Datownik 09.08.2024 - Romuald Traugutt

Dobry wieczór Państwu. Przed mikrofonem kłania się Wam nisko Paweł Błędowski. Zapraszam na kolejne krótkie spotkanie z historią jak co tydzień w Datowniku. Niedawno, bo 5 sierpnia minęła już 160 rocznica tragicznej śmierci Romualda Traugutta. Bardzo często, proszę Państwa, będąc w dużych polskich miastach widzimy tabliczkę z napisem ulica Romualda Traugutta. Starsi z nas zapewne pamiętają banknoty z jego wizerunkiem, ale tak naprawdę To życie Romualda Traugutta do dzisiaj przez większość ogółu społeczeństwa nie do końca jest znane, nie do końca jest zrozumiałe. No trudno się dziwić, minęło tak wiele lat.

Jego postać także obrosła legendą i o tej legendzie także dzisiaj Państwu trochę opowiem. Ale to, co najbardziej zaskakuje, kiedy zagłębiamy się w historię życia Romualda Traugutta, to to, jak bardzo ta historia jest długą i krętą, niezwykle zmienną drogą. To życie obciążone tak bardzo historią, tym co wówczas działo się na ziemiach Names mentioned in Polish. A jednak Romuald Traugutt, mimo tych wszystkich traum, mimo ogromnej odpowiedzialności, która w pewnym momencie jego życia na nim spoczywała, trafił do annałów polskiej historii i wszystko na to wskazuje, że zostanie w nich na zawsze.

Mówiąc, Szanowni Państwo, o niezwykle trudnych kolejach losu Romualda Traugutta, mam tutaj na myśli nie tylko i nie wyłącznie jego wybory związane z karierą wojskową i później dylematy związane z dowodzeniem powstaniem styczniowym, no ale również wątek osobisty, bo strata najbliższych tuż niemal przed Tym najtrudniejszym życiowym wyzwaniem związanym z wojskiem i polityką była niezwykle dojmująca. Ale zacznijmy od początku. Romuald Traugutt urodził się szanowni państwo 16 stycznia 1826 roku w Szostakowie. Ta niewielka miejscowość wówczas leżała w granicach, rzecz jasna, Imperium Rosyjskiego.

Wchodziła w skład, tutaj już konkretnie mówiąc, guberni grodzieńskiej. Dzisiaj znajduje się na Białorusi. Jeśli chodzi o rodzinę ze strony ojca, to ta rodzina pochodzenia niemieckiego dotarła do Polski w XVIII wieku, a więc w czasach saskich. Jednak największy wpływ na wychowanie młodego Romualda Miała z całą pewnością jego babka, Justyna Błocka. Przypomnijmy, że mama Romualda zmarła, kiedy Romuald miał zaledwie dwa lata, więc to na ramionach babci spoczywało to wychowanie bardzo jeszcze młodego wówczas chłopca. Pani Justyna Błocka wpajała Romualdowi od najmłodszych lat wartości patriotyczne. W 1836 roku Romuald Traugutt rozpoczął naukę w gimnazjum.

Zakończył ją w roku 1842 z bardzo dobrymi wynikami. Jak podają strony internetowe otrzymał nawet srebrny medal za naukę oraz świadectwo dojrzałości dające prawo do czternastego, a więc dosyć wysokiego tzw. stopnia służbowego. Jego największym edukacyjnym marzeniem było dostanie się do Instytutu Inżynierów Dróg Komunikacyjnych, tak nazywała się ta niezwykle prestiżowa szkoła Z różnych powodów, nie tylko zbyt młodego wieku u Traugutta, ale także samej organizacji tej instytucji, to marzenie się nigdy nie ziściło. Jaki pozostał wybór? Pozostał wybór robienia kariery, to złe słowo, ale życia zawodowego osadzonego w armii.

I tak w 1844 roku, pod koniec tego roku, Traugutt zdał egzamin na Junkra, a w styczniu roku kolejnego rozpoczął już wojskowy staż. I tutaj po raz kolejny możemy zauważyć, jak niezwykle silnie przykładał się on czy do nauki, czy później już do samej służby wojskowej. Otóż zdawał egzaminy celująco. Już w roku 1848 był w stopniu chorążego. Dowiedział się jednak, że jego batalion zostaje wysłany do stłumienia rewolucji na Węgrzech. Przypomnijmy, trwała już wówczas wiosna ludów. Oddział Traugutta przeszedł niezwykle długą drogę. To był Kraków, Nowy Targ, Karpaty, aż na Węgry.

Tam do Traugutta dotarła niezwykle przykra wiadomość o śmierci jego ojca. Traugutt biorąc udział w tej kampanii węgierskiej siłą rzeczy musiał w błyskawiczny sposób nabierać już tych szlifów, nie w sensie zdobywania kolejnych stopni, czy zostania oficerem, ale przede wszystkim poradzenia sobie już w bezpośredniej walce. Czy z nieprzyjacielem? Trudno to tak nazwać. Jednak z upływem czasu coraz bardziej narastała w nim taka myśl, że mimo że jest znakomicie radzącym sobie żołnierzem, to nie do końca jest na swoim miejscu. Kiedy te działania zbrojne dobiegły końca, w październiku Traugutt wraz z oddziałem wrócił znów w granice Królestwa Polskiego. W 1852 roku Romuald wziął ślub.

Jego wybranką była niejaka Anna Emilia Pickel. Jak czytamy w książkach dotyczących biografii Traugutta, jej ojciec był jubilerem z Warszawy, a sama Pickel musiała zmienić wyznanie, by móc poślubić Romualda. Traugutt za tę służbę na Węgrzech mimo rozczarowania samym wojowaniem otrzymał dosyć wysoką nagrodę finansową, która pomogła mu w zakupie mieszkania, kiedy już założył swoją rodzinę. Wkrótce jednak potem wichry historii rzuciły go w kolejny konflikt. Tym razem, jak wiemy, chodzi o wojnę krymską. Tym razem Traugutt w roli żołnierza odwiedził Mołdawię, Wołoszczyznę. No i w końcu dotarł na Krym. Był także świadkiem słynnego oblężenia Sewastopola.

Na tych odległych terenach przebywał aż do marca 1856 roku. Z kolei w połowie roku kolejnego otrzymał kolejny awans, tym razem na sztab z kapitana. To jest akurat taki stopień, który w tamtych latach umiejscawiał go pomiędzy porucznikiem a kapitanem. Lata 1859 i 1860 były latami niezwykle trudnymi i dojmującymi dla Romualda Traugutta. Stracił nie tylko ukochaną babkę Justynę, która tak wspaniale wychowywała go, ale stracił także w bardzo krótkim czasie swoją córkę Justynę, żonę Annę oraz syna Konrada. Trudno się dziwić, że żołnierz przeszedł ogromne załamanie nerwowe, z którego bardzo długo musiał się wydobywać.

Po jakimś czasie Romuald Traugutt poznał jednak Antoninę Kościuszkównę blisko z pokrytym Dwa lata później Traugutt zostaje zwolniony z armii rosyjskiej. Dosłużył się tam stopnia podpułkownika, zachował prawo do noszenia munduru i otrzymywał także roczną pensję w wysokości 230 srebrnych rubli. W tym samym czasie Dopadła go kolejna rodzinna tragedia, tym razem zmarł jego dwuletni syn Roman. I tu docieramy do niezwykle istotnego momentu biografii Traugutta, bo oczywiście, że przeszedł on do historii jako tak zwany dyktator Powstania Styczniowego, czyli dowódca tego powstania, ale na samym początku, kiedy proklamowano chociażby powstanie na Litwie, czyli w marcu 1863 roku, Traugutt, mimo swojego ogromnego wojskowego doświadczenia,

W ogóle nie wyrażał takiej chęci, by wziąć udział nie tylko w walce powstańczej, ale ogólnie w życiu politycznym. Tam, w tamtych czasach, spierały się o to, jak ma wyglądać ten ruch powstańczy. Dwa stronnictwa. Było to stronnictwo białych i czerwonych, a jeśli chodzi o swoje poglądy, tak naprawdę Traugutt pomiędzy tymi skrajnościami nie lawirował, ale często jego poglądy znajdowały się gdzieś pośrodku. W końcu jednak Romuald Traugutt stawił się przed Wydziałem Wojny Rządu Narodowego i oddał się do jego dyspozycji. Otrzymał także awans na generała. Został również wysłany do Paryża. Tam miał poszukiwać możliwości pozyskania pomocy dla powstańców ze strony Francji.

Nie muszę Państwu dodawać, że my raczej na aliantów Nigdy nie możemy liczyć, więc tym razem też się nie udało. I jeśli chodzi o jego misję paryską, nie przyniosła ona sukcesu. Kiedy upadł rząd narodowy 17 października 1863 roku, Romuald Traugutt został dowódcą powstania styczniowego. Jego przywództwo, Szanowni Państwo, miało oczywiście zupełnie tajny charakter. Stąd pseudonim Michał Czarnecki. To nie było tylko imię i nazwisko, ale także cała, w cudzysłowie mówiąc, legenda, która za tym stała. Otóż on stworzył sobie taką całą tożsamość konspiracyjną, którą się posługiwał. Chodziło o to, by jak najsprawniej przeprowadzić reorganizację sił powstańczych i kiedy państwo będą przechodzić ulicą Traugutta, to jest tuż przy

W Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, tam warto zauważyć tablicę poświęconą Trauguttowi. Czytamy tam między innymi nie tylko o jego zasługach dla powstania, ale także o zasługach dla reorganizacji samej walki. Chodziło o to, by słabo uzbrojone i słabo również zorganizowane oddziały powstańcze przemienić w regularne wojsko. To oczywiście było niezwykle trudne, Nie tylko ze względu na brak broni i cały sztafaż konspiracyjny, ale Traugutt się nie poddawał. 27 grudnia 1863 roku wydał także dekret zupełnie przełomowy, jeśli chodzi o polską historię.

Chodziło o dekret powołujący delegatów, którzy mieli doprowadzić do uwłaszczenia chłopów. Mimo tej misji paryskiej, o której Państwu wcześniej opowiadałem, Traugutt nie poddawał się i zabiegał o względy, jeśli chodzi o pomoc militarną od krajów Europy Zachodniej. Korespondował chociażby z samym Garibaldim, ale znów tutaj rozbijał się o mur obojętności. Romuald Traugutt został aresztowany nocą 10 kwietnia 1864 roku. Jak czytamy w opracowaniach historycznych, była to druga nad ranem. Został aresztowany na skutek denucjacji. Po prostu Artur Goldman, który był naczelnikiem Wydziału Skarbu Rządu Narodowego, po aresztowaniu przez policję carską i po ogromnych torturach po prostu się załamał w śledztwie i 9 kwietnia

Zadenuncjował dyktatora Powstania Styczniowego. Najpierw Traugutta przetrzymywano na Pawiaku, czyli w niedawno wybudowanym ogromnym warszawskim więzieniu, później już w niesławnym X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Katowano go, próbowano wydobyć z niego jakiekolwiek informacje dotyczące powstania i samej struktury zarządczej tego powstania, jednak Traugutt nikogo do końca tego śledztwa okrutnego nie wydał. Ponoć w czasie jednego z przesłuchań miał wypowiedzieć słynne zdanie, które po latach będzie tworzyło jego legendę. Brzmiało ono tak. Idea narodowości jest tak potężną i czyni tak wielkie postępy w Europie, że ją nic nie pokona. Na Romualda Traugutta wyrok wydano 19 lipca 1864 roku.

Został najpierw zdegradowany, a potem skazany na karę śmierci przez powieszenie. Ten wyrok wykonano w Cytadeli Warszawskiej 5 sierpnia 1864 roku w miejscu, które obecnie jest parkiem Traugutta tuż koło Fortu Legionów. Razem z nim stracono także Józefa Toczyskiego, Romana Żulińskiego, Jana Jeziorańskiego i Rafała Krajewskiego. Warto wspomnieć także o tym, iż zmarli powstańcy 1863 roku zostali odznaczeni przez prezydenta Ignacego Mościckiego Krzyżem Niepodległości z Mieczami 21 stycznia już w niepodległej Polsce w 1933 roku. Sam Traugutt symbolicznie został upamiętniony na grobie swojej córki Alojzy,

Na cmentarzu powązkowskim w Warszawie. Bardzo Państwu dziękuję za to spotkanie. Wspominaliśmy postać Romualda Traugutta kilka dni po 160 rocznicy jego tragicznej śmierci.