Mentionsy

O wątkach autobiograficznych w twórczości Tobiasa Wolffa i jego wpływie na wielu amerykańskich pisarzy, o chłopięcych latach, szkolnych perypetiach i służbie w Wietnamie oraz o tym, co powinno się wydarzać po ostatniej kropce dobrego opowiadania, rozmawiają Krzysztof Umiński, tłumacz zbioru Oto początek naszej historii i Łukasz Grzymisławski, redaktor naczelny książek magazynu do czytania.

To się nazywało Chłopięce lata, a pisarzem, o którym mamy dzisiaj mówić, jest Tobias Wolff.

Krzysztof, ty przetłumaczyłeś chyba pierwszy zwarty zbiór opowiadań Tobiasa Wolffa, który Łukasz i niebawem nakładają w Dewnictwo Czarne.

Tak jak zauważyłeś, Tobias Wolff jest autorem, którego można było przeoczyć, nie tylko zresztą w Polsce.

Skoro już jesteśmy przy tej wojnie, no jest to ciekawe, że Wolff to jest człowiek, który jak tylko skończył swoją turę w Wietnamie, wcale nie wrócił do kraju.

I co być może jest znamienne i co bywało też przedmiotem komentarzy ze strony Wolffa, te lata, te pierwsze 35 lat wcale nie

Zaraz potem powstał film, gdzie młodego Tobiasa Wolffa gra Leonardo DiCaprio.

Niemniej jednak jest to taka opowieść o tym, jak trudna relacja, pełna, jakby to powiedzieć, braku czułości, jakoś jednak formatuje młodego człowieka i ostatecznie można sobie wyobrazić, że Wolff wyszedł z tego jednogobronną ręką, chociaż wracał do siebie dosyć długo, jak już powiedzieliśmy.

Wybierać opowiadania do przykładu, do tego tomu, nie według klucza samego Wolffa, tylko według własnego.

Dodam, Wolff wydał trzy zbiory opowiadań i czwarty, który zawiera wybór z tych pierwszych trzech oraz 10 nowych, więc istnieje coś w rodzaju jego autorskiego wyboru.

No wiesz, ten wybór Wolffa, wyrający jego stare i nowe opowiadania, tam nie ma słabych tekstów.

Raczej dostawałem sygnały, że szanse są małe, ale ostatecznie Tobias Wolff sam ten wybór pobłogosławił.

Jak wielu współczesnych, świetnych amerykańskich pisarzy, na jakimś etapie życia był studentem Tobiasa Wolffa, napisał o nim fantastyczne wspomnienie, które też wydrukowała literatura na świecie w zeszłym roku.

The rich brother, bogaty brat i... no to jest tak, że... Ach, Wolff ma bogatego brata, że nie miał.

Wolff ma brata, który jest pisarzem.

Wolff ma brata... To jest ten brat, który został przy bogatym ojcu.

Natomiast, skoro już o tym powiedziałeś, tak, Wolff ma brata starszego o 8 lat, uznanego, nagradzanego amerykańskiego pisarza, nazywa się Jeffrey Wolff.

Tobias Wolff opisał swoje dojrzewanie przy matce w książce This Boy's Life, Chłopięce lata.

Natomiast Jeffrey Wolff opisał mniej więcej ten sam okres dojrzewania u boku ojca i tego również, jak ojciec cię...

Więc ojciec braci Wolff był kimś na miarę ojca Johna Lekarego.

W każdym razie Geoffrey Wolff napisał książkę The Duke of Deception, książę oszustwa, wspomnienia o swoim ojcu, rozdzierające, wspaniałe.

Również ojciec braci Wolff pojawia się w kilku rozdziałach Armii Faraona, czyli tych wspomnień wietnamskich Wolffa, bo parę rozdziałów toczy się w Stanach Zjednoczonych.

Cóż, może za puentę niech wystarczy to, że Rosemary Wolff, czyli matka obu braci, kiedy już te książki się ukazała, powiedziała, gdybym wiedziała, że obaj moi synowie zostaną pisarzami, to trochę inaczej ułożyłabym sobie życie.

Otóż Wolff przynajmniej w wywiadach deklaruje ścisły rozdział, to znaczy to, co jest autobiograficzne, to jest autobiograficzne i może formą przypominać opowadanie.

Na co Wolff mówi?

Ale tam jest taki fantastyczny fragment, w którym Wolff zaznacza i wylicza, co nie pojawia się w tym ostatnim momencie, kiedy kula przechodzi przez rdzeń kręgowy u nasady tej ofiary, tego naszego bohatera.

Zastanawiam się tylko, do jakiego stopnia to jest cecha samego Wolffa, na pewno jego też, a do jakiego jest to po prostu cecha całego gatunku, którym jest amerykańskie opowiadanie.

Chciałem po prostu przejść do pytania o to, czym jest tak naprawdę opowiadanie w wydaniu tych amerykańskich klasyków, do których na pewno zalicza się Wolff.

Ponieważ Wolff, jak wspomnieliśmy, przez kilkadziesiąt lat był nauczycielem wielu pokoleń już amerykańskich pisarzy na bardzo prestiżowych uczelniach.

Może w takim razie po prostu odwołajmy się do samego Wolffa, ponieważ wspomniałem o tym, że całkiem niedawno miałeś okazję z nim rozmawiać.

Są to zmiany takie jak na przykład w przypadku Wolffa ze wschodniego wybrzeża na zachodnie wybrzeże, tysiące kilometrów.

No w takich warunkach nie da się pisać powieści, mówi Wolff.

Muszę powiedzieć, że to jest mój ulubiony fragment z biografii Wolffa.

Tak, to w ogóle jakoś zmusza mnie do myślenia o Wolffie razem z innym człowiekiem, który miał słabość do szkół z internatem, z Ellingerem.

No tak, może jakąś schyzuką jest to, co Wolff mówi o swoich własnych inspiracjach.

Ale szczególną radość sprawiło mi to, że kiedy spytałem Wolffa o jego ulubione amerykańskie opowiadania, to wymienił trzy opowiadania Cheevera.

Bardzo w pewnym sensie charakterystyczny dla późniejszego Wolffa, to znaczy z pozoru akcja jest zamknięta w jednym pokoju między dwójką bohaterów w bardzo krótkim czasie, ale poprzez myśli głównej bohaterki, bo z jej punktu widzenia oglądamy tę sytuację, uzyskujemy dostęp

Wolff mówi, że on stara się ścinać wszystko ze swoich opowiadań i czasami ścina za dużo i potem żona, pierwsza czytelniczka jego tekstów, napomina go, że usunął trochę za dużo, ale wydaje mi się, że ta radykalna oszczędność i wybiórczość ma dokładnie taki skutek, jaki też się objawił w naszej rozmowie przez telefon, że ty zacząłeś mi od razu mówić, co twoim zdaniem wydarzyło się w przeszłości.

No tak, rozmawialiśmy dzisiaj o Tobiasie Wolffie.