144. Wspomnień czar

Słuchaj, i ostatnie odkrycie. Ostatnie odkrycie, mianowicie, nie wiem, czy miałem Ci okazję opowiadać w kontekście losów Polaków w Niemczech, że bezpośrednio po II wojnie światowej wraz z przybyciem oddziałów polskich do Niemiec, początkiem okupacji Niemiec przez wojska koalicji antyklerowskiej, W strefach zachodnich zaczęły powstawać tzw. polskie enklawy i one funkcjonowały sobie przez kilka lat. Jedna z nich, ta najbardziej znana, Maczków, od generała Maczka wzięła nazwę. Cała ludność niemiecka została dosłownie z dnia na dzień wysiedlona z miasteczka Haren i tam wprowadzili się Polacy i przez kilka lat tam mieszkali.

Pamięć o tych Polakach po latach nie była taka zbyt pozytywna. Ja się trochę też nie dziwię, chociaż z drugiej strony może taka większa refleksja ze strony tych byłych mieszkańców Haren by się pewnie też przydała w tym kontekście. Niezależnie od tego, od kilku lat sytuacja zaczęła się zmieniać. W mieście dojrzała taka myśl, że warto jednak przypominać także jej o tym okresie, bezpośrednio powojennym, w dziejach miasta. No i postanowiono stworzyć instytucję. I taką instytucję stworzono. Słuchaj, wyobraź sobie, że w dawnym młynie otwarto kapitalną wystawę, która jest poświęcona tym polskim dziejom Haren, czyli Maczkowa.

I przedstawiłam katalog. Dwujęzyczny polsko-niemiecki Haren Machków 1945-1948. Już tutaj w tłumaczeniu. Dwa spojrzenia na miejscowość Haren w rejonie Emsland po II wojnie światowej. Katalog do wystawy. Niestety wystawy się jeszcze nie widziałem, ale katalog otrzymałem, za który pięknie dziękuję. Świetnie wydane, słuchaj, kapitalnie wydane, z pięknymi ilustracjami, bardzo kompetentne teksty. Autorem jest Rüdiger Ritter, we współpracy z Britta Albers wydali ten piękny album. Bogactwo tematów, kiedy sięgniesz sobie po ten tom, jest bardzo duże, bo dowiadujemy się tutaj sporo i o samej II wojnie światowej, o tym, jak doszło do powstania Maczkowa, jak funkcjonował Maczków, to znaczy, jakie było życie polityczne.

Dalej, jakie było współżycie z tą większością niemiecką w okolicach. Dalej, jak się miały sprawy na przykład Dotyczące życia takiego codziennego w tym mieście, czyli jak zmagano się na przykład z takimi problemami jak przestępczość, jak policja, jak funkcjonowało sądownictwo. Ale dalej na przykład masz też i takie tematy, które myślę, że część z naszych słuchaczy szczególnie mogą zainteresować. Jak funkcjonowała w takich okolicznościach szkoła? Więc myślę, że to są chyba zagadnienia, które warto rozpropagować, a na pewno warto rozpropagować fakt istnienia takiej instytucji w Niemczech, właśnie w Haren.

I pokazanie, kim byli tak naprawdę ci ludzie, którzy po 1945 roku, przecież w końcu nie z własnej woli, pojawili się właśnie w tym ich mieście. I nawet jeżeli to było związane z wypędzeniem dotychczasowej ludności niemieckiej, no to być może łatwiej jest teraz trochę zrozumieć tę motywację. To znaczy bardziej zrozumieć też może pewne decyzje, które wtedy właśnie zapadały. No albo przynajmniej szerzej spojrzeć na ten problem. No ja bym sobie naturalnie też życzył w przyszłości, ażeby ten temat znalazł się na przykład w podręcznikach szkolnych. Przynajmniej tych, które na przykład są używane w tym landzie i żeby młodzież miała okazję poznać także i historię polskiego Haren sprzed lat, czyli Maczkowa.

Zresztą do dzisiaj przecież wiele osób mieszka w tej chwili już na tych obszarach po dawnym garnizonie radzieckim, podobnie jak w Haren. Nie tylko zamieszkują stare budynki, ale też powstały tam całkiem nowe dzielnice, więc jest to naprawdę bardzo żywa część przeszłości Legnicy, o czym pewnie będę niedługo dyskutował na spotkaniu w tym mieście, o którym Państwu opowiem po powrocie. Czyli mamy zapowiedź kolejnego spotkania z kolegą. Boże, Ty to masz napięty program spotkań. Właśnie muszę trochę skończyć z jeżdżeniem, bo tak się rozjeździłem. Ale proszę Państwa, właśnie dzisiaj mieliśmy rozmawiać o wspomnieniach, o tym jak wspomnienia kształtują wyobrażenia o historii. Przyznaję się sam, że ja to zaproponowałem właśnie pod wpływem dzienników Stanisława Ossowskiego, bo uderzyło mnie, o czym już wspomniałem, to przedstawienie zwłaszcza kampanii wrześniowej.