Mentionsy

No i oczywiście teraz o tym, co najważniejsze w naszej rozmowie, czyli najnowsze dzieło, narodowy komunizm po polsku, partyzanci Moczara.

Czyli środowisko wokół Mieczysława Moczara działające w latach 60.

Ale także o tych wszystkich ludziach, którym hasła głoszone przez partyzantów Moczara się podobają.

Poprzez odwoływanie się do innej retoryki niż wcześniej robili komuniści, do haseł narodowych, partyzanci Moczara są w stanie przyciągnąć do siebie, a tym samym częściowo do władzy komunistycznej, ludzi z bardzo różnych środowisk i, tak jak powiedziałem często wcześniej, bardzo odległych od komunizmu albo wręcz nastawionych opozycyjnie, niekiedy prześladowanych wcześniej, zwłaszcza w okresie stalinowskim.

Bo na pierwszych stronach nie mamy Moczara.

Bez tego nie zrozumiemy fenomenu Moczara?

Narasta i jest widoczna już przynajmniej w roku 1962-1963 i w tym momencie właśnie na scenę historii wchodzą partyzanci Moczara i myślę, że to trzeba łączyć ze sobą do pewnego stopnia przynajmniej.

Nawet ci bliscy współpracownicy Moczara, po latach od Moczara się odcinali albo bagatelizowali na przykład ten rozdział w swoim życiu, to na jakiej podstawie my dziś jesteśmy w stanie tego Moczara i jego otoczenie niejako zrekonstruować?

Komitetu Centralnego PZPR przyznawali się otwarcie, że należą do frakcji Moczara.

Na ile partyzanci, na ile ten ruch rzeczywiście od początku był ruchem Moczara?

I to jest też rzecz bardzo ciekawa, bo mam takie wrażenie, że nasze wyobrażenie Moczara

jak wyglądały spotkania towarzyskie u Moczara.

To był być może jeden z najbardziej skutecznych sposobów na wybicie się, jeżeli chodzi o Moczara, bo rzeczywiście już w 1956 roku, nie wiem czy on był pierwszy, czy też był najbardziej odważny w tych słowach, ale on już w 1956 roku, idę tropem pana książki, publicznie na forum partyjnym upomina się o pamięć partyzantów, myśląc oczywiście o tych partyzantach AL-owskich, ale przy okazji mówi o pamięci o partyzantce AK-owskiej i batalionach chłopskich, no 1956 rok.

Grono kilkunastu najważniejszych osób w Polsce, ale część elity komunistycznej bała się Moczara.

Dosyć długo Gomułka zachowywał zaufanie do Moczara.

Jak to się stało, że mimo tych ostrzeżeń, mimo tego, że ta frakcja została zauważona, została doceniona, to znaczy wiedziano już, że to jest groźny przeciwnik, to ta władza Moczara, ona jednak cały czas się rozrastała.

No jeżeli czytamy o tym, że najwyżsi przedstawiciele partii czy też rządu, gdy rozmawiali, puszczali na przykład głośną muzykę, była to okudżawy, ponieważ wiedzieli albo inaczej byli przekonani o tym, że ich gabinety, ich mieszkanie są podsłuchiwane przez Moczara.

Poniósł pewne konsekwencje tego, że był związaniem blisko z Gomułką, ponieważ w 1948 roku, gdy Gomułkę odsunięto od władzy, to i Moczara zmarginalizowano.

Także Gomułka miał zaufanie do Moczara.

Gomułka był nieco starszy od Moczara i myślę, że to było takie przygotowanie do tego.

Moskwa się nieco obawiała tego programu politycznego i ideologii Moczara.

I zapewne w rachubach Moczara to byli jego protektorzy, którzy mogli go poprzeć w rozgrywce o władzę, gdyby do niej ostatecznie w Polsce doszło.

Apogeum jego wpływów politycznych, Moczara, to jest 1968 rok, marzec i następne miesiące.

Ale to zanim rok 1967, rok 1968, to chciałbym jeszcze wrócić do tego, co być może jest największym fenomenem i największą ciekawostką w działaniu Moczara i partyzantów.

Moczara w Złowidzie, on już jest wtedy bardzo wiekowy, ale firmuje swoim autorytetem działania Moczara.

No to jeszcze jedna rzecz, która nawet jeżeli weźmiemy pod uwagę te wszystkie zmiany, o których przed chwilą rozmawialiśmy, Radosława, generała Rumla, jedna rzecz, która jednak budzi kolosalne zdziwienie, jak daleko ta narracja Moczara potrafiła pójść, bo mamy Antoniego Hedę Szarego, który w 1945 roku, w sierpniu 1945 roku,

I można domniemywać, że to oddaje rzeczywiste, takie autentyczne nastawienie Moczara, że on uważa, że trzeba pomagać AK-owcom, ponieważ oni też walczyli przeciwko Niemcom.

Olbrzymi nacisk, jaki Moczar i partyzanci Moczara kładli na sferę medialną, na prasę, ale również na kulturę.

No bo mamy chociażby książkę Moczara, która nie wiadomo czy była przez niego napisana, ale to są jego wspomnienia, jego życiorys, czyli barwy walki.

Ten mit partyzancki, na którym się opierała komunistyczna Jugosławia Tito był na pewno i punktem odniesienia, i wzorem dla Moczara.

W takim razie jesteśmy teraz niejako u szczytu potęgi Moczara i partyzantów, czyli połowa lat 60. i zbliża się rok 68.

Na ile wydarzenia marca 68. roku to były wydarzenia sprokurowane przez Moczara i partyzantów i czemu tak naprawdę miały służyć?

I dziełem Moczara i MSW jest moim zdaniem bardzo szybkie skierowanie nurtu wydarzeń w tę stronę rozprawy z Żydami, tymi mitycznymi sojonistami, po to, żeby pod hasłami antysemityzmu dokonać

To też był element budowania poparcia przez Moczara.

No i tutaj kolejny paradoks, jeżeli chodzi o Moczara i partyzantów, czyli te wydarzenia, które tak naprawdę miały ugruntować ich władzy, miały jeszcze te władze rozszerzyć, tak naprawdę są w jakiejś mierze początkiem końca tej wielkiej kariery Moczara.

To jest pewien paradoks, ponieważ to jest szczyt wpływów Moczara.

Z otwartym antysemityzmem, a z drugiej strony marginalizuje politycznie Moczara w bardzo interesujący i zręczny sposób.

I to jest jednocześnie zmierzch Moczara.

To jest też na cechach grup nieformalnych, że one potrafią osiągać znaczące wpływy, ale bardzo szybko, jak się zmienia koniunktura polityczna, ci ludzie, którzy byli wierni Moczarowi, a nawet nie byli wierni, tylko stawiali na Moczara, gdy się okazuje, że Moczar nie zostaje pierwszym sekretarzem, a kto inny jest władcą i szafarzem stanowisk i łask.

Jesteśmy w momencie przełomowym, jeżeli chodzi o Moczara, jeżeli chodzi o historię partyzantów Moczara, ale to bynajmniej nie jest koniec tej opowieści.

Partyzanci Moczara.