Mentionsy Mentionsy
Cybercast - podcast NCI
Cybercast - podcast NCI

Neutralność w Wikipedii

02.12.2022 ·27 min 25 s · 8 rozdziałów

Zapraszamy Państwa do sprawdzenia efektów naszej najnowszej współpracy z Wikipedią.    Pewnie spytacie kim są nasi rozmówcy? Wikimedianie to stowarzyszenie polskich twórców Wikimediów. Integrują i reprezentują interesy wikimedian oraz wspomagają ich finansowo i organizacyjnie. Wspierają dostęp do wolnej wiedzy poprzez gromadzenie zasobów i rozwijanie treści, w oparciu o źródła. Promują wolne licencje i budują świadomość prawa autorskiego. Ważna jest dla nich jawność i przejrzystość działań. Cenią niezależność, bezinteresowność i uczciwość. Dzięki potencjałowi swoich członków i wolontariuszy, dbają o stałe pozyskiwanie i utrzymanie dóbr kultury w cyfrowym świecie.   W dzisiejszym odcinku serii podcastów pt. ,,Kwadrans z cyberbezpieczeństwem’’ omówimy temat neutralności w Wikipedii. W rozmowie, którą poprowadził nasz ekspert w Instytucie, dr Jarosław Greser, omówimy m.in. następujące zagadnienia:   📌Jak wygląda zachowanie neutralności Wikipedii w przypadku artykułów?  📌Czym są wojny edycyjne?  📌Jak wygląda proces tworzenia haseł w Wikipedii?  📌Jak wyglądają procedury dotyczące reprezentatywności źródeł?    Naszym gościem był Wojciech Pędzich, wikimedianin od ponad 15 lat.   Zapraszamy do odsłuchania. --  Sfinansowano przez Narodowy Instytut Wolności - Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ze środków #PROO - Program Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030 PROO

0:10 · Introdukcja i temat rozmowy 2

Dzień dobry, witam w kolejnym podcaście z cyklu Kwadran z cyberbezpieczeństwem, którego gospodarzem jest Narodowy Instytut Cyberbezpieczeństwa. Dzisiaj moim gościem jest Wojciech Pędzich, który jest od 15 lat aktywnym wikimedianinem. Dzień dobry wszystkim. Dzień dobry, cześć Wojtku. Bardzo mi było, że dołączyłeś do nas dzisiaj. Jako aktywny Wikimedianin chciałbym z Tobą dzisiaj porozmawiać o neutralności w Wikipedii i tym, jak ta neutralność jest też powiązana z cyberbezpieczeństwem. Więc to, od czego bym chciał zacząć, to taka kwestia, no ja jestem też aktywnym użytkownikiem Wikipedii, jak pewnie, nie wiem, czy nawet nie wszyscy

Nasi słuchacze, którzy przynajmniej raz w życiu z tej Wikipedii skorzystali. No i to, co my czytamy, to jest efekt i rezultat pracy wielu osób, więc to, co też wyróżnia Wikipedię w odróżnieniu od niektórych innych mediów, jest jej neutralny punkt widzenia. No i w przypadku Takich haseł, które są neutralne, jak mnożenie czy opis karkonoszy, to raczej nie ma, jak się spodziewam, wielu kontrowersji. Natomiast wiemy, że też są hasła, które rodzą różnego rodzaju spory, czy historyczne, czy ideologiczne, czy o jakimś innym tle. I jak to wygląda zachowanie neutralności Wikipedii w przypadku takich artykułów?

1:52 · Neutralność Wikipedii i źródła informacji 4

Wikipedia, tak jak każda encyklopedia, jest źródłem informacji nie pierwotnym, nie tym miejscem, gdzie się po raz pierwszy publikuje informacje, tylko takim miejscem, które informacje zbiera z innych źródeł. Więc Wikipedia jest na tyle neutralna, na ile neutralne są źródła, na podstawie których te hasła powstają. Jeżeli większość materiałów na dany temat będzie przechylona w jakąś stronę, tak samo Wikipedia będzie odzwierciedlała ten przechyl, ale jeżeli są źródła, są materiały, które całościowo dają nam neutralny opis danego zagadnienia, to tak samo to hasło będzie neutralne. I nie mówię tutaj o neutralności, jak też zasady Wikipedii nie mówią o neutralności na zasadzie

Centryzmu na zasadzie wycinania poglądów skrajnych? Nie, właśnie Wikipedia w swojej zasadzie neutralności, neutralnego punktu widzenia, jak mówimy, Mówi o tym, że należy wziąć pod uwagę wszystkie punkty widzenia, wszystkie ważne punkty widzenia, istotne punkty widzenia, które na dany temat się pojawiły. I weź sobie dowolne hasło, które uznasz za kontrowersyjne. Weź sobie hasło, które mówi np. o kwestiach niezgodnych ze współczesną wiedzą medyczną. Medycyna alternatywna, homeopatia itd. Bardzo często zobaczysz jakieś tam ostrzeżenie na górze strony, że to jest materiał, który nie przedstawia rzetelnej wiedzy medycznej, nie odzwierciedla rzetelnej wiedzy medycznej, ale na dole każdego hasła, każdego dobrze napisanego hasła, zobaczysz przypisy.

I to one mówią czytelnikowi, drogi czytelniku, tu zostało napisane tak, tu zostało napisane tak, my to raportujemy, my to tobie pokazujemy. Troszeczkę od ciebie, drogi czytelniku, zależy, jak tą Wikipedię czytasz. Czy zgadzasz się ze źródłami, które są tutaj podane? Czy jednak im nie ufasz? To od ciebie, czytelniku, zależy, jak tą Wikipedię będziesz odczytywał. Czyli tę neutralność rozumiecie w takim dosyć mocno zbliżonym pojęciu do tego, jak jest rozumiana neutralność w nauce, czyli odnoszę się do jakichś źródeł i przedstawiam poglądy, które istnieją w literaturze czy w jakichś innych źródłach i od czytelnika oceny zależy, czy dla niego jest to przekonujące, czy też nie.

To w takim razie powiedz... Mocno ciężki i niepopularny przykład, ale Wikipedia zawiera w sobie wiele fantastycznych artykułów, których nie znalazłbyś w żadnej innej publikacji, no bo jaka publikacja ma artykuł na temat noszenia skarpetek do sandałów, albo jaka publikacja ma artykuł o dziurze drogowej. Taki artykuł na polskojęzycznej Wikipedii istnieje, ale obcojęzyczne wersje Wikipedii zawierają artykuły Uwaga, o psychopatografii Adolfa Hitlera. Sama osoba Adolfa Hitlera budzi kontrowersji niesamowicie dużo, a w ogóle artykuł mocno skoncentrowany na takim aspekcie to już naprawdę musi być ciężką lekturą i ciężkie tam tezy pewnie są do obrony.

4:39 · Procedury edycji i konflikty w Wikipedii 5

Ale w angielskiej i niemieckiej wersji językowej te artykuły mają po kilkadziesiąt przepisów. I tak naprawdę w pewnym momencie stanowią taką narrację, że ten naukowiec uważa tak, ten naukowiec uważa inaczej, ten się z nimi zgodził, ten stwierdził, że obydwaj nie mają racji, a ten stwierdził coś zupełnie innego. Więc w tak trudnym do napisania, jak uważam, artykule Znalazły się różne możliwe punkty widzenia opisane przez wiarygodne źródła i to jest OK, i to jest dobre, i to właśnie stanowi o tej dobrze pomyślanej, dobrze zrozumianej neutralności Wikipedii. Czyli przedstawiacie syntezę, która składa się z, rozumiem, największej możliwej ilości źródeł, przy czym jeżeli te źródła

A powiedz, jakby kontynuując ten wątek tego, że Wikipedie tworzą grupy ludzi. Pewnie też są oczywiście artykuły pisane przez jedną osobę czy grupę artykułów, ale domyślnie jest to bardzo demokratyczne medium. To powiedz, czym są wojny edycyjne?

Troszeczkę nawiązując do tego, co powiedziałeś, tak, widziałem artykuły, których jedynym albo głównym autorem jest jedna osoba i tutaj sobie przytoczę brytyjską grupę Iron Maiden, gdzie autor jest głównie jeden, ale o ile w Wikipedii nie ma czegoś takiego jak własność artykułu, to jest mój artykuł, ja się nim zajmuję i vara wszystkim, nie, każdy ma prawo do artykułu coś dopisać albo odjąć, to rzeczywiście Może dochodzić do sytuacji, w której ścierają się poglądy, w której ścierają się punkty widzenia, w której ktoś uważa, tutaj w tym haśle napisane jest brzdura. Ale Wikipedia przeniosła ciężar zaufania, punkt zaufania, zaufania w ludzi i w ich domek naukowy czy zawodowy, przeniosła to na procedury.

Na procedury mówią, Macie pisać w stylu neutralnym, czyli to, co powiedziałem, uwzględniając wszystkie ważne punkty widzenia, i macie pisać na podstawie źródeł. Więc jeżeli chciałbym się z kimś grzecznie nie zgodzić, dlatego że bycie uprzejmym w stosunku do innych też jest jednym z filarów Wikipedii, To ja muszę to zrobić merytorycznie, muszę to zrobić odnosząc się do jakiegoś dobrego źródła. I tak, zdarza się, że ktoś, kto jest uznanym specjalistą w jakiejś dziedzinie naukowej, może przegrać merytoryczną debatę ze studentem tylko dlatego, że ten student ma nowszą, lepszą, dokładniejszą książkę.

Jest to zupełnie w Wikipedii normalne. Dlatego, że nie ufamy w autorytety, ufamy w procedury. No dobrze, ale to zapytam może z innej strony, no bo odwołując się do takiej procedury prawdziwościowej, to odwołujemy się do sytuacji, w której ta ocenność jest weryfikowana, ale podam tutaj taki przykład. Oglądamy razem mecz, jesteśmy kibicami przeciwnych drużyn, ale widzimy to samo w telewizorze czy w komputerze, no jest jakaś stykowa sytuacja, no ja twierdzę, że faul, a ty, że nie. Sto procent ocenna, wiesz, sytuacja. No i podejrzewam, że takie rzeczy też się dzieją w toku dyskusji wikipedystów i prawdopodobnie w trakcie wojen.

9:40 · Polaryzacja społeczeństwa i Wikipedii 1

Też przekłada się na Wikipedię, a razem z tą polaryzacją społeczeństwa wprowadzi to też do konfliktu, wprowadzi to do różnego rodzaju nieporozumień. No i moje pytanie jest takie, jakby tak jak rozumiem w Wikipedii potraficie te konflikty, czy tą polaryzację, bo pluralizm jest tutaj zjawiskiem pozytywnym, ale ja tak się bardziej odnoszę do takich Niepokojących zjawisk społecznych, które na pewno mają też odzwierciedlenie w takim medium jak Wikipedia. I jak wam się to udaje, że te hasła, które są tworzone, są rzetelnie napisane?

13:01 · Reprezentacja źródeł i konsensus 4

O ile pytasz o jakiś proces kontrolny, to ten sformalizowany proces kontrolny nie istnieje. Wiele razy powtarzam, że dopóki będzie wystarczająca, że tak powiem, masa krytyczna ludzi, którzy artykuły czytają, poprawiają, edytują, sprawdzają, zauważają, tak długo Wikipedia będzie utrzymywać się powyżej, mocno powyżej średniej jakościowej publikacji internetowych. Cały czas będę wracał do tego, o czym mówiłem i mam nadzieję, że nie brzmi jak zdawna płyta, że Wikipedia będzie tak dobra, jak będą dobre źródła. Jeżeli jest polaryzacja społeczna, światopoglądowa, która jest odzwierciedlana w publikacjach, to tak, te publikacje dostępne na rynku będą

...pływały na to co Wikipedia pisze. Możemy sobie zrobić jakąś analizę porównawczą i nawet chciałbym coś takiego zrobić, żeby porównać Taki kompas światopoglądowy w Wikipedii w różnych językach, w różnych np. wiodących językach. Bo o ile wiemy i tutaj profesor Dariusz Jemieniek np. prowadził badania na temat tekstów wysokiej jakości, artykułów wysokiej jakości, co one zawierają i o ile np. wiemy, że w języku niemieckim bardzo dużo przypisów, że w takim języku dominują grafiki, Czy są publikacje na temat odchyłek światopoglądowych w artykułach w różnych językach ze względu na dostępne publikacje?

A tutaj też można zaradzić temu w ten sposób, Wikipedia jest tworzona w jednym języku, ale to wcale nie oznacza, że pisząc artykuł po polsku nie mogę powoływać się na źródła w języku angielskim, francuskim, rosyjskim, Swahili. A powiedz mi, czy macie jakieś reguły, zasady, procedury dotyczące reprezentatywności źródeł? Tu chodzi mi nie tyle o ich jakość, no bo o tym już mówiłeś, tylko chodzi mi o ilość. Podam Ci przykład, do czego zmierzam. Czyli mamy 99 naukowców, którzy twierdzą, że Ziemia jest okrągła i jednego, który twierdzi, że Ziemia jest płaska.

No i teraz przechodzimy tą procedurę. Czy ten ktoś to publikował? To jest dostępne. Oczywiście Odwołuję się tylko do tej procedury w Wikipedii, czyli można byłoby to wykorzystać jako źródło w artykule, ale mamy znaczący konsensus innych osób, które mówią, że tak nie jest. To co robicie w takiej sytuacji? Jeżeli dokonania naukowe, no bo dobrze, bo jeżeli w ogóle mówimy o artykułach, o celebrytach, no to nie będziemy ich uźródławiać materiałami naukowymi, bo takowych po prostu nie ma. Jasne. Jeżeli będziemy mówili o kształcie Ziemi, a jak wiadomo, płaskoziemcy mają swoich przedstawicieli na całym globie, to na pewno znajdziemy źródła naukowe, które będą próbowały się do tego odnieść.

16:29 · Bezpieczeństwo jako autora i czytelnika 3

Więc biorąc pod uwagę, jak powinniśmy rankingować źródła, To tak poważny temat jak kształt Ziemi, historia Ziemi, geologia i tak dalej. Prosi się o źródła naukowe, a nie źródła niższej rangi. No ale oczywiście biorąc pod uwagę to, że płaskoziemcy ze swoimi poglądami istnieją, tak samo jak istnieją antyszczepionkowcy, co większość świata naukowego uznaje za niezgodne z aktualną wiedzą medyczną, To ten ich głos oczywiście powinien też być usłyszany czy raczej widoczny na Wikipedii, no ale oczywiście z zaznaczeniem, że o płaskości Ziemi czy o niechcianym wpływie szczepionek mówią źródła popularnonaukowe albo mówiły źródła naukowe, co zostało od tamtego czasu obalone.

Jeżeli jesteście zainteresowani tematami związanymi z cyberbezpieczeństwem, zostawcie na lajka oraz suba w tej chwili, aby być na bieżąco z naszymi nowymi materiałami. Jasne, a powiedz, no bo tak jak mówiłem na początku, z Wikipedii chyba korzystali wszyscy, albo długo by pewnie szukać osoby, która nigdy nie miała do czynienia z tym medium. Natomiast tak z Twojej perspektywy, czy to jest miejsce bezpieczne dla mnie jako dla czytelnika, ale też dla mnie jako autora, czy potencjalnego autora? No mam nadzieję, że autora w końcu, a nie potencjalnego autora, to tak w ogóle.

Bo im nas więcej, tym więcej tych punktów widzenia i tym więcej oczu, które patrzą na artykuły. Ale jak najbardziej, czy to jest miejsce bezpieczne? Tak. Nie tworzymy Wiedzy, tylko ją odzwierciedlamy. Jesteśmy tak dobrzy, jak dobre są źródła, więc drogi czytelniku, widząc hasło w Wikipedii opatrzone takim podkreśleniem i małym dopiskiem potrzebne źródła, zatrzymaj się, bo to jest niebezpieczny kawałek tekstu. Ale ty wiesz o tym, drogi czytelniku, że jest to kawałek tekstu niebezpieczny. Zresztą jest to bezpieczne dla autorów? Również uważam, że tak. Ja wprawdzie edytuję pod imieniem i nazwiskiem. Ale biorąc pod uwagę to, że w Wikipedii przenieśliśmy ten ciężar zaufania z ludzi na procedury, to nikt nie musi edytować pod nazwiskiem, nikt nie musi edytować pod pseudonimem, który go jakkolwiek identyfikuje, nikt nie musi też, w ogóle nie trzeba się logować, nie trzeba zakładać hasła, nie trzeba zakładać konta w Wikipedii, tylko można edytować jako adres IP.

19:55 · Wojny edycyjne i sporadyczność konfliktów 6

Ale gdy się już ma to konto, Z czym wiążą się takie fajne przywileje jak możliwość ustawienia sobie np. stronę obserwowanych artykułów itd.? To konto zakładamy na takich zasadach prywatności, jakie my chcemy. Ja się w Wikipedii nazywam Wojciech Pędzich. Ktokolwiek inny ma prawo nazywać się zupełnie inaczej, ma prawo nie podawać swojego imienia, nazwiska, miejsca zamieszkania, statusu zawodowego. O jego edycjach będą, o jakości jego edycji będą świadczyć źródła, których użyje i język, którym się posługuje. I nie można też dojść do Danych osobowych, danych informatycznych pozwalających zidentyfikować takie konto, zarejestrowane konto po numerze IP.

To znaczy są ludzie do tego uprawnieni, ale sprawdzanie adresów IP jest ograniczone w czasie do 120 dni i może być wykonywane tylko w konkretnych określonych przypadkach, które są w bardzo krótkim katalogu wymienione. Czyli rozumiem, że gdybym mieszkał czy był wikipedystą z jakiegoś kraju, który nie należy do kręgu krajów demokratycznych, że tak to ujmę, i napisałbym artykuł, który by krytykował rząd i rząd wystąpiłby do Wikipedii o podanie moich danych, to rozumiem to się nie stanie. Znaczy, jeżeli wystąpi wymiar sprawiedliwości, to takie dane niestety trzeba będzie podać, ale jeżeli to wezwanie nastąpi dłużej niż 120 dni po dokonaniu edycji, to takich danych po prostu już nie ma i te dane nawet nie istnieją na serwerze, nie można ich wykopać gdzieś z czeluści, ponieważ one są usuwane.

Po prostu usuwacie logi i tyle. Tak, to się dzieje automatycznie. No i mam nadzieję, że nie mieszkamy my jako wikipedyści w krajach, których rządy aktywnie podsłuchują swoich obywateli, chociaż wiem, że są takie państwa na świecie, które Aktywnie posługując komunikację internetową swoich obywateli, ale w tym momencie zagrożony mam prawo się czuć nie tylko jako redaktor Wikipedii, ale po prostu jako osoba podłączona do internetu, osoba usieciowiona. Jeszcze takie jedno pytanie mi się nasunęło, wracając do tych wojen edycyjnych, no bo, no powiedzmy, są tematy, które rozpalają Świadomość, czy taki chęć dyskusji wielu ludzi na jakieś konflikty, właśnie takie postacie jak Adolf Hitler, czy kwestia szczepionek, czy nawet tej płaskiej ziemi.

Ale pytanie, czy są też wojny edycyjne albo takie właśnie spory w jakiś takich, wiesz, bardzo, bardzo niszowych, nawet trudno mi znaleźć jakiś, jakąś taką niszowy przykład, ale takie już coś, co bardzo interesuje taką wąziutką grupę specjalistów. A to ci znajdę przykład. Jedna z bardzo starych, ale takich, które rzeczywiście na Wikipedii się toczyły, wojen edycyjnych, sporów, gdzie naprawdę było dużo wycofywania nawzajem swoich edycji, nadpisywania i tak dalej, to był spór o kolory flagi Polski. O. Czy ona jest biało-czerwona, czy ona jest szarawo-karmazynowa, czy ona jest w ogóle jaka?

I dopiero przywołanie ustawy zażegnało ten spór. Co ciekawe, z rzeczy antycznych, ja w ogóle zauważam, że takich wojen edycyjnych, takich naprawdę wielkich konfliktów, które angażują dziesiątki osób, jest coraz mniej, mało i niewiele tak naprawdę. Ale bardzo słynnym sporem edycyjnym na anglojęzycznej Wikipedii akurat był spór, który trwał kilka lat. I którego centralnym pytaniem jest, czy powinniśmy pisać Gdańsk czy Danzyś? O, i jak się zakończył ten spór? A może powinniśmy pisać Gdańsk kiedyś Danzyś? Albo Gdańsk również Danzyś? Albo Gdańsk do tego i tego roku Danzyś?

Zakończył się w najgorszy możliwy sposób, czyli zakończył się głosowaniem, z którego i tak naprawdę nic nie wynikło. Czyli jest na Wikipedii teraz tej anglojęzycznej Gdańsk czy Danzyś? Gdańsk, jest Gdańsk, dlatego że to jest jednak przeważająca pisownia, ale liczba możliwych wersji, które były proponowane, to naprawdę przerażała. Więc tak, wikipedyści, mi się wydaje, że Wikipedia i wikipedyści są upostrzegani jako osoby spierające się, Czy Wikipedia jest takim projektem napędzanym konfliktem? Pewnie tak, jest napędzana różnicą poglądów, ale ta różnica poglądów ustaje jak ktoś przyjdzie i wali książką w stół.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.