Mentionsy

Czytelnik, który będzie budował sobie wyobrażenie o rzeczywistości KL Auschwitz wyłącznie na podstawie współczesnej literatury popularnej, z całą pewnością wyniesie z tej lektury przekonanie, że w obozie główną troską więźnia, no to było spotkanie się z tą osobą jedną jedyną, którą kocha.

Dopiero co obchodziliśmy 80-lecie wyzwolenia Auschwitz-Birkenau.

Skutki nierzadko są alarmujące i o tym między innymi porozmawiamy z naszym gościem dr Wanda Witek-Malicka, Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Pani doktor, za chwilę porozmawiamy o tym, co popkultura robi z Auschwitz, dlaczego tak chętnie i często czerpie z tego źródła i w jaki sposób tę rzeczywistość sprzed kilkudziesięciu lat pokazuje, ale chciałbym nawiązać do obchodów z początku tego tygodnia.

Ważny moment, 80. rocznica wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau.

Wspomniałem o popkulturowych przetworzeniach wydarzeń wojennych, w szczególności tych historii, które rozgrywają się czy rozgrywały się w obozie Auschwitz.

Z całą pewnością moda ta wykwitła wraz z 75. rocznicą wyzwolenia Auschwitz-Birkenau i wtedy też pojawił się pierwsza z serii tych książek, których teraz jest tak bardzo wiele, czyli Tatuażysta.

Niebezpieczne gry z historią Auschwitz-Birkenau, Muzeum Auschwitz-Birkenau, Wanda Witek-Malicka.

Czy państwo w Muzeum Auschwitz-Birkenau śledzą wszystko to, co jest produkowane i prezentowane także w świecie kultura dotyczy przeszłości obozowej?

Tatuażysta z Auschwitz.

To w teorii przynajmniej historia Laliego Sokołowa, tatuażysty z Auschwitz.

Jest i opublikowana recenzja zarówno książki, jak i serialu i są liczne głosy, krytyki płynące nie tylko ze strony Muzeum Auschwitz-Birkenau, ale także z różnych innych instytucji.

Rzeczywiście ta książka jest takim przykładem koronnym tego, jak w sposób instrumentalny został zawłaszczony i wykorzystany autorytet świadka, autorytet osoby, która przeżyła Auschwitz-Birkenau.

Wiemy na pewno, że w książce roi się od błędów i przekłamań różnego rodzaju, od poziomu podstawowej faktografii po budowanie takiego całościowego obrazu Auschwitz zupełnie oderwanego od realiów historycznych.

Zdecydowanie nie i tu nie tylko dokumentami historycznymi, ale przede wszystkim z tą wiedzą jaką na temat Auschwitz mamy zbudowaną na podstawie autentycznych wspomnień, relacji czy zeznań byłych więźniów.

To jak ta rzeczywistość wygląda, to jak więźniowie poruszają się po obozie, to jak wygląda ich codzienne życie, jak wygląda funkcjonowanie obozu koncentracyjnego od wewnątrz, to wszystko jest całkowicie oderwane od tego czym obóz Auschwitz rzeczywiście był.

Tatuażysta z Auschwitz, jak Pani wspomniała, wywołał niemałe poruszenie.

Niemniej jednak bardzo wiele osób uwierzyło w to, że jest to książka przedstawiająca realia obozu koncentracyjnego Auschwitz właśnie.

Nie zadałam go też dlatego, że kiedy prowadzę wykłady na temat literatury i tej fikcyjnej dzisiejszej reprezentacji Auschwitz w popkulturze, ale też wykłady na temat literatury tej naprawdę wartościowej, tej rzeczywiście wspomnieniowej.

I z czasem doprowadza to do takich karykatur, jak na przykład w książce Skrzypaczka z Auschwitz, w której czytamy, że o niemieckich więźniach funkcyjnych, tych niemieckich więźniach funkcyjnych, o których my wiemy z relacji byłych więźniów, że byli oni niezwykle brutalni, że oni właściwie przez społeczność więźniarską byli bardziej utożsamiani

Mówimy o tych więźniach, którzy stali przywiezieni tutaj do Auschwitz z obozów niemieckich i mieli stanowić to przedłużenie, tak zwane przedłużenie władzy SS-mańskiej, którzy byli blokowymi, byli kapo, którzy niezwykle brutalnie traktowali podległych im więźniów.

Tymczasem czytamy w książce Skrzypaczka z Auschwitz, że ci właśnie ludzie z zielonymi trójkątami, więźniowie niemieccy, tworzyli w Auschwitz ruch oporu, co jest zupełnie absurdalne, że ci ludzie to byli prawnicy, lekarze, to jest nieomal cytat z tej książki, bardzo przyzwoici i oni w Auschwitz zajmowali się unieszkodliwianiem esesmanów po to, żeby ci już więźniom krzywdy więcej nie czynili.

Każdy, kto choć trochę zna historię Auschwitz i historię Tadeusza Pietrzykowskiego, utożsami tą postać z Rapportfuhrerem Gerardem Paliczem.

To samo mamy w serialu Tatuażysta z Auschwitz.

Czytelnik, który będzie budował sobie wyobrażenie o rzeczywistości KL Auschwitz wyłącznie na podstawie współczesnej literatury popularnej, z całą pewnością wyniesie z tej lektury przekonanie,

Tym, co również jest bardzo krzywdzące i co przekłamuje realia wojenne, jest takie dość kiczowate przekonanie o tym, jak widzimy bardzo wyraźnie, to jest właściwie taki motyw przewodni, czy puenta płynąca z serialu, tatuażysta z Auschwitz, że miłość potrafi wszystko zwyciężyć.

Kiedy opowiada o tym, jak jej szwagierka zachorowała, jak ona sama jako dziecko właściwie starała się heroicznie walczyć o to, żeby to jej gasnące życie utrzymać, pisze wprost, że w tej walce byłam uzbrojona tylko w moją wielką miłość do Heli, ale miłość w Auschwitz nikogo nie mogła ocalić.

Człowiek w Auschwitz nie umierał z braku miłości.

Człowiek w Auschwitz umierał dlatego, że chorował, dlatego, że był głodzony, dlatego, że warunki były nieludzkie i tu miłość na pewno nie wystarczała.

Tak jest skonstruowana powieść, na tym to polega, ale my tak bardzo angażujemy się, no tu na przykładzie tatuażysty z Auschwitz, tak bardzo angażujemy się w losy lalego Egity, że łatwo ulegamy takiemu złudnemu wyobrażeniu, że skoro im się udało przetrwać, to właściwie mamy happy end.

I także o tym, że Auschwitz-Birkenau to nie było jedyne miejsce, w którym dochodziło do tego rodzaju zbrodni.

Ale tak, no ewidentnie widzimy to, że popkultura i to nie tylko na przykładzie Auschwitz, popkultura ma znacznie większą siłę oddziaływania na wiedzę, na poziom wiedzy, na świadomość ludzi niż niestety edukacja.

Nam tutaj proponuje bardzo łatwe, bardzo lekkostrawne treści, które z łatwością przyswajamy, więc zdaję sobie sprawę z tego, że niestety, ale popkultura nawet nie chce mówić, że będzie kształtowała wyobrażenie na temat Auschwitz, bo to właściwie już się dzieje.

Pamiętajmy, że Auschwitz nie był tworem, który się pojawił nagle w roku 1940 i trwał do roku 1945 niezmiennie.

Tak naprawdę obóz koncentracyjny Auschwitz był czymś, co się działo cały czas, co ewoluowało, co zmieniało swoje funkcje, zadania.

Jeżeli chcemy go poznać całościowo, powinniśmy sięgać po książki autorstwa byłych więźniów, ale różnych kategorii narodowych, różnego wieku, przywiezionych w różnym okresie, żeby zrozumieć, jak bardzo złożonym problemem jest rzeczywistość KL Auschwitz.

To jest do dzisiaj jedyna książka, która jest samodzielną publikacją w całościowo ujmującą problematykę polskiego dziecka więzionego w KL Auschwitz.

I tych wszystkich z Państwa, którzy chcieliby rzeczywiście jakąś taką listę lektur posegregowaną według konkretnych zagadnień, ja odsyłam do podcastów Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Doktor Wanda Witek-Malicka, Muzeum Auschwitz-Birkenau.