Mentionsy

Zapraszam Państwa na audycję Sprawy Różne, a moim i Państwa dzisiejszym gościem jest prof. Kamil Dworaczek, dyrektor wrocławskiego oddziału IPN-u, także autor książki W cieniu radioaktywnej chmury konsekwencje katastrofy czarnobylskiej w Polsce.

A my dziś rozmawiać będziemy o konsekwencjach czarnobylskiej katastrofy dla Związku Radzieckiego.

Bo niewątpliwie dla państw demokratycznych Czarnobyl to było takie potwierdzenie pogłębiającego się w Związku Radzieckim kryzysu.

że polityczne konsekwencje Czarnobyla zniszczyły ostatecznie mit o niezawodności i potence sowieckiej techniki.

Myślę sobie, że dla Zachodu Czarnobyl był takim potwierdzeniem, że Sowieci zarządzają swoją technologią podobnie jak społeczeństwem.

I jeżeli chodzi o jawność, to ona nie przeżyła zderzenia z czarnobylską rzeczywistością.

Tak, tutaj dochodzimy powoli do głównego tematu naszej rozmowy i to bardzo dobrze pani tutaj to wspomina, bo właśnie to był, ja oceniam, że katastrofa czarnobylska to był taki sprawdzam.

Szef budowy zaporowskiej elektrowni powiedział na dwa miesiące przed Czarnobylem.

Natomiast zatajono to i nie przekazano tej informacji, tak jak powiedziałem, do innych operatorów, a później to samo się powtórzyło właśnie w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, więc być może gdyby ta wiedza w jakiś sposób była rozpowszechniana i te błędy byłyby opisywane i przekazywane, czy byłaby jakaś taka właśnie...

Na początku, panie profesorze, mówiliśmy o tym, że będziemy rozmawiać o politycznych konsekwencjach tragedii czarnobylskiej dla Związku Radzieckiego.

Michał Grbaczow uważał, że to, co wydarzyło się w Czarnobylu, przyspieszyło upadek Związku Sowieckiego.

Ale polityka jest też u prapoczątków tego, co się wydarzyło w Czarnobylu.

niż to, żeby te obiekty bądź co bądź specjalnego znaczenia były właściwie przetestowane i przygotowane do eksploatacji, co też pokutowało zresztą właśnie w przypadku czarnobylskiej elektrowni jądrowej, no bo przecież

A w przypadku właśnie czarnobylskiej elektrowni takiej kopuły nie było i stąd też jakby w momencie wybuchu nic nie by stało na przeszkodzie, żeby całe te paliwo czy to, co...

Te paliwo jądrowe, ta para, te pierwiastki radioaktywne przedostały się właśnie do atmosfery, więc jakby tutaj trzeba pamiętać o tym, że katastrofa czarnobylska, już tak nieco podsumowując ten wątek rozmowy, była pewnym symptomem rozkładu systemu sowieckiego na różnych jego obszarach.

Awaria w czarnobylskiej elektrowni atomowej.

Mówił także, awaria w Czarnobylu jest jeszcze jednym dowodem na to, jaką tragedię może spowodować wojna atomowa, ponieważ w arsenałach jądrowych,

Znajdują się ładunki mogące spowodować tysiące katastrof o wiele straszniejszych od tej w Czarnobylu.

Można się zastanawiać i zadawać sobie właśnie pytanie, dlaczego w ogóle Gorbaczow zdecydował się na takie orędzie telewizyjne, skoro przez właśnie kilkanaście wcześniejszych dni skrupulatnie unikał jakby wiązania swojego nazwiska z katastrofą czarnobylską.

Związek Radziecki po prostu nie był w stanie już udźwignąć tak niespodziewanych wydatków i to dlatego potem Gorbaczow był pewien, że to właśnie Czarnobyl przyspieszył upadek radzieckiego państwa.

Ale z drugiej strony ten kryzys gospodarczy też lekuł u przyczyn tego, co w Czarnobylu się wydarzyło.

No i to też jest niezwykle istotne właśnie dla katastrofy czarnobylskiej, że tam okazało się...

Chociaż ja akurat jestem tym historykiem, który uważa wbrew temu, co twierdzi Gorbaczow, że katastrofa czarnobylska była raczej symptomem pewnego kryzysu, czy jego przyjawem, niż przyczyną, czy przyczyną upadku Związku Sowieckiego.

Natomiast jeśli mówimy o politycznych konsekwencjach katastrofy czarnobylskiej, która faktycznie mogła mieć jakiś pośredni wpływ na upadek Związku Sowieckiego,

a nie Moskwa, że Moskwy tak naprawdę to nie interesuje, że tylko kiedy weźmiemy sprawę we własne ręce, to jesteśmy w stanie zapewnić Ukrainie zarówno dobrą służbę zdrowia, jak i właściwą ochronę środowiska i też oczywiście, co się z tym ściśle łączy, właściwą opiekę zdrowotną dla tych, którzy zostali poszkodowani wskutek awarii czarnobylskiej.

Czyli można powiedzieć, że katastrofa czarnobylska była takim impulsem, takim katalizatorem, który przyspieszył takie, może nie przebudzenie narodowe, bo ci ludzie byli tam akurat doskonałem,

I tutaj właśnie warto pamiętać o tym impulsie, jaki stanowiła katastrofa czarnobylska.

I katastrofa czarnobylska była i też w Polsce ważnym impulsem do tego, że ten ruch znalazł kolejną przestrzeń aktywności.

No więc w takim sensie politycznym, czy też społecznym aktywizowania ludzi, którym na sercu były kwestie środowiskowe, ekologiczne, katastrofa czarnobylska miała...

Bezpieczeństwa, że to pokazała katastrofa czarnobylska.

A Czarnobyl to było wręcz egzystencjalne zagrożenie dla narodu, bo czegoś takiego wcześniej nie widzieliśmy, tak?

Tak, dokładnie o tym powiedziałem, tylko też trzeba pamiętać, że czasem, do dzisiaj zresztą, te konsekwencje katastrofy czarnobylskiej są bardzo wyolbrzymiane.

I teraz jakby przechodząc do katastrofy czarnobylskiej, widać wyraźnie, że wówczas to zagrożenie było wyolbrzymione.

Moim i Państwa gościem jest profesor Kamil Dworaczek, dyrektor wrocławskiego oddziału IPN-u, autor książki w cieniu radioaktywnej chmury konsekwencje katastrofy czarnobylskiej w Polsce.

Rozmawiamy o konsekwencjach katastrofy w Czarnobylu dla Związku Radzieckiego.

To znaczy przeczytałam, że katastrofa w Czarnobylu uruchomiła też w państwach demokratycznego zachodu zainteresowanie ukraińską historią.

Ale myślę też, że Czarnobyl mógł spowodować zmianę myślenia, ze względu na to, że już mamy to doświadczenie, już jest w nas ten lęk przed skażeniem, przed radioaktywnymi substancjami, które mogą nas zatruć, zniszczyć, doprowadzić do śmierci.

I skoro jest to doświadczenie nie tylko mieszkańców okolic Czarnobyla, ale też krajów sąsiednich, ta obawa jest oczywiście także w krajach zachodu, czy ta radioaktywna chmura nie doleci do nas, no to pojawia się to pytanie, a co, kiedy nagle zostanie użyta broń jądrowa?

Trzeba zacząć od tego, że po właśnie katastrofie czarnobylskiej bardzo ważną

I ona jakby też tutaj się zaktywizowała już w pierwszych dniach, można by powiedzieć, katastrofy czarnobylskiej, gdzie dyrektor generalny Hans Blix zresztą pojechał na miejsce katastrofy.

Więc paradoksalnie katastrofa czarnobylska doprowadziła do zwiększenia międzynarodowego bezpieczeństwa jądrowego.

Wrócę jeszcze na to posiedzenie, o którym pan opowiadał Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej w sierpniu 1986 roku, na którym to posiedzeniu Rosjanie się tłumaczyli z tego, co stało się w Czarnobylu.

Więc wracamy do początku naszej dyskusji, do tej taktyki jawności sterowanej, a dla mnie to jest wstęp do kolejnego, ostatniego już wątku naszej rozmowy, że Czarnobyl pokazał też różnice kulturowe między kulturą zachodnią a kulturą sowiecką.

Rozmawialiśmy o konsekwencjach czarnobylskiej katastrofy dla Związku Radzieckiego.