Mentionsy

Dlaczego dziś pani chce nam przypomnieć postać Stefana Grabińskiego?

Czemu akurat Grabińskiego?

Mało tego, jedna z pań piszących o Grabińskim, no co prawda w 2013 chyba,

Mówi, że obserwujemy ogromną popularność Grabińskiego, jeśli chodzi o fora internetowe, jeśli chodzi o takie grupy związane z polską fantastyką.

Grabiński rzeczywiście będzie uchodził za jednego z protoplastów polskiej fantastyki i miesięcznik fantastyka dość konsekwentnie przypominał go już w latach 80.

Zorganizowano nawet konkurs literacki, który miał na celu wyłonienie może nie tyle następców Grabińskiego, ale osoby, które w jakimś stopniu na tej literaturze się wychowały i które tą literaturą się inspirowały.

Ale to jest również taka sytuacja, kiedy biografowie współcześni próbują skonfrontować się z autorytetem Artura Hutnikiewicza, ucznia Stefana Grabińskiego i ogromnego popularyzatora jego twórczości.

Także mamy biografów i zwolenników Stefana Grabińskiego, a czasami również mamy wrażenie, że tak naprawdę nic o nim nie wiemy.

Stefan Grabiński urodził się 26 lutego, tak jak i ja, tylko w zupełnie innym roku.

Czy to, co otrzymujemy od Grabińskiego, od jego narratora,

Trochę tak, ale ta fantastyka, ona występuje na różnych poziomach, bo my Grabińskiego kojarzymy na przykład z nurtem kolejowym.

Ale Grabiński jest również przekonany, że wszystkie myśli, które powstają w świadomości jakiejkolwiek jednostki, one istnieją w rzeczywistości i one bardzo często są na przykład związane z przestrzenią.

Krytycy pisali, że to klasyk noweli fantastycznej i określany był też Stefan Grabiński jako polski poe.

To taki też pisarz amerykański, który bardzo cenił właśnie Grabińskiego, tego człowieka, który urodził się w galicyjskiej rodzinie inteligenckiej i którego ojciec był naczelnikiem sądu.

Po ukończeniu gimnazjum, tu też jest taka dość ciekawa historia, ponieważ po zakończeniu gimnazjum prawdopodobnie doszło do zmiany wyznania przez Stefana Grabińskiego.

Grabiński także zmienia gimnazjum, natomiast problemy z katechetą pozostają, więc być może chodziło o jakąś próbę albo rusyfikacji Grabińskiego, albo o jakąś dyskusję właśnie związaną z religią.

To małżeństwo jest dość krótkotrwałe, natomiast wydaje się, że ten okres przemyski jest dla Stefana Grabińskiego niezwykle ważny.

Przemyśl jest od 1917 roku do 1921 i to jest czas, kiedy tak naprawdę Grabiński po raz pierwszy zdobywa popularność.

Powstała 27 lutego 1906 roku, czyli Grabiński ma wtedy 19 lat.

Opowiadanie zostaje opublikowane rok później w naszym kraju w czasopiśmie lwowskim redagowanym przez Henryka Zbierzchowskiego i w roku następnym ukazuje się pierwsza książka Stefana Grabińskiego.

Grabiński uzbierał sobie pieniądze, udzielając korepetycji.

Jedynym krytykiem, który zwraca uwagę na debiutanta będzie Karol Irzykowski, który pozostanie przychylny Grabińskiemu w zasadzie do końca.

Tak, naprawdę jeśli myślimy o Grabińskim, to wydaje się, że miał on dwóch oddanych przyjaciół.

A drugi przyjaciel to będzie Jerzy Eugeniusz Płomieński, także nauczyciel włocławski, potem krytyk literacki, który będzie bronił Grabińskiego przed atakami innych krytyków i który będzie się starał, żeby Grabiński nie został całkowicie zapomniany.

Dziś w Szkole Bardzo Wieczorowej właśnie o Stefanie Grabińskim wykłada pani profesorka Joanna Warońska-Gęsiarz.

Kiedy wydaje swój kolejny tom w 1918 roku, to wielu sądzi, że to jest prawdziwy debiut Grabińskiego.

ale pojawia się także ironia drwina groteska, tendencje, które coraz wyraźniej dochodzą do głosu w literaturze i temu nie sprostał na pewno Grabiński.

Między innymi to jest czat, opowiadanie niezwykle erotyczne, takie trochę niepasujące powiedzielibyśmy dzisiaj do Grabińskiego, jako że kojarzymy go, jak powiedziałam, z koleją.

Myślę, że to jest jedno z lepszych opowiadań Grabińskiego i takie opowiadanie, które też warto przypomnieć.

Także wydaje się, że to jest taki czas, kiedy naprawdę o Grabińskim mówi się dużo, mówi się dobrze i czeka się na to, co będzie dalej.

A potem niestety przychodzi chyba zniechęcenie, a może rozczarowanie tym, że Grabiński się nie zmienia.

Niektórzy próbują również zastanowić się nad tym, czy przypadkiem Grabiński nie wytworzył swojej szkoły.

I tak jak powiedziałam, do 1922, może nawet 1923 roku Grabiński naprawdę cieszy się dużą popularnością.

Zresztą Grabiński będzie pisał szkic o tym pisarzu, zastanawiając się, co jest jego najważniejszą cechą.

Powiedziała pani, że krytycy podchodzą już inaczej do Grabińskiego.

Publiczność czyta jego książki, natomiast problemem Grabińskiego chyba staje się to, że szuka on innych form wyrazu.

Grabiński nie jest do końca zadowolony z własnej adaptacji, ale jest to dramat wystawiany, no i Grabiński będzie podejmował kolejne próby dramatyczne, a potem pojawiają się powieści.

Tak, znacznie słabszy obszar działalności artystycznej Grabińskiego.

Zresztą będzie o tym mówił również Irzykowski, że Grabińskiemu brakuje rozmachu, jeśli chodzi o...

Natomiast jeśli chodzi o powieści, no to tutaj pisarstwo Grabińskiego niestety okazuje się nieco niewydolne.

Grabiński ma żal do siebie, do krytyków, do publiczności?

My do tej pory powiedzieliśmy o takiej nie dość komfortowej sytuacji rodzinnej Grabińskiego.

W 21 roku następuje separacja, zrywa Grabiński kontakty z żoną, potem zrywa kontakty z córeczkami.

Pozostaje samotny, towarzyszą mu dwaj oddani przyjaciele, czyli w 30 roku zastanawiają się nad tym, co można dla Grabińskiego zrobić, żeby go jakoś wspomóc i ustalają, że wystąpią dla niego o Nagrodę Literacką Miasta Lwowa.

Dla Grabińskiego to jest również taki moment, kiedy zostaje przypomniany czytelnikom, kiedy zostaje przypomniany szerszej publiczności.

W radiu zostaje przygotowane słuchowisko przez Romana Niewiarowicza Ślepy Tor, więc 1931 rok także należy do Grabińskiego.

Grabiński próbuje się zmienić, to znaczy w 1926 roku pisze zupełnie inną powieść, Klasztor i Morze,

My dzisiaj możemy zastanowić się, co stało się, że Grabiński odchodzi w zapomnienie już w czasie dwudziestolecia międzywojennego i pewnie przyczyniło się do tego bardzo, bardzo wiele czynników.

A Grabińskiego w Warszawie nie ma i o Grabińskim tak naprawdę, no mówię, przypominają tylko dwa jego przyjaciele, Płomieński i Irzykowski.

Również umożliwia mu publikację takiego artykułu autobiograficznego, w którym Grabiński opowiada swoją historię, zaczyna się zastanawiać, jak mógłby zaprojektować swoją autobiografię, co było dla niego najważniejsze w życiu, na kim się wzorował, opowiada o swoich lekturach i tak dalej.

Grabiński do 1929 roku jest także aktywnym nauczycielem.

który zwraca uwagę, że wszystkie fantastyczne pomysły Grabińskiego mają źródła w jego pluralistycznej, neoplatońskiej koncepcji rzeczywistości, w przekonaniu o szczególnej mocy myśli i aktu twórczego oraz wierze w dynamiczną koncepcję bytu zainspirowanej.

I tak sobie teraz myślę, to może być przyczyna, że Grabiński zostaje zapomniany już w dwudziestoleciu.

Grabiński nie nadąża za swoim czasem.

Grabiński to jest dziecko modernizmu i on nie zmienia się w ogóle, jeśli chodzi o światopogląd.

Ale to jest niesamowite, jak dużą rolę Grabiński będzie przywiązywał rzeczywiście do aktu twórczego, do słów, do takiego wysiłku intelektualnego.

To jest, no niektórzy zastanawiają się, czy nie jest jakieś nawiązanie do Leśmiana właśnie, bo tę poetykę leśmianowską my u Grabińskiego także będziemy odnajdywać.

Dziś o twórczości Stefana Grabińskiego w Polskim Radiu Katowice wykłada pani profesorka Joanna Warońska-Gęsiarz.

Jak Stefan Grabiński patrzy na swoje życie, które mu się nie za bardzo układa.

To jest trudne pytanie, bo jak popatrzymy na Grabińskiego, to on jest aktywny do końca.

Bo my dzisiaj, myśląc o Grabińskim, to jednak jesteśmy przekonani, że to jest tom najbardziej charakterystyczny.

My dzisiaj jakby nie wiemy, jak ten film wyglądał, natomiast znamy opowiadanie, też oczywiście Państwa zachęcam, bo ono pokazuje nam chyba też takie typowe motywy twórczości Grabińskiego.

Grabiński także zaczyna badać psychikę ludzką, zaczyna koncentrować się na psychologii, na tych takich szaleńcach, czasami bożych szaleńcach, którzy wiedzą lepiej, wiedzą inaczej.

Chociaż opisy światów pani profesorko kreowanych przez Grabińskiego cechuje daleko posunięta dbałość o szczegóły, na przykład w opowiadaniach z cyklu Demon Ruchu, to występują fachowe terminy związane z kolejnictwem.

To proszę powiedzieć na zakończenie naszego spotkania, jak dziś byśmy nazwali Stefana Grabińskiego?

Grabińskiego czytać warto i tutaj myślę przede wszystkim o opowiadaniach.

wynikające ze specyfiki twórczości, ale naprawdę Grabiński wydaje się osobą niezwykle ważną, jeśli chodzi o ten rodzaj twórczości literackiej.

I to, że zachwycamy się książkami Kinga, może oznaczać, że także nie pozostaniemy obojętni dla twórczości Grabińskiego.

Pani profesorka Joanna Warańska-Gęsiarz, Marek Mierzyak, zachęcamy do czytania Stefana Grabińskiego.