Mentionsy

40 lat kończy strefa Schengen.

Rozmawiałeś także na ten temat, bo może nie wszyscy wiedzą, Schengen to jest miasto, istniejące miasto w Luksemburgu, na południu tego kraju, przy granicy.

Więcej zaraz powiemy dokładnie na ten temat, gdzie dzisiaj jesteś i co przez 40 lat działo się ze strefą Schengen.

Ja istotnie jestem w Schengen, które znajduje się w Luksemburgu.

I właśnie tutaj rozmawiałam o kondycji strefy Schengen z szefem MSWiA Tomaszem Siemoniakiem.

To było w Schengenie, 14 czerwca 1985 roku.

Miliony Europejczyków każdego dnia wypowiadają słowo Schengen lub patrzą na napis Schengen, ale nie są pewni, co to jest, czy to jest skrót, czy nazwisko.

Witam w Schengenie, w sercu Unii Europejskiej.

Strefa Schengen kończy 40 lat.

14 czerwca 1985 roku podpisano porozumienie z Schengen.

Szczyt Europy częściowo właśnie z Schengen, więc opowiadaj, jak jest na miejscu w Schengen, w strefie Schengen?

Dzisiaj odcinek też eksperymentalny, czyli most Schengen Bruksela, bo wczoraj uroczystości, dzisiaj postanowiliśmy państwu więcej opowiedzieć.

Schengen, mała miejscowość w Luksemburgu nad rzeką Mosellą, w której mieszka około 700 osób na Trójstyku.

No i to chyba kluczowe właśnie, przed sobą masz granice dwóch, trzech państw, bo widzisz z jednej strony Francję, z drugiej strony Niemcy, sama jesteś w Luxemburgu, a więc trzy kraje spotykają się w tym jednym miejscu i to jest charakterystyczne i symboliczne, dlaczego także Schengen jest miejscem, gdzie ta strefa powstała.

Ja tu, jak jechałam do Schengen z Luksemburga, tak przejeżdżałam między tymi winnicami.

I w takich oto okolicznościach także podpisywano układ z Schengen.

Ja powiem Państwu też, że ja siedzę na tym nadbrzeżu w Schengen i po lewej stronie widzę statek Princes Maria Street, na którym podpisywany był układ.

Z Schengen w 1985 roku.

Oczywiście ten statek został odrestaurowany, ale na czterdziestolecie przypłynął kilka godzin temu tutaj do Schengen i będzie też jutro, kiedy czterdziesta rocznica podpisania układu mija.

Jak opowiadał mi jeden przewodnik w Schengen, trochę to Schengen zostało wybrane przez przypadek.

Ale dokładnie Państwu opowiemy, dlaczego to Schengen wybrano.

To trochę teraz przeskoczyłaś do innego miejsca, bo nie mówisz teraz o Schengen i o tym moście, który widzisz tutaj.

Rzeczywiście przeskoczyłam do mostu w Alzacji, bo to był początek tworzenia się strefy Schengen.

Jeszcze wtedy o strefie Schengen nie myślano.

Ale dla Beneluxu to było za mało i wieści z Francji i Niemiec wzbudziły naprawdę duże zainteresowanie i o tym opowiadał mi przewodnik po Schengen, Foldesz Dziordzi.

Wybrano niepozorne Schengen na trójstyku.

To osoby, które uczestniczyły w podpisywaniu układu z Schengen potem już awansowały.

Czyli chcesz powiedzieć, że najpierw schowali się na tej łódce gdzieś w nikomu nieznanej miejscowości na południu Luksemburga, a potem dopiero ta nazwa Schengen została słynna na cały świat, tak jak ta miejscowość Schengen, która też tego się nie spodziewała.

No właśnie tak było, chociaż oczywiście, jeżeli dobudujemy historię taką ładną, że to jest symbol pojednania, też będzie się to ładnie opowiadać, ale tak naprawdę ten układ Schengen i podpisanie w tej małej miejscowości było przez przypadek.

Część krajów Unii, nie wszystkie, bo na przykład Włosi nie od początku w tej strefie Schengen,

Katrin Le Lumière, która podpisywała ten układ Schengen w 1985 roku, w rozmowie z dziennikarzami wtedy 40 lat temu, mówiła, że to jest po to, żeby pokazać Europejczykom smak i korzyści płynące ze wspólnego rynku, że teraz łatwiej będzie się im przemieszczać, ale tak naprawdę pomysł był branży transportowej, czyli...

Dodajmy, 1985 rok, podpisanie układu z Schengen.

A te szlabany graniczne zostały tak naprawdę podniesione 26 marca 1995 roku i wtedy do pięciu krajów, które w 1985 podpisywały Układ Schengen dołączyły Hiszpania i Portugalia.

Czyli choć świętujemy 40-lecie porozumienia z Schengen, to tak naprawdę dopiero 30-lecie zniesienia kontroli granicznych wewnątrz części krajów Unii Europejskiej.

W Niemczech także Bawarska CSU, która była wtedy przecież w koalicji z Kolem, z CDU tak samo, już wtedy wyrażała sceptycyzm, mówiąc, że to zrodzi napływ imigrantów, a więc te zapowiedzi przyszłych problemów dotyczących strefy Schengen były już wtedy od samego początku.

Trzeba zbudować cały system, system informacji z Schengen, ten o którym wspominałaś z roku 90.

Jak ktoś już znajdzie się w strefie Schengen, to jest ściśle monitorowany, bo już wjechał i może poruszać się bez żadnych kontroli.

Rzeczywiście w roku 1997 traktat amsterdamski włączył już cały ten dorobek Schengen w ramy prawne Unii Europejskiej.

Rok 2007 też nie było tak, że od początku, od 2004, od wejścia do Unii Europejskiej do Schengen mogliśmy wejść, a zresztą akurat w Kudowie Zdrój pamiętam te granice dobrze, gdy w roku 2007, a więc kilka lat po wejściu Polski do Unii Europejskiej, kontrole graniczne zniknęły.

Ja tylko Państwu powiem, że na własnej skórze też doświadczyłam, co oznacza wejście Polski do strefy Schengen.

Natomiast ja pamiętam powrót na święta w grudniu przed wejściem Polski do strefy Schengen.

No i dzisiaj strefa Schengen to 29 państw, 25 z Unii Europejskiej, a więc też nie wszystkie.

Ciągle członkami strefy Schengen nie są dwa kraje, Irlandia oraz Cypr.

Więc na razie o wejściu Irlandii do strefy Schengen nie mówimy, natomiast Cypr jak najbardziej przystąpił do Unii Europejskiej razem z Polską, ale te negocjacje, rozmowy cały czas trwają.

Być może w roku 2026 Cypr do strefy Schengen także wejdzie.

I dodajmy też, że jako ostatnie do strefy Schengen po ilu latach oczekiwania?

W tym roku, w styczniu 2025 roku, Bułgaria i Rumunia to ostatnie dwa kraje, które przystąpiły do strefy Schengen.

A trwało to wszystko tak długo, bo Austria nie chciała zgodzić się na przystąpienie Rumunii i Bułgarii do strefy Schengen.

Wejście niektórych krajów w tym przypadku akurat do strefy Schengen.

Po 18 latach rzeczywiście Rumunia i Bułgaria w końcu weszły do strefy Schengen.

To także są kraje, gdzie te kontrole graniczne na wewnętrznych granicach nie obowiązują, czyli w sumie strefa Schengen 420 milionów ludzi, ponad 4 miliony kilometrów kwadratowych i nie wiem czy wiesz, to jest druga największa na świecie strefa bez kontroli granicznych, druga po Indiach, bo Chin nie uwzględniamy, tutaj tam są kontrole między prowincjami, a więc ta strefa Schengen jest drugą co do wielkości na świecie.

I z innych ciekawostek 2 miliony osób dojeżdża codziennie do pracy przez wewnętrzne granice strefy Schengen.

No i strefa Schengen to także jest według

A jeszcze tylko dorzucę takie badania jednego z think tanków sprzed kilku już dobrych lat, który wyliczył szacunkowy koszt ponownego wprowadzenia kontroli na granicach lądowych w strefie Schengen.

Ta strefa Schengen, która była marzeniem wielu Europejczyków, zwłaszcza tych za żelazną kurtyną, jednak po pewnym czasie zaczynała mieć problemy.

I o ironio, w mieście, w którym układ Schengen 40 lat temu był podpisany, jego mieszkańcy odczuwają te problemy strefy Schengen.

Samochody stoją na tym moście, korki się tworzą w Schengen z powodu kontroli granicznych, tankują też przy okazji.

Akurat ze znalezieniem stacji benzynowej w Schengen nie ma żadnego problemu.

I o tym opowiadał mi przewodnik po Schengen, Folter George.

Rano można tu zobaczyć samochody jadące z Francji i te z Niemiec przejeżdżające przez Schengen.

Zawsze zatrzymują się w Schengen na stacjach benzynowych.

Czyli to symboliczne miejsce, w którym teraz jesteś, Schengen, które symboliczne przez samą nazwę i przez samo miejsce, gdzie zostało podpisane to porozumienie, jest też miejscem, gdzie możesz zrobić symboliczne zdjęcie tych kontroli granicznych i kolejek, które to powoduje.

Z tego właśnie powodu, że tymczasowe kontrole w strefie Schengen zaczęły się pojawiać, choć przecież cofniemy się jeszcze.

Wielką aferą, bo Włosi dali pozwolenie wszystkim, którzy przepływali, dali pozwolenie na wjazd do strefy Schengen, a to im otwierało drzwi do państw wszystkich w strefie Schengen, bo jeżeli mogli opuścić Włochy, to mogli jechać już wszędzie.

A więc rok 2011 to jest ten pierwszy moment, gdy pojawiają się takie kontrole graniczne wewnątrz strefy Schengen.

Z Schengen zostały przyjęte specjalne

Jest oczywiście powiązany bardzo mocno ze strefą Schengen, ale powiedzmy tylko, że to jest jeden z problemów.

W tym momencie 11 państw Schengen ma kontrole na granicach wewnętrznych z powodu różnego rodzaju zagrożeń wskazanych, czy to nielegalna migracja właśnie, czy bezpieczeństwo wewnętrzne.

Wczoraj, co ciekawe, tutaj w Schengen było spotkanie ministrów spraw wewnętrznych unijnych krajów i pewnie niemiecki minister tych narzekań i tej krytyki by się nasłuchał.

Słynne wezwanie, Schengen musi żyć i skargi na Niemcy do Komisji Europejskiej.

Gdy wszystkie wewnętrzne granice strefy Schengen to niemal 16 tysięcy kilometrów, a więc 65% granic dziś w strefie Schengen to są granice z kontrolami, a tylko 35% bez kontroli granicznych.

Mówimy tylko o tej długości, no a jeśli wprowadzają granice Niemcy i Francja z najdłuższymi granicami, to oczywiście te statystyki się trochę mogą zaburzać, ale też bardzo wiele mówią o tym, w jakiej kondycji jest ten czterdziestolatek, ta strefa Schengen.

Zresztą tworząc coraz więcej wokół tego także dodatkowych przepisów i systemów, jest przecież specjalny koordynator strefy Schengen, powstało forum Schengen, powstał specjalny cykl strefy Schengen, który ma oceniać jak wprowadzane są te przepisy, jak to wszystko funkcjonuje na granicach, zastanawiając się no i dochodząc do tego z jednego z końcowych punktów także dzisiejszego naszego odcinka.

Aby strefa Schengen jednak przetrwała, by w wieku 40 lat ten Czterdziestolatek mógł zaśpiewać, że jeszcze przed nim kolejnych 40 lat, a może jeszcze więcej, no bo to ciągle jest jeden z sukcesów, jedno z osiągnięć Unii Europejskiej.

I jeśli chociażby spojrzeć na badania opinii publicznej, no to Polacy wymieniają strefę Schengen jako właśnie jeden z sukcesów i korzyści płynących z członkostwa, oprócz oczywiście funduszy unijnych.

No właśnie, że jest to obywatelstwo Unii, ale jest to obywatelstwo kraju strefy Schengen, a więc też swobodnie można się przemieszczać.

To, co Węgry ostatnio robiły i też to było krytykowane, wpuszczając przez furtkę, przez kartę Węgra także pracujących tam Rosjan, podejrzewała komisja agentów rosyjskich, którzy dzięki temu też po strefie Schengen swobodnie mogli się przemieszczać, więc jest to osiągnięcie i to widać, jak wiele osób chciałoby mieć taki paszport ze strefy Schengen.

No już kiedy tworzona była strefa Schengen, były takie argumenty, że żeby dobrze funkcjonowała strefa Schengen, gdzie nie istnieją kontrole wewnętrzne, trzeba wzmocnić kontrole na zewnętrznych granicach, bo tylko to uchroni strefę Schengen.

Zapytałam o kondycję strefy Schengen, ale też dopytywałam konkretnie, co Polska zrobi, jeśli Niemcy te kontrole będą utrzymywać.

Panie Ministrze, w 1985 roku pięć krajów na Łodzi, Princess Maria Street, podpisało układ Schengen.

Byliśmy świadkami gigantycznych zmian i jako przedstawiciel polskiej prezydencji, jako Polak jestem bardzo dumny z tego, że w rodzinie europejskich narodów razem jesteśmy tutaj w Schengen i wołamy o wolność podróżowania, brak kontroli na granicach.

I ta idea, nie tylko przez wspaniałe przemówienia i obecność w miejscowości Schengen,

Do nich przychodzą obywatele, którzy stoją w korkach, którzy przyzwyczaili się od wejścia z Schengen przez te kilkanaście lat do takiego funkcjonowania, gdzie

Owszem, można patrolować, może być więcej policji, więcej różnych działań, natomiast co do zasady kontrola na granicy, choćby tylko taka, że policjanci zaglądają do samochodu, przeczy duchowi Schengen.

Jeśli by zmieniła zdanie, jeśli by to finansowanie murów było, to by ocaliło strefę Schengen?

Jeśli chodzi o w ogóle przyszłość strefy Schengen, kondycję strefy Schengen, Pan wspomniał te przewracane kontrole.

Czy można powiedzieć, że strefa Schengen trzeszczy w szwach?

Minister Tomasz Siemoniak zresztą też w tych dniach w Luksemburgu, ale właśnie i w Schengen jako przedstawiciel polskiej prezydencji brał udział w uroczystościach 40-lecia podpisania porozumienia na Łodzi, na rzece Mozeli, w Schengen właśnie konkretnie.

Statku, który trochę miał nawiązywać do podpisania układu z Schengen, czyli nawiązywać do tej sytuacji sprzez 40 lat, był symboliczny, ale tu nie było żadnego świętowania.

To znaczy, to było potwierdzenie, że strefa Schengen to jest coś wyjątkowego i trzeba ją chronić, a kontrole to powinny być tylko w ostateczności, ale też dyskusja o tym, jak tę strefę Schengen ocalić.

No bo przy okazji tego spotkania ministrów spraw wewnętrznych w Luksemburgu już konkretnie, przyjęto też specjalną deklarację w rocznicę strefy Schengen, podkreślając jak ważna jest także dla Unii Europejskiej.

Pamiętam też z kolei, że jedną właściwie z pierwszych relacji, którą przygotowałem po przyjeździe do Brukseli jako korespondent, to była właśnie relacja z Schengen.

Tak, renowacja muzeum, otwarcie uroczyste w sobotę, 14 czerwca w czterdziestą rocznicę podpisania układu z Schengen.

A czy coś się zmieniło w porównaniu z tym, kiedy ty widziałeś po raz ostatni Schengen?

Kończymy już powoli ten odcinek krajoznawczy, turystyczny, historyczny i jak najbardziej polityczny, bo tego nie da się uniknąć przy rozmowie o strefie Schengen.

Tak jak czy to Strasbourg, czy właśnie Schengen, czy sam Luxembourg, czy dojeżdżając do Brukseli po drodze wiele takich miejsc związanych z historią i pewnie chętnie byśmy Państwu opowiedzieli o innych tego rodzaju punktach związanych z historią Unii Europejskiej.

Ja teraz jestem w Schengen.

I prosto z Schengen Beata Płomecka.