Mentionsy

Od kul żołnierzy Armii Krajowej, czyli przedstawicieli Polskiego Państwa Podziemnego zginął tak zwany kat Warszawy, Franz Kutschera.

No i myślę, że to jest też dobry pretekst do tego, żeby być może o tej akcji powiedzieć coś więcej, bo mam wrażenie, że bardzo często to są takie klisze, to są takie zbitki, kat Warszawy, akcja czy też zamach na Kutscherę.

Kim był tak naprawdę Franz Kutschera i dlaczego zasłużył sobie na wyrok państwa podziemnego?

Tak, no i pamiętajmy jedną rzecz istotną, bo co ma znaczenie także w kontekście nie samego Kutschery, ale wszelkich tych spraw historycznych, o których mówimy nie tylko w kontekście II wojny światowej, ale tych wcześniejszych i poniekąd późniejszych.

A mianowicie chciałem powiedzieć to, że to co dla nas jest dzisiaj bardzo oczywiste, bardzo jasne, bardzo klarowne, bardzo łatwe, to w tamtym czasie te takie rzeczy, które uchodzą u nas za bardzo proste, no wtedy takimi prostymi nie były, a postać Kutscher jest właśnie takim przykładem, bo w momencie, kiedy on przyjechał do Warszawy,

Informacje na temat samego Kutschery to ta forma jego nazwiska to jest tak czasami wręcz karkołom niepodawana, że może to dzisiaj wręcz śmieszyć.

Inna sprawa, że sam przyjazd Kutschery też nie był w tych gadzinówkach, czyli gazetach wydawanych z wykorzystaniem struktur Generalnego Gubernatorstwa samych niemieckich też nie był ogłaszany.

Ja miałem zresztą okazję być w tym domu przy Alei Rusz i oglądać te pomieszczenia, w których mieszkał, czy urzędował i mieszkał Kutschera.

W przypadku samego Kutschery, ta brutalność Kutschery w postaci szeregu rozstrzeliwań ogłaszanych na słupach Warszawy,

I tą decyzję likwidacji Franza Kutschery jak i szereg innych decyzji wydało kierownictwo walki podziemnej.

No tak, ale tu się teraz pojawia pytanie, właściwie powrót do tego, o czym Pan mówił, czyli do tego, czego sobie bardzo często nie jesteśmy w stanie dziś uświadomić, że nawet jeżeli ten wyrok został wydany, to trzeba było jeszcze Franza Kutschera namierzyć, odnaleźć i rozpoznać.

Dlaczego Kutschera został skierowany do Warszawy?

Roztoczył zarówno kontrolę kontrwywiadowczą nad oddziałem, jak także, bym powiedział, występuje we wszystkich przygotowywanych akcjach przez ten oddział przed zamachem Kutschera.

Mianowicie, że przy Kutscherze, jak mówimy o rozpracowaniu, główną rolę powierzono trzem kobietom.

Bo stwierdził, przy tak skomplikowanym położeniu, jakie było zamieszkanie generała Kutschera w środku Warszawy na Alei Róż, najlepszą rolę odegrają kobiety.

Które fotografie wykorzystamy zresztą w drugim tomie albumu o parasolu, więc zupełnie to było zaskoczenie dla nas, że idące audycje akcji na Kutscherę to nagle... Chciałbym się zapytać, przypadek?

No to co Kutschera w Warszawie wprowadził to ten terror, że wychodząc z domu warszawiak i mieszkaniec podwarszawskich miejscowości w zasadzie nie wiedział czy on wróci.

Ja jestem przyzwyczajony do tego zwrotu zamach na Kutscherę.

Coraz częściej pisząc o tej akcji pisze się jednak akcja Kutschera.

Ja w przypadku Kutschery nie mam żadnego problemu z tym, żeby używać określenia zamach na Kutscherę.

Choć przepraszam, pytanie też, jaką rolę w tym wszystkim odegrał pewien film, myślę oczywiście o filmie Passendorfera, zamach, który jeden do jednego tak naprawdę te akcje odtwarza, ale jednocześnie w tym filmie ani razu nie pada nazwisko Kutschera i ani razu nie pada określenie, nie wiem, czy to Polskie Państwo Podziemne, czy to Armia Krajowa.

My musimy sobie tutaj też odpowiedzieć, że przez kilkadziesiąt lat, w czasach PRL-u, te wielkie wydarzenie, jakim był zamach na Kutscherę, był w jakiś sposób posponowany, omijany.

Dygnitarza, jakim był generał Kutschera, było, bym powiedział, najwyższym osiągnięciem, na jakie może podziemie się zdobyć.

Tak zamach na Kutschera jest w tym określeniu najlepszym.

No jednak zna Akcję na Kutscherę, bo tych miejsc pamięci jest... Nie, jako hasło, jako symbol, tak, ale myślę sobie, że jeżeli byśmy tak zaczęli drapać, no to okaże się, że... Skok z Wisły na pewno symbolicznie jest znany.

Wydaje mi się, że tutaj w przypadku akcji na Kutscherę, to łatwiej powiedzieć jest, to Piotr Stachiewicz w tamtym czasie dobrze to jako żołnierz zresztą tego oddziału opisał i zdiagnozował.

Pod kątem dojścia do zbiorów, pracy, relacji i każdy kto się interesuje akcją na Kutscherę i innymi akcjami parasola jest wychowany na Stachiewiczu.

Ja teraz być może niektórych zaskoczę, nie wiem czy Panów zaskoczę, ale myśląc o naszej rozmowie mam takie wrażenie, że być może najbardziej znanym momentem, fragmentem tej akcji jest sam zamach, czy też sam moment likwidacji Kutschery.

Bo pokutuje takie przekonanie, ja to sobie jeszcze wczoraj na gorąco sprawdzałem, w wielu komentarzach, w wielu artykułach pojawia się na przykład taki komentarz mówiący o tym, że akcja na Kutscherę na tyle mocno wstrząsnęła Niemcami, była dla nich pewnym szokiem, jeżeli chodzi o Warszawę i generalne gubernatorstwo, że jednak od tego momentu zabicia Kutschery

Szkódki zamachu na Kutscherę.

Pierwsza to jest polityka, jaka była polityka niemiecka po zamachu na Kutscherę.

Widać, że zamach na Kutscherę był pewien takim bardzo istotnym impulsem do wzmożenia działalności przeciwko Niemcom.

Ale na kanwie, powiedzmy sobie, tego zamachu na Kutscherę i tego terroru warto wspomnieć, że 4 lutego 1944 roku

No, znaczy oczywiście tak niekiedy się mówi, że likwidacja Kutschery zatrzymała terror niemiecki.

Arytmetycznie zacząć porównywać, no to troszeczkę się rzecz jasna to zmieniło, tak jak się zmieniło za Kutschery, prawda, że Kutschera pokazywał to zabijanie Warszawiaków na ulicach, czyli egzekucje na samych ulicach na oczach Polaków, a wcześniej nie było to w takiej skali i te ruiny, przysłowiowe ruiny getta, gdzie zabijano po prostu Warszawiaków i nie tylko, były takim miejscem, które jednak było słychać, ale nie było widać.

Miesiąc po śmierci Kutschery, najgą miejsce mianowano Paula Geibla, starszego zresztą o kilka lat od Kutschery.

Warto też powiedzieć, że zakończył życie też w Warszawie podobnie jak Kutschera, ale już po II wojnie światowej, kiedy dosięgła go sprawiedliwość.

W przypadku akcji na Kutscherę

To jeszcze jedna rzecz, która bardzo często pojawia się przy okazji tych artykułów, komentarzy dotyczących akcji czy też zamachu na Kutscherę.

Historia dość makabryczna, bo myślę oczywiście o tym, co działo się już po zamachu i po śmierci Kutschery.

Można powiedzieć, nie zakończyła tej sagi, ponieważ później mamy jeszcze do czynienia, nie wiem jak to określić, ze ślubem, powiedzmy wprost, ze ślubem wybranki Kutschery, zresztą Norweszki, która podpisała folklistę, która poślubia martwego już Kutschera, ale to jest zrobione z wielką pompą, potem jest oczywiście uroczysty pogrzeb.

Zresztą miałem okazję z Wojciechem Parzyńskim, autorem książki Akcja na Kutschere, być u Jana Englerta.

Natomiast znacznie dla mnie, bym powiedział, jest ważniejsze, jak została skonsumowana akcja, ten zamach na generała Kutschera w przestrzeni informacyjno-propagandowej czy publicystycznej tego okresu.

I tutaj można sobie powiedzieć taką rzecz, że dość szybko już 3 lutego 1944 roku jest komunikat 31 informujący o wykonaniu zabachu na Kutscherze.

Że zamach na Kutschery to właściwie nad tym trzeba przejść powiedzmy sobie w obojętności.

Z informacją generała Kutscherzy.

W poniedziałek minister spraw wewnętrznych miał mieć konferencję radywą, która miała poświęcić wszystko jednemu temu tematowi, zamachowi na Kutscherze.

I pojawiła się bardzo ciekawa, bym powiedział, dyskusja, że to, co dzieje się w kraju, w tym tego typu wydarzenie, jak zamach na Kutscherę, ma nie tylko reperkusje wewnętrzne, ale ona ma reperkusje, daleko idące reperkusje,

Pierwszego Plutonu, który wprowadził szereg nowych takich ciekawych informacji, w tym dwa meldunki tegoż Rajskiego z rozpracowania Kutschery.

Mamy tam rozkaz Pala, czyli Borysa do Lota, żeby wykonał akcję Kutschera.

Akcji na Kutscherę, który do tej pory był kompletnie nieznany.