Bęc Radio: Osiedle, które jest już nigdzie —> Koszewski

Przestała być użyteczna, która tworzyła nasze najbliższe otoczenie, była miejscem, w którym toczyło się życie, ale z jakiegoś powodu przestała nim być. O czym jest Twoja książka? Przede wszystkim jest to książka, która jest zbiorem zdjęć. Jest to opowieść wizualna. Jest to opowieść o londyńskim osiedlu Haygate, które już nie istnieje, które zostało zburzone w roku 2012. Zdjęcia, które stanowią większą część książki, wykonałem i to przyznaję się Od razu trochę przez przypadek. W 2012 roku, kiedy właśnie na parę tygodni przed rozpoczęciem burzenia tego osiedla, znalazłem się tam z aparatem w ręku i wykonałem tę serię zdjęć, które pokazują takie dość dystopijne obrazy opuszczenia

Jeżeli ktoś by się teraz wybierał do Londynu, Osiedle Haygate było w okolicach dużego węzła komunikacyjnego Elephant and Castle. To tam w tej chwili jest nowa zabudowa, bardzo elegancka, dopracowana, świetnie zaprojektowana. Niektóre z tych obiektów, które tam wzniesiono zdobywały różne brytyjskie nagrody. Wszystko wydaje się w porządku, jak najbardziej, na miejscu, a jednak, gdy sięgnie się do tych zdjęć, gdy przyjrzymy się tej historii, to zastanawiamy się, czy na pewno to, co tam było, musiało zniknąć. Jaka jest więc ta historia Haygate? Co tam się właściwie wydarzyło? Osiedle zostało ukończone w 1972 roku.

Wcale nie tak dawno. Dokładnie w tym momencie, kiedy w amerykańskim St. Louis wysadzano w powietrze osiedle projektu minoru Yamasaki'ego i jakiś czas później Charles Jenks na podstawie, ilustrując to zdjęciami tego wybuchu, ogłosił śmierć modernizmu. A w tym samym czasie właśnie powstało londyńskie Haygate, więc ta śmierć była może troszkę przedwcześnie ogłoszona. To osiedle powstało na miejscu dość lichej zabudowy, która pozostała jeszcze po zniszczeniach w Londynie wojennych. Po wojnie tam tego nie odbudowano, to były jakieś resztki takiej wiktoriańskiej zabudowy. I generalnie warunki mieszkaniowe w Londynie wówczas, no budowano dużo, ale nadal były nie najlepsze.

Ten procent mieszkańców, którym przydzielano te lokale na krótkoterminowy wynajem, rusł. W międzyczasie gmina wpadła na pomysł, żeby wynajmować to osiedle jako plan filmowy. I tam było kręconych bardzo wiele filmów. Z reguły takich, które albo odnosiły się do jakiejś patologii i gangów działających w Londynie. Jest taki serial Top Boy, który pokazuje właśnie tego typu sprawy i to jest kręcone w Haygate. I różne inne takie mafijne porachunki. W ostatnim z tych filmów zagrał Piers Brosnan, takiego już leciwego mafioza, stąd już pod sam koniec istnienia osiedla takie nagłówki w gazetach From South London with Love, nawiązujące do jego ról bondowskich.

Geografka, która studiowała w taki bardzo naukowy sposób, dlaczego ta architektura jest właśnie taka Kryminogenna i powoduje patologię. Z dzisiejszego punktu widzenia te studia wydają się mocno naciągane. Pani profesor swego czasu spotkała się z Margaret Thatcher i zdaje się, że na jej politykę też miała dosyć istotny wpływ. Panie dobrze się rozumiały. Alice Coleman zresztą swego czasu też zorganizowała taką wycieczkę po sąsiednich osiedlach, bardzo podobnych do Heygate, w której brał udział książę Karol, obecny król. Więc w tym moim eseju tam jest dużo postaci od Madonny do króla Karola, pojawia się premier Wielkiej Brytanii ówczesny, kiedy ja tam byłem, maire Londynu, czyli Boris Johnson.

Ostatnich dwóch latach. Haygate i o mieszkańcach, którzy chcieli ten pomysł na zburzenie osiedla odwrócić. Myślę, że wiązało się to nie tylko z taką identyfikacją z miejscem, również może z nieco bardziej prozaicznymi powodami, które zresztą zostały pokazane w badaniu, do którego dotarłem. Wszyscy, którzy musieli się stamtąd wyprowadzić, a ci, którzy wcześniej na podstawie przepisów right to buy, czyli prawa do zakupu mieszkań, wykupili swoje mieszkania, czyli de facto była to ich własność, oni otrzymali odszkodowania, Przy czym te odszkodowania nie wystarczyły na to, żeby mieszkać w Londynie. Jest taki wykres, który pokazuje, że większość z tych mieszkańców musiała się wyprowadzić poza Londyn, bo tylko tam mogli sobie kupić mieszkania z tego, co dostali.

Można spojrzeć na to w ten sposób, że no dobrze, twierdzimy, że zburzenie tego osiedla, które było w całkiem niezłym stanie to błąd. Natomiast popatrzmy co było wcześniej. Wspomniałem oczywiście, że tam były budynki, które czy teren podlegał bombardowaniom i tam dużo budynków jeszcze z czasów wojennych było zniszczonych, ale też dotarłem dzięki sprawnie działającym serwisom mapowym do map inwentaryzacji zniszczeń wojennych w Londynie tuż po wojnie. I jednak okazuje się, że spora liczba budynków na tym terenie, na którym wybudowano Heigate istniała i była według tego kodu kolorystycznego w całkiem niezłym stanie technicznym.

W związku z tym samo Heigate też postawiono na miejscu czegoś, co wyburzono. Więc jakby tutaj jakiś tam grzech pierworodny też był wbudowany w to osiedle, co przydaje tej opowieści kolejnej perspektywy i pojawia się kolejny wątek, który pozwala na to spojrzeć właśnie z innej strony. Obiecałam, że na końcu zapytam Cię o polską wersję tej historii. Czy polski przykład, który mógłby tu zadziałać jako pewien punkt odniesienia? Jeszcze tu są dwie perspektywy. Pierwsza, o której już wspomniałem, to to, że historia budownictwa komunalnego, powojennego W Wielkiej Brytanii powinna być dla nas jak podręcznik, z którego czytamy i uczymy się na czyichś błędach, ale też i sukcesach, bo umówmy się, że to jest historia w przypadku Londynu niemalże heroiczna.