Jak NETANJAHU zmienił IZRAEL Kraj Wiecznej Wojny #BizON

Netanyahu zmienił Izrael nie do poznania. Jeszcze trzy dekady temu wydawało się, że jesteśmy blisko przełomu na Bliskim Wschodzie. Pokój między Izraelem a Palestyńczykami był na wyciągnięcie ręki. Powstała wtedy autonomia palestyńska, a architekci porozumienia z Oslo odbierali pokojową nagrodę Nobla. Dziś jednak po tamtym Izraelu zostało jedynie wspomnienie. Permanentny stan wojny i zagrożenia zagościł w tym kraju na stałe, a naród ideowo przesunął się mocno na prawo. Głównie za sprawą jednego człowieka, który od dwóch dekad stał się twarzą nowego, radykalnego Izraela. Benjamin Netanyahu to jeden z najdłużej rządzących demokratycznych przywódców. Jego rodzina mieszkała kiedyś w Warszawie, a izraelski premier służył w jednej z najbardziej elitarnych jednostek specjalnych świata.

Dziś jednak Komisja ONZ przypisuje mu odpowiedzialność za zbrodnie wojenne i stosowanie brutalnych środków. Za jego rządów strefa gazy została praktycznie zrównana z ziemią, pochłaniając dziesiątki tysięcy istnień. W tym tysiące bezbronnych dzieci. Wybuchła też wielka wojna z Iranem, która do dziś wpływa na gospodarkę świata, a amerykańskie społeczeństwo powoli zaczyna mieć tego dosyć. Pytanie więc, jak bardzo Netanyahu zmienił Izrael? W jaki sposób stał się jego wiecznym premierem? Dlaczego człowiek, który całe życie deklarował walkę z Hamasem, przez lata pozwalał na jego finansowanie? I wreszcie jak udało mu się wciągnąć USA w wojnę z Iranem i sprawić, że to ogon zaczął merdać psem.

Ciekawi? Sprawdźmy to! BizON. Włączeni do świata biznesu i finansów. Partnerem programu jest bank PKO S.A. Załóż konto dziecku z kartą, blikiem oraz nagrodą 300 złotych. Moje dziecko już korzysta, a Twoje? Link do aktualnej oferty znajdziesz w opisie filmu. Cześć! Tutaj Damian Olszewski i witam Was serdecznie w programie Praktycznie o Pieniądzach i edukacyjnej serii BizON, gdzie prostym językiem poszerzamy Waszą świadomość finansową i geopolityczną. Bardzo wielu z Was chciało zobaczyć odcinek o tym, jak Netanyahu zmienił Izrael, a niektórzy twierdzili nawet, że taki materiał nigdy nie powstanie. No i voila! Macie go przed sobą. Zatem wiernych Bizonów proszę o niewielką inwestycję w postaci łapki w górę, bo pod tym filmem na pewno mocno nam się przyda.

Zatem czas to pieniądz, więc zaczynajmy. Wszystkie wojny Netanyahu. Jak zmienił Izrael i dlaczego? Z Benjaminem Netanyahu na pewno nie jest tak jak z Ludwikiem XIV, któremu przypisuje się słowa Państwo to ja. Władcą absolutnym nie jest i nigdy nie był. Izrael jest demokracją, ale bez cienia wątpliwości premier Netanyahu zmienił ten kraj jak nikt inny. Zagrożenia pojawiają się i znikają, ale kiedy stajemy się mocarstwem regionalnym, a pod wieloma względami mocarstwem globalnym, mamy siłę, by odsuwać zagrożenia i zabezpieczyć naszą przyszłość. Stał się niemal jego twarzą i jest tak już od ponad ćwierćwiecza. Netanyahu to przy tym postać absolutnie nietuzinkowa.

W 1996 roku, kiedy po raz pierwszy otrzymał tekę premiera, był najmłodszym politykiem w kraju, który tego dokonał. Potem, z przerwami, był na tym stanowisku ponad 18 lat. Najdłużej w historii. Netanyahu w swojej bogatej karierze między innymi przekreślił pokojowe porozumienia z palestyńczykami w Oslo. Praktycznie wyeliminował lewicę z izraelskiego życia politycznego, a konflikt z palestyńczykami i z Izraelem uczynił trwałą normą. Zawieszenie broni, które miało przynieść spokój i pokój, zamiast tego przynosi palestyńczykom kolejne zniszczenia i cierpienie. Stoję na gruzach całej dzielnicy, w którą uderzono wczoraj po telefonie ze strony izraelskiej nakazującym palestyńczykom ucieczkę.

Zamienił państwo w coraz bardziej twardą, nacjonalistyczną fortecę i zbudował niezwykle silne relacje Tel Awiwu z Waszyngtonem. Tak silne, że wielu zastanawia się, kto tak naprawdę podjął decyzję o rozpoczęciu wojny z Iranem. Donald Trump czy może Benjamin Netanyahu? Po ataku Hamasu z października 2023 roku praktycznie zrównał gazę z ziemią, zabijając przy tym co najmniej 73 tysiące osób, W tym również 21 tysięcy nieletnich. Równocześnie od lat pozwala na brutalną kolonizację palestyńskiej ziemi przez żydowskich osadników na zachodnim brzegu. Na ziemiach, które są częścią tzw. autonomii palestyńskiej i miały finalnie stać się częścią ich państwa.

Do tego toczy nieustające wojny z Iranem i jego sojusznikami. Opowiem Wam zatem historię jednej z najbardziej kontrowersyjnych postaci współczesnej polityki. Będzie to opowieść przede wszystkim o tym, jak przez kolejne jego rządy zmieniał się Izrael. Zarówno jego język, granice moralne, relacje z palestyńczykami i jego miejsce na świecie. Zacznijmy jednak od głównego bohatera tej historii. Co ukształtowało Benjamina Netanyahu? Geneza przyszłego premiera Izraela. Benjamin Netanyahu urodził się w 1949 roku w Tel Awiwie. Jest więc także pierwszym w historii izraelskim premierem, który urodził się w niepodległym Izraelu. Ale z Europą, a nawet z Polską bardzo wiele go łączy.

Netanyahu pochodzi z rodziny zagorzałych działaczy syjonistycznych, a więc Żydów mieszkających w Europie w XIX i XX wieku, dążących do utworzenia w Palestynie nowego żydowskiego państwa – Izraela. Dziadek obecnego premiera ze strony ojca nazywał się Natan Milejkowski. Urodził się na wschodnich rubieżach dawnej Rzeczypospolitej w Krewie w 1879 roku. Potem został znanym rabinem oraz działaczem syjonistycznym. Rodzina Milejkowskich osiedliła się w Warszawie, wtedy jeszcze pod zaborem rosyjskim. To właśnie w Warszawie Natan między innymi kierował żydowskim gimnazjum, cały czas głosząc i popularyzując poglądy syjonistyczne. W 1910 roku urodził się ojciec Benjamina, Bensyon Milejkowski.

A 10 lat później, już z niepodległej Polski, Natan Milejkowski wyjechał do Palestyny. Był tam nauczycielem i publicystą, cały czas wspierał ideę osiedlania Żydów w Palestynie. Jeździł również po świecie, odwiedził Stany Zjednoczone i Wielką Brytanię. Natan Milejkowski używał w swoich publikacjach hebrajskiej formy Netanyahu, oznaczającej mniej więcej Bóg dał lub dany przez Boga. Później jego syn Bension przyjął ją jako nazwisko narodowe. Nie pochodziła ona od miasta Netania, jak możecie przeczytać w niektórych miejscach w internecie. Milejkowski używał jej już kilka lat przed założeniem tego miasta, które nazwano na cześć amerykańskiego filantropa Neytana Strausa. Zmiana nazwisk na bardziej żydowskie była w tamtych czasach typową praktyką wśród syjonistycznych imigrantów.

Dodał również, że Izrael jest centrum konfliktu między Zachodem i światem islamskim. Podkreślił, że dla Izraela pokój z Arabami jest tylko iluzją. Poza tym jest dla niego całkowicie jasne, że w ogóle nie ma czegoś takiego jak naród palestyński. Z kolei na swoich stuletnich urodzinach ostrzegał przed niebezpieczeństwem, jakie stanowi Iran i jego program nuklearny. Podkreślał nawet, że Izrael powinien zaatakować Iran, gdy tylko będzie istniała realna szansa na sukces. Benjamin do szpiku kości przesiąknął tego rodzaju poglądami, które głosi zresztą już od dekad. Do tego często mówił, że ojciec był dla niego bardzo ważny. To ojcu aktualny premier Izraela zawdzięcza też swój bardzo dobry angielski. Przez lata rodzina Netanyahu mieszkała bowiem w Stanach Zjednoczonych.

O wszystkich operacjach, w których uczestniczyli niewiele do dziś wiadomo, ale to co jest jawne spokojnie zasługuje na dobry film kina akcji. Dla przykładu w 1972 roku palestyńscy terroryści porwali samolot pasażerski linii Sabena lecący do Izraela. Netanyahu był jednym z komandosów przebranych za techników lotniczych, którzy pod dowództwem Ehuda Baraka dostali się do samolotu i zaatakowali porywaczy. Zakładnicy zostali uratowani, ale Netanyahu został postrzelony w ramię przez kolegę z drużyny. Jego brat żartował potem, że ostrzegał go, aby nie brał udziału w tej misji. Rok później Benjamin zakończył służbę wojskową i wrócił do Stanów. Studiował nie byle gdzie, bo na MIT, jednej z najbardziej prestiżowych uczelni technicznych na całym świecie.

Zdobył tam tytuł licencjata, został też magistrem z zarządzania, a po studiach pracował w Boston Consulting Group, jednej z najważniejszych firm doradztwa strategicznego. Wtedy też, co ciekawe, zawodowo poznał Donalda Trumpa. Po wielu latach ta znajomość bardzo się przydała. I może nawet młody Netanyahu zostałby w USA do dzisiaj, gdyby nie wydarzenie z 4 lipca 1976 roku. Wtedy to członkowie Ludowego Frontu Wyzwolenia Palestyny porwali samolot linii Air France. Polecieli nim wprost na lotnisko w Entebbe w Ugandzie. Wybór nie był przypadkowy. Współpracował z nimi krwawy dyktator Idi Amin. Izraelscy komandosi pod dowództwem Jonathana Netanyahu wyruszyli na misję ratunkową, jedną z najsłynniejszych operacji wojskowych w historii.

Po stronie izraelskich wojsk zginął tylko i aż jeden żołnierz. Był nim bowiem dowódca, Jonathan Netanyahu. Dla młodego Benjamina było to coś więcej niż rodzinna tragedia. To był fundament, na którym zbudował całą swoją tożsamość polityczną i publiczną. Po śmierci brata Benjamin założył instytut, który finansował konferencje poświęcone przeciwdziałaniu terroryzmowi. Na kanwie tych wydarzeń Netanyahu zdecydował się też wejść do polityki. Został zastępcą ambasadora Izraela w USA, a później ambasadorem przy Organizacji Narodów Zjednoczonych w 1984. Z kolei już w 1988 roku zdobył miejsce w izraelskim parlamencie z ramienia prawicowej partii Likud i został mianowany wiceministrem spraw zagranicznych.

Tak rozpoczęła się owocna kariera polityczna przyszłego premiera Izraela. Pierwszy rząd Netanyahu, czyli jak zaprzepaszczony został pokój z Palestyną. Na początku lat 90 wydawało się, że na Bliskim Wschodzie zdarzył się prawdziwy cud. Po 45 latach od powstania Izraela, 26 latach okupacji Zachodniego Brzegu oraz gazy przez izraelskie wojska i po kilku wojnach Żydów z Arabami w końcu nastąpił przełom. Przywódca Organizacji Wyzwolenia Palestyny, Yassir Arafat, zasiadł do stołu rokowań ze swoimi dotychczasowymi wrogami, czyli politykami Izraela. To był punkt zwrotny w historii tych nienawidzących się narodów. Do tego czasu dla Izraela OWP było organizacją terrorystyczną.

Domyślacie się pewnie, że nie wszyscy posłuchali premiera Rabina. Tak przemawiał natomiast w Knesecie izraelski przywódca, przekonując, że pokój jest jedyną drogą naprzód. Prawica była jednak zdecydowanie przeciwna tym zmianom, a lider opozycji, Benjamin Netanyahu, stał na czele ruchu kategorycznie odrzucającego porozumienia z Oslo. Przez Izrael przetaczały się masowe demonstracje, na których dopiero co uhonorowany pokojowym noblem premier i hak rabin był nazywany zdrajcą, często przedstawiany również w mundurze SS. W takiej atmosferze 4 listopada 1995 roku w Tel Awiwie bunt w Izraelu miał swój tragiczny finał. Skrajnie prawicowy nacjonalista Yigal Amir zastrzelił Ichaka Rabina podczas wiecu na rzecz pokoju.

Wdowa po premierze winą za to morderstwo obciążyła przywódcę opozycji, czyli Benjamina Netanyahu. Wyborcy specjalnie się tym jednak nie przejęli. Wkrótce potem Bibi, jak w Izraelu często mówiono na Netanyahu, doszedł po raz pierwszy do władzy. Wcześniej, w trakcie przedwyborczej debaty, oskarżył Shimona Peresa o to, że chce podzielić Jerozolimę i oddać jej część Palestyńczykom. Udało mu się w końcu przekonać Izraelczyków, że lewicowość w Izraelu oznacza brak patriotyzmu, słabość oraz wiąże się z naiwną chęcią oddania Żydów na pastwę wrogów. Lewicowcy to zdrajcy, skandowali zagorzali zwolennicy przyszłego przywódcy i to na tym filarze oparł on swoją polityczną doktrynę. W 1996 roku Netanyahu został po raz pierwszy premierem i niemal natychmiast po tym jak objął urząd poleciał do Stanów Zjednoczonych spotkać się z Billem Clintonem.

Obie strony dotrzymują porozumień. Równocześnie Netanyahu podkreślał jednak, że choć Izraelczycy chcą pokoju, to domagają się też znacznie większego bezpieczeństwa. Sugerował, że Arafat traktuje porozumienia z Oslo taktycznie. Zarzucił też OWP m.in. wypuszczenie z więzień członków Hamasu. Jednoznacznie zadeklarował też, że dopóki rządzi, miasto pozostanie niepodzielną stolicą Izraela i nigdy nie powstanie w nim stolica państwa palestyńskiego. W temacie osiedli żydowskich na zachodnim brzegu, czyli na terenie autonomii palestyńskiej, bronił z kolei prawa Żydów do osiedlania się. A cały wywiad zakończył mocnym określeniem tego, co jest najważniejsze w polityce Bliskiego Wschodu. Myślę, że w naszej części świata generalnie sprawdza się zasada, że stanowczość, przekonanie i siła to prawdopodobnie najlepszy przepis na porozumienie, które przetrwa.

W tym świetle nie dziwi fakt, że następnie Netanyahu znacznie spowolnił przekazywanie władzy autonomii palestyńskiej na jej kolejnych terenach. Domagał się walki z terrorystami i zmian w palestyńskiej karcie narodowej, w której były zapisy o konieczności zniszczenia Izraela. Chwilę potem, z dużą pomocą amerykańskich mediatorów, zgodził się jednak na podpisanie protokołu z Hebronu i memorandum z White River. Co pozwoliło wycofać część wojsk izraelskich z części zachodniego brzegu. Wielu popierających go zwolenników odebrało to jednak jako zdradę nadrzędnych wartości, przez które został wybrany. Popularny Bibi nie miał więc wyjścia, jeśli chciał zachować władzę. Niedługo później proces pokojowy został w całości zatrzymany. Ekstremiści palestyńscy, w tym Hamas, ciągle przeprowadzali zamachy terrorystyczne i odrzucali porozumienia z Oslo.

To było tak naprawdę na rękę premierowi Izraela, a Arafat nie chciał ich zdecydowanie zwalczać. W odpowiedzi Netanyahu powiedział, że zamachy bombowe zwalniają Izrael od obowiązku realizacji porozumień. Zrezygnował także z przekazywania dalszych terenów autonomii palestyńskiej i zawiesił wszelkie rozmowy pokojowe. I tak oto wiekopomny przełom na Bliskim Wschodzie zamienił się w dalszy regres relacji. Pod koniec pierwszej kadencji Netanyahu na stanowisku premiera wybuchły też pierwsze skandale z nim w roli głównej. Znalazł się między innymi w centrum afery związanej z nominacją Roniego Barreona na prokuratora generalnego. Policja rekomendowała postawienie zarzutów, ale prokuratura uznała materiał dowodowy za niewystarczający i ostatecznie nie doszło do procesu.

Z kolei wcześniejszy skandal obyczajowy związany z romansem wybuchł już w 1993 roku, ale nie został mu zapomniany. Wszystkie te straty wizerunkowe z pewnością przyczyniły się do porażki w kolejnych wyborach. 6 lipca 1999 roku Netanyahu ustąpił więc z urzędu premiera i na pewien czas wycofał się zupełnie z polityki. Polityczny urlop Netanyahu i cud gospodarczy Izraela. W tamtym momencie historii mogło się wydawać, że kariera polityczna Netanyahu jest już definitywnie skończona. Ale nic bardziej mylnego. Bibi, choć został konsultantem w izraelskiej firmie BATM Advanced Communications, to bardzo szybko zasygnalizował chęć powrotu do politycznej aktywności.

Kiedy we wrześniu 2000 roku wybuchła druga intifada, czyli powstanie Palestyńczyków przeciwko władzom Izraela, Głośno wzywał do jej szybkiego i bezwzględnego siłowego stłumienia. Pod koniec 2000 roku upadł centrolewicowy rząd Ehuda Baraka. Netanyahu zrezygnował wtedy ze startowania na stanowisko premiera i został nim Ariel Shahran, ówczesny szef Likudu. Na kanwie tych wydarzeń powstał rząd koalicyjny, z którego dwa lata później wycofała się Izraelska Partia Pracy. Zwolniło się stanowisko ministra spraw zagranicznych, które otrzymał powracający z politycznego urlopu Benjamin Netanyahu. Popularny BB szybko wrócił więc do świata rozgrywających w izraelskiej polityce, zresztą światowej również.

Wtedy to między innymi mocno lobbował za uderzeniem USA na Irak. Przekonując amerykańskich polityków, że Saddam Hussein pracuje nad własną bombą jądrową. Później okazało się to, delikatnie mówiąc, sporym nadużyciem. Ale trzeba przyznać, że był w tym wszystkim naprawdę przekonujący. Jeśli usuniecie Saddama, reżim Saddama gwarantuje Wam, że odbije się to na regionie ogromnym pozytywnym echem. W 2002 roku Netanyahu wystartował natomiast w wyborach partyjnych na szefa Likudu. Przegrał wtedy ze swoim największym rywalem, czyli Sharonem, ale ten już rok później zaproponował mu wysokie stanowisko ministra finansów. Niektórzy mówili wtedy, że Sharon chciał w ten sposób politycznie zatopić swojego partyjnego kolegę.

Był przekonany, że Bibi nie poradzi sobie w tej roli w czasach niepewności gospodarczej. Ale na jego nieszczęście Netanyahu zdał ten trudny egzamin śpiewająco. Nowy szef resortu finansów prowadził skrajnie liberalną politykę gospodarczą. Twierdził, że nadęty sektor publiczny i nadmierne regulacje są w dużej mierze odpowiedzialne za stłumienie wzrostu gospodarczego. Następnie dynamicznie zmniejszał wielkość sektora publicznego, zamroził wydatki rządowe na 3 lata i ograniczył deficyt budżetowy do zaledwie 1%. Przy tym obniżył także znacząco podatki. Najwyższa stopa podatku dochodowego spadła z 64% do 44%, a stawka podatku od firm z 36% do 18%. Co oczywiście bardzo spodobało się obywatelom.

Za czasów Netanyahu jako ministra finansów sprywatyzowano także wiele aktywów państwowych o wartości miliardów dolarów. W tym banki, rafinerię ropy naftowej i krajową linię lotniczą El Al. Wiek emerytalny zarówno dla mężczyzn jak i kobiet został podniesiony, co dodatkowo odciążyło budżet państwa. W trakcie kierowania przez niego finansami Izraela stosunek długu do PKB spadł do jednego z najniższych na świecie. Ze 102%, gdy zasiadał w fotelu szefa finansów, do 80%, gdy złożył dymisję. Zmniejszyło się też bezrobocie z około 11% do około 9%. Jednym słowem Netanyahu był zatem autorem izraelskiego cudu gospodarczego, ale jego twarde poglądy w kwestiach palestyńskich znowu weszły na pierwszy plan i przerwały jego pracę na stanowisku ministra finansów.

Ariel Sharon chciał wycofać wojska izraelskie ze strefy gazy. Bibi natomiast, cały czas skrajnie nieufnie nastawiony do palestyńczyków, był zdecydowanie temu przeciwny. Netanyahu zagrodził więc rezygnacją ze stanowiska w 2004 roku, Chyba, że ten plan wycofania z gazy zostanie poddany referendum. Koledzy z rządu go jednak nie posłuchali. 7 sierpnia złożył więc rezygnację, a chwilę później izraelski gabinet zagłosował 17 do 5 za wdrożeniem tego planu. Kolejnych kilka lat Netanyahu walczył o przywództwo w Likudzie, a potem o powrót do władzy. Wybory na szefa partii wygrał w grudniu 2005 roku, po tym jak Sharon opuścił klub i założył nowe ugrupowanie Kadima.