauki Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku.
Małgorzata Basaj opisuje urodzenie i młodość Aleksandry Piłsudskiej, w tym jej wychowanie przez babkę Karolinę z Zachorskich.
Małgorzata Basaj opowiada o aktywności Aleksandry Piłsudskiej w Polskiej Partii Socjalistycznej, w tym jej role jako dromaderki i organizatora składek broni.
Małgorzata Basaj opisuje pierwsze spotkanie Aleksandry Piłsudskiej z Józefem Piłsudskim i rozwój ich relacji po wybuchu I wojny światowej.
Małgorzata Basaj omawia aktywność Aleksandry Piłsudskiej podczas I wojny światowej, w tym jej aresztowania przez rosyjskich i niemieckich policji.
Małgorzata Basaj opowiada o rodzinie Aleksandry Piłsudskiej, w tym o narodzinach córek i jej rolę w polskich organizacjach społecznych.
Małgorzata Basaj omawia domniemany romans Aleksandry Piłsudskiej z Eugenią Lewicką i jej działalność filantropijną podczas II wojny światowej.
Małgorzata Basaj opisuje Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku i artefakty związane z Aleksandrą Piłsudską, w tym jej role w muzeum.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
W uznaniu jej działalności niepodległościowej i społecznej Sejm RP ustanowił rok 2023 Rokiem Aleksandry Piłsudskiej. O biografii tej niezwykłej kobiety opowiedziała red. Pawłowi Błędowskiemu w "Datowniku" historyk Małgorzata Basaj - kierownik Działu Wystaw i Popularyzacji Nauki Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku.