Trump 2.0. Rządy terroru

Cześć, dzień dobry, witamy w podcaście Co to będzie? Ja nazywam się Marta Nowak. Ja nazywam się Miłosz Wetrowski, bujacz. Dzisiaj porozmawiamy o tym, jak Donald Trump rozwala Stany Zjednoczone od środka. Tak, dużo rozmawiamy o tym, jak Donald Trump wpływa na świat i rozwala świat od zewnątrz. A dzisiaj o tym, jak rozwala amerykańską demokrację i jak Stany pełzają albo może bardzo szybko już się przemieszczają w stronę autorytaryzmu. Pozdrawiamy Was bracie i siostry Amerykanie i Amerykanki. Nie będziemy mówić dzisiaj chyba za dużo o rzeczach z polskiego podwórka na polskie podwórko. Zapraszamy w sobotę o godzinie dziewiątej na nasze omówienie kampanii prezydenckiej. Co to będzie w Belwederze? Na Was czekają specjalne odcinki.

A dzisiaj zaczniemy sobie nasz segment newsowy też od Stanów Zjednoczonych, ale od czegoś, o czym w głównej części nie będzie, czyli od tego, że nadszedł dzień wyzwolenia, Stany Zjednoczone wreszcie po prostu odzyskały godność, wstały z kolan i teraz mamy wojnę handlową z całym światem. Tak jest. Donald Trump w środę 2 kwietnia po prostu, nie wiem, dwu, trzy miesięcznych przygotowaniach wreszcie ogłosił swój, tak jak powiedziałaś, zapowiedziany Dzień Wyzwolenia. Dzień, w którym Ameryka będzie z powrotem bogata. Już nie Make America Great Again, ale Make America Rich Again. Czyli dzień, w którym ogłosił tak zwane Reciprocal Tariffs, tak?

Odwetowe. Odwetowe, ale tak naprawdę on mówił, że to nie są odwetowe, tylko to są wzajemne, czy po prostu odpowiedzi na to, jak amerykańskie firmy są gnojone. Ja używam mocnego słowa, ale Trump używał jeszcze mocniejszych. Po prostu rysował taką... Wizje świata, w którym generalnie Stan Zjednoczony finansują cały świat ze swojego, nie wiem, ze swojej naliwności, ze swojej dobroduszności i że teraz to się kończy. Generalnie wizji dla Trumpa, jak się importuje towary z innego kraju, to się utrzymuje ten kraj. To jest po prostu, on traktuje importowanie dóbr z innego kraju jako po prostu formę charytatywnej pomocy, jako formę utrzymywania. Dlaczego utrzymujemy Kanadyjczyków?

Dlaczego importujemy tyle pieniędzy, tyle towarów z Kanady? To jest po prostu, utrzymujemy te kraje, utrzymujemy bez naszego dobrodziejstwa, to te kraje po prostu nic by nie miały. Donald Trump na tej konferencji zaprezentował taką wielką planszę oraz rozdał dziennikarzom takie kartki, na których było napisane przy różnych krajach, m.in. przy Unii Europejskiej, która też jest jako jednoorganizm potraktowana i Unia Europejska otrzymała w prezencie cła 20% na wszystko. Tam była taka właśnie kolumna żółta z cłami, które nałożą Stany Zjednoczone na innych i była kolumna obok niej... której były jakieś kompletnie wysnute nie wiadomo z czego dane dotyczące tego, jakie cła tamte inne kraje mają nałożone na Stany.

Nijak to się ma do rzeczywistości. Jakoś te wyniki, nie wiem, te liczby pozlepiane z jakichś po prostu oparów z tego, jakie są faktycznie cła, z tego, że na przykład nie można, nie wiem, do Unii Europejskiej importować pewnych rzeczy ze względów sanitarnych, że na przykład nie można importować kurczaków, które są kąpane w chlorze i to jest też liczone jako cło na amerykański drób. W sensie naprawdę liczby te były wzięte nie wiadomo skąd, a Trump z pełną powagą utrzymywał, że on i tak łagodnie tutaj traktuje cały świat, ponieważ jego doradcy, jego doradcy temu radzili, żeby te cła w ogóle były dwa razy wyższe niż te, które on wprowadził. I na przykład dochodzi do kompletnych absurdów, bo mamy, nie wiem, na państwa takie jak Sri Lanka, Trump nałożył 44% cła, na Kambodżę 49 bodaj procentowe, naprawdę na państwa, z których jako żywo Stany Zjednoczone nie importują jakiejś kolosalnej liczby towarów i które mają PKB wielokroć, wielokroć niższe od PKB amerykańskiego.

Tak, a jeśli już importują na przykład z Kambodżan, to są to, nie wiem, tekstylia, tak, rzeczy, które raczej Trump, bo cała narracja, to w ogóle są, to jest poplątanie z pomieszaniem, tak, jest jedna narracja pod tytułem my importujemy, jakby teraz nałożymy te cła i te cła zastąpią podatki, będziemy mogli ściąć podatek dochodowy. Trump w ogóle mówił, że najlepszy okres amerykański to był XIX wiek, kiedy nie było podatku dochodowego, było wspaniale, wszystko, państwo było finansowane z CEU, a potem... Ktoś wprowadził, nie wiadomo dlaczego, nie wiadomo kto to zrobił, nie wiadomo kto to zrobił, nie wiadomo dlaczego ktoś to zrobił, nie dowiemy się nigdy, wprowadzono podatek dochodowy. I w związku z tym teraz już będzie można zlikwidować podatek dochodowy, bo będą takie wielkie wpływy z CEU. Ale jednocześnie Trump mówi, że dzięki tym cłom cała ta produkcja przeniesie się do Stanów Zjednoczonych. Co? Jeśli się nad tym zastanowić, jeśli się przeniesie do Stanów Zjednoczonych, to nie będzie żadnego importu, więc nie będzie CEU, więc nie będzie przychodów z CEU.

Więc jakby albo, albo i... Miłosz, ty nie rozumiesz tego. Tak, wizji Trumpa wszystko będzie produkowane w Stanach Zjednoczonych, ale jednocześnie cały kraj będzie finansowany z ceł, z importów produktów, które już nie będą importowane, bo będą produkowane w Stanach Zjednoczonych. Tak, jeśli chodzi o to, co mówiłaś, że te liczby dotyczące tego, jakie cła są nakładane na amerykańskie produkty przez inne kraje, no to w wypadku Unii Europejskiej na przykład do tego jest też liczany VAT. VAT, który płacimy za wszystkie produkty i te wyprodukowane w Unii Europejskiej i te wyprodukowane w Stanach Zjednoczonych. Doradcy Trumpa i Trump uważają, że jeśli amerykańskie produkty są obłożone VAT-em w Europie, tak jak wszystkie inne produkty, to to jest cło. Jeszcze dwie bardzo ciekawe lokalizacje zostały też obłożone cłami, nie?

w którym, jak na razie, wydawało się, że miała bardzo duże szanse, ponieważ partia Macrona jest rozdrobniona, tam nie ma jasnego takiego delfina po prezydencie, a Marine Le Pen startowała w poprzednich trzech wyborach prezydenckich we Francji, za każdym razem jej wynik rusł, w ostatnich wyborach to było ponad 40% w drugiej turze, no i rzeczywiście jest to ogromny cios dla Le Pen. Tak, Le Pen oczywiście zapowiedziała, że się odwołuje, że wniesie apelację. Sąd apelacyjny wstępnie już powiedział, że postara się zrobić wszystko, żeby tą apelację rozpatrzyć w 2026 roku, więc to jest dobra wiadomość dla dla Le Pen, natomiast oczywiście Le Pen ma też pewien problem z tym, jak na ten wyrok zareagować, ponieważ z jednej strony mogłaby zareagować jak Trump i po prostu pójść w całą narrację, że to jest polityczny proces, że to jest no tak, próba wyeliminowania jej życia publicznego na kompletnie bzdurnych politycznie motywowanych zarzutach i to się pojawia.

Niektóre, że właśnie powinna pójść totalnie w wersję Trumpa, nie wiem, marsz na Elizę, a inne takie, że po prostu trzeba jakby przełknąć tę żabę i że może na przykład powinien startować Jordan Bardella. Tak, już na przykład jak czytałam czata na stronie Le Monde'a, jak tam dziennikarze odpowiadali na pytania od ludzi, to już Francuzi tworzą teorie, nie? Już są na przykład takie myśli, a co by było, gdyby Bardella startował na prezydenta? Bardella ma 29 lat w tym momencie, ale we Francji to nie przeszkadza, bo od 18 roku życia można zostać prezydentem Francji, więc gdyby Bardella startował na prezydenta, wtedy Le Pen by została premierką i jakby to można było przeprowadzić? Może tak, no bo premierki się nie wybiera... Tak, tak, dokładnie, dokładnie.

To jest takie trochę mało demokratyczne, że ten zakaz kandydowania jest wprowadzany od razu, a nie dopiero po apelacji, że może być wprowadzony. Więc są takie głosy też z różnych stron, że rzeczywiście może jednak właśnie w czasie wyborów ją trzeba pokonać, a nie... Dla mnie to jest absolutna bzdura. Jeśli ktoś złamał prawo i prawo przewiduje, że za takie przestępstwo traci się prawo do pełnienia funkcji publicznych albo ubiegania się w wyborach o te funkcje publiczne, No to powinien pełnić te konsekwencje, znaczy po to mamy to prawo, nie chodzi, jakby taki sam argument był z Trumpem, tak? Mówią, no nie, no to w takim razie trzeba go pokonać przy urnach, a nie w procesach, jeśli ktoś łamie prawo, to nie powinien pełnić funkcji publicznych, jeśli taka kara jest zawarta przez legislatorów i to nie ma znaczenia, czy ta osoba jest wybitnie popularna politycznie, czy nie, jakby na tym polega praworządność, że nie zastanawiamy się, jakby jeśli mówimy o upolitycznieniu sądów, no to właśnie upolitycznieniem skrajnym sądu, sądownictwa byłoby to, że sędzia stwierdza,

Mieliście pieniądze, mieliście wynagrodzenia, well, teraz nie macie, teraz my mamy większe zyski i co prawda gospodarka idzie wolniej i wasza jakość życia się pogarsza, ale nasze firmy rosną zdrowo i to jest najważniejsze. Ja jako pracownica etatowa śpię dobrze i spokojnie, wiedząc, że po prostu dzięki takim ludziom jak my są też inne osoby, które mają dobrze. Są zyski, tak. A jak wiadomo, to potem skapuje. Przedsiębiorcy są solą tej ziemi, mówi Donald. Oczywiście. Donald Tusk, Szymon Hołownia, wiesz, to jest szeroko, szeroko się o tym mówi. Dobrze. A, jeszcze cudowna rzecz. Słuchajcie, tak, znaczy cudowna, no dla niektórych może smutna, ale jak się bawią Chińczycy w czasie, gdy Donald Trump nakłada kolejne cła na ich kraj?

I kiedy taki człowiek wyjdzie na wolność? Wiadomo w ogóle jak go wyciągnąć? Jest jakiś plan jak powiadomić władzę, że zaszła straszna pomyłka? Prezydent Trump zadzwonił do mnie dziś rano, żeby przedyskutować szereg tematów, w tym możliwość rządzenia trzecią kadencję. Powiedział mi, że to nie są żarty i że są sposoby, którymi można by coś takiego przeprowadzić. I że jest to wiele za wcześnie, żeby o tym myśleć, bo teraz skupia się na swoich bieżących zadaniach. Zaczęłam dopytywać go o te sposoby, bo pojawiły się dyskusje o tym, czy wiceprezydent J.D. Vance mógłby kandydować na prezydenta z Trumpem jako swoim wice, a potem, po wygranej, zamienić się z nim miejscami. Prezydent Trump powiedział mi, to jest sposób. I że są też inne.

Ale kiedy poprosiłam o szczegóły, odpowiedział mi po prostu nie. Najpierw usłyszeliśmy Donalda Trumpa, który podpisuje rozporządzenie zmieniające zasady wyborów w Stanach Zjednoczonych, wymogi wobec wyborców. Potem był Joe Rogan, podcaster, do którego nieustannie aspirujemy, który wypowiadał się z dużą, no zdziwiony i taki przejęty generalnie losem niewinnych ludzi wtrącanych do obozów w Salwadorze przez administrację Trumpa. A następnie mieliśmy Kristen Welker, dziennikarkę NBC News, która opowiedziała o swojej rozmowie telefonicznej z Donaldem Trumpem dotyczącej tego, czy Trump mógłby rządzić przez trzecią kadencję. No właśnie, chyba od tego zaczniemy, prawda?

Zaczniemy od tej trzeciej kadencji, bo skoro naszym po prostu motywem przewodnim dzisiejszego odcinka jest zamach na demokrację i państwo prawa, to... No widzisz, ja jestem taka specjalnie ubrana, że ja dzisiaj bronię demokrację, a dzisiaj wiesz, do sądu po prostu. A ja w sweterku, na luzaku. Co mi tam, co się w tych Stanach będzie działo? Daleko. Europejczyk, swobodny, nieprzejęty, 35 godzin pracy tygodniowo, espresso, kawusia, obiadek. Dokładnie tak. Słyszeliśmy to, co powiedziała Kristen Welker, ale nie wiem, Marta, jakie masz przemyślenia na ten temat? No i mam przemyślenia na ten temat takie, że trochę przychylam się do tego, że być może Trump troluje troszeczkę, że jemu się podoba, jak dziennikarze i generalnie pół świata otwiera szeroko oczy, myśląc o tym, że on może tutaj na trzecią kadencję jakoś niekonstytucyjnie startować, tak pozmieniać po prostu ustrój państwa, żeby zostać królem i dyktatorem.

też nie mam tak, że myślę, że to jest kompletnie niemożliwe, ale też myślę o tym, że on ma 78 lat. Ja myślę, że to absolutnie jest tak, że Trump będzie tego, będzie chciał. Tak jak mówisz, to jest trochę, znaczy dla niego, to jest trochę żart, ale dla niego cała polityka to jest trochę żart, tak? W sensie to jest i to jest takie pomieszanie, że z jednej strony to jest performance i reality show i widzieliśmy to z tymi cłami, tak? Po prostu... wielkie plansze i to po prostu jakby ogłaszał wyniki, nie wiem, koła fortuny, albo tak jak opra, po prostu ty dostajesz samochód, ty dostajesz samochód, ty dostajesz cła, ty dostajesz cła. O, tutaj Wietnam, świetne państwo, bardzo lubimy. Dobrzy ludzie. 47% ceł! A bo był oklaski. Więc to wszystko jest dla niego oczywiście performance, ale jednocześnie ta druga część jego to jest takie myślenie w kategoriach mocarstwowych i właśnie tego, że nie wiem, no, Roosevelt startował trzy razy w wyborach, tak?

Był prezydentem FDR, był prezydentem więcej kadencji, to czemu ja nie mogę jakby... Okej, to było w czasie wojny, teraz też jest wojna, jesteśmy atakowani z każdej strony, ja tutaj muszę ratować naród, więc on ma takie takie myślenie wielkościowe Natomiast to, o czym ja myślę, to, że jednak będą w stanach wybory. Będą w stanach wybory midterms w przyszłym roku i jestem bardzo ciekaw, jak sobie republikanie w nich poradzą. Myślę, że bardzo źle. Midterms, czyli ta, w której się wymienia izba reprezentantów i jedną trzecią Senatu. Tak jest. Myślę, że republikanie mogą sobie słabo w nich poradzić, biorąc pod uwagę to, na jaką drogę Donald Trump kieruje i amerykańską demokrację, ale przede wszystkim amerykańską gospodarkę, bo to jest dużo, dużo, dużo ważniejsze.

Czekamy na te recesje. Biorąc pod uwagę, ile kosztują jajka, to wydaje mi się, że republikanie nie będą sobie jakoś świetnie radzić w tych wyborach. No i wtedy pojawia się pytanie w partii republikańskiej przed wyborami w 2028 roku, czy my chcemy, żeby Trump był kolejnym raz prezydentem, skoro dostajemy takie bęcki i czy chcemy, żeby był, nie tyle, czy chcemy, żeby był prezydentem, ale czy chcemy, żeby był kandydatem, czy ten kandydat nam pomoże, czy nam... utrudni. Oczywiście on miałby, na przykład w tym scenariuszu, w tym scenariuszu, który opowiedziała dziennikarka, on miałby być kandydatem na wiceprezydenta, a Vance miałby być kandydatem na prezydenta. Ale jeśli partia republikańska, jeśli kongresmeni republikańscy będą czuli, że ich zarobki, ich bycie w kongresie zależy od tego, czy Trump będzie na on the ticket, czy będzie jednym z kandydatów, czy nie i że woleliby, żeby nie był...

to ich zgoda na to, żeby J.D. Vance miał być kandydatem w momencie... To jest w ogóle takie właśnie straszne świnstwo, które Trump robi Vance'owi. Jeśli Vance będzie się chciał ubiegać o prezydenturę, to wszyscy będą teraz sobie myśleć, że popieramy de facto Trumpa i czy chcemy mieć plus trzecią kadencję Trumpa, republikanie. Mogą powiedzieć, nie, jednak... Chcemy już, żeby ten dziadek sobie poszedł, tak? I Vance myślę, że to bardzo, bardzo obciąża jego przyszłą kandydaturę, skoro Trump właśnie mniej więcej zasugerował, że a, to będzie figurant, który zrezygnuje od razu i ja będę dalej rządził. Mój Miedwiediew, nie? Tak, tak, tak. No bo oczywiście, żeby legalnie zmienić konstytucję tak, żeby prezydent mógł kandydować na trzecią kadencję, to jest strasznie dużo roboty. Dwie trzecie kongresu muszą zagłosować, ale dwie trzecie stanów, potem jeszcze to muszą zatwierdzić stany w jeszcze większej większości głosów.

Więc to jest masakrycznie trudne, żeby to zrobić tak zgodnie z literą prawa, to się po prostu nie wydarzy. No ale jeżeli chodzi o głosowania i wybory, to to rozporządzenie, które podpisywał Trump na filmiku naszym, to jest rozporządzenie, które wymaga od amerykańskich obywateli w czasie wyborów tego, żeby podczas rejestracji na wybory przedstawiali dowód, że są faktycznie amerykańskimi obywatelami. No i, a Stany, które jakby ogarniają to głosowanie, miałyby rejestrować to, weryfikować też te dane przedstawiane przez obywateli? No i w Polsce wydaje się to mało kontrowersyjne, że się pokazuje dowód przychodząc do komisji wyborczej. Oczywiście byłoby to pewnie bardziej kontrowersyjne, gdyby ten dowód trzeba było wcześniej gdzieś wysyłać, robić zdjęcia i tak dalej.

które mają gorszą sytuację socjoekonomiczną. I to koreluje z tym. Właśnie z chęcią do przechodzenia przez ten długi proces tego, żeby móc zagłosować. Ale w poprzednich wyborach to właśnie Trump uzyskał lepszy wynik w tzw. low propensity voters, czyli wśród ludzi, którzy właśnie jest mniejsze proponowanie, że zagłosują. Więc niekoniecznie jest to republikanom teraz po drodze, chociaż zawsze w przeszłości było. Ale niezależnie od wszystkiego jest to radykalne skrajne ograniczenie praw wyborczych po prostu. No i też pamiętajmy, że Stany Zjednoczone są federacją, a Trump w tym rozporządzeniu upoważnił agencje federalne do tego, żeby obcinały finansowanie stanom, które nie zastosują się do tego jego nowego rozporządzenia.

No i pojawiają się też głosy wśród politologów, że to jest taka próba... pierwszej jakiejś wstępnej kontroli nad takim niezależnym organem dwupartyjnym powoływanym przez kongres, który się nazywała Komisja Wsparcia Wyborów, który funkcjonuje niezależnie od prezydenta, a teraz prezydent miałby narzucać tryb działania tej komisji. No ale to... No tak, i tak jak mówisz, to Stany mają swoje własne voter registration. One decydują o tym, jakby, czego wymagają, jak w ogóle wygląda cały proces wyborczy, czy można głosować korespondencyjnie, czy nie, ile ma być, nie okręgów wyborczych, chociaż to też, ale ile ma być chociażby obwodów, punktów do głosowania. Więc Trump robi to bez kongresu, bez żadnego trybu, tylko za pomocą swojego rozporządzenia.

Jeżeli chodzi o prawo, to tutaj i właśnie o postępowanie bez trybu i wbrew trybom, to też Trump ma ostatnio sporo osiągnięcia, jeżeli chodzi o ignorowanie orzeczeń sądów. Słynna sprawa, postaram się szybko to powiedzieć. W tym momencie trwają deportacje ludzi, o których nie wiemy, czy są przestępcami, czy nie są przestępcami, bo sprawdza się to w sposób, o którym jeszcze powiemy, bardzo kontrowersyjny, do więzienia w Salwadorze. Więzienia, niektórzy mówią na to obóz koncentracyjny, niektórzy mówią centrum tortur, bo tak to generalnie wygląda. No i patrząc na to, że takie deportacje się odbywają, sąd, sędzia rejonowy, który nazywa się James Boasberg,

poprosił, jakby kazał wstrzymać te samoloty odlatujące do Salwadoru, dopóki nie zostanie wyjaśnione, nie zostaną sądowi przedstawione jakieś dowody, że te deportowane osoby są faktycznie przestępcami. No i administracja Trumpa odpowiedziała mu, że afigę, że one, te samoloty są już lęcami, w ogóle o co panu chodzi? Sędzia generalnie nie przyjął tego tłumaczenia do wiadomości, tam jest cała przepychanka, że generalnie administracja Trumpa robi co chce, sąd mówi, że administracja Trumpa robić tego nie może, a ludzie tacy jak prokuratorka generalna Pambondi, czy rzeczniczka Białego Domu Caroline Leavitt, stoją i opowiadają, że w ogóle sądy mieszają się do władzy prezydenta i tutaj nie można tak robić, że sądy by chciały sterować naszą polityką zagraniczną, jak to tak i w ogóle co ten sędzia sobie myśli.

Absolutnie po prostu podważają trójpodział władzy, podważają w ogóle istnienie władzy sądowniczej w Stanach Zjednoczonych, prezentując takie podejście, że jak sąd sobie zasonił, to niech sobie teraz sąd to sam wykona i zrealizuje. Tak, i doszło nawet do tego, że prezes Sądu Najwyższego, który, John Roberts, tak, John Roberts, który jest nominatem republikańskim, który został przewodniczącym Sądu Najwyższego w zakadencji George'a W. Busha, I który generalnie raczej kiedyś miał opinię takiego bardziej centrowego głosu rozsądku w sądzie, ale w ostatnich latach chętnie po prostu idzie z głównym nurtem tych bardziej radykalnych republikańskich sędziów wybranych za kadencji Trumpa.

Robert jednak tutaj powiedział nie. Udzielił wypowiedzi, w których podkreślał, że w Ameryce tradycja po prostu usuwania sędziów dlatego, że sprzeciwiają się woli prezydenta jest absolutnie niezgodna z duchem amerykańskiej konstytucji i prawa. Tak, bo sam Trump zaapelował, żeby tego sędziego, który wydał ten nakaz, kazał wstrzymać samoloty, w ogóle usunąć z urzędu, zlikwidować, że po co nam tacy sędziowie. Tak, że trzeba zrobić po prostu impeachment tego sędziego. Akurat Trump myślę, że... przechodził przez impiczment dwa razy, więc mógłby być trochę ostrożniejszy, ale już żarty żartami, Roberts zareagował natychmiastowo, to znaczy jeszcze tego samego dnia wydał oświadczenie, w którym jakby powiedział, że absolutnie to byłoby złamanie wszelkich zasad praworządności, co też trochę pokazuje, że jeśli sprawa miałaby trafić do Sądu Najwyższego, no to czy Robertsowi by się udało zbudować koalicję, która by tego sędziego, czy tych sędziów obroniła, nie wiadomo, no ale na pewno myślę, że