Mentionsy

W najnowszym odcinku „100 milionów” Roland Zarzycki wraz z dr Agnieszką Bukowską przyglądają się temu, jak w Polsce lat 90. wolność po 1989 roku spotkała się z chaosem aksjologicznym, niepewnością i potrzebą sensu — a w tej luce szybko zaczęły rosnąć nowe ruchy religijne i sekty.

W rozmowie wraca pytanie o język: „sekta” bywa określeniem pejoratywnym, dlatego pojawiają się też kategorie „nowego ruchu religijnego” i „sekty destrukcyjnej”, rozpoznawanej po silnej roli lidera i elity, totalności (kontroli nad kolejnymi sferami życia) oraz budowaniu lęku przed światem zewnętrznym, opisywanym jako wrogi lub zły.

Ten społeczny krajobraz splata się z realiami transformacji: zagubieniem w nowej rzeczywistości, popularnością bioenergoterapeutów i uzdrowicieli (w tym Anatolija Kaszpirowskiego i jego Telekliniki) oraz luką prawną, która sprzyjała szybkiemu przyrostowi rejestrowanych związków wyznaniowych (w rozmowie pada: 30 w 1988 roku i 112 w 1995. Jednocześnie dr Bukowska podkreśla, że ofiarami manipulacji nie są wyłącznie osoby „słabe” — często to ludzie wrażliwi i wykształceni, trafiający na skuteczne techniki wpływu w momencie kryzysu (np. utrata pracy czy śmierć bliskiej osoby). W tle pojawiają się też polskie przykłady i skrajności: od idei „odżywiania się światłem” przez patrzenie w kolorowe żarówki, przez ruchy czekające na obcą cywilizację i „kosmiczną ewakuację”, po „satanizm podwórkowy” jako bunt i subkulturę.

W finale pytamy o teraźniejszość: jeśli kiedyś rolę „idealnego” przewodnika pełnił charyzmatyczny lider, dziś potencjalnym ryzykiem staje się sztuczna inteligencja — zdolna tworzyć przywódców dostępnych 24/7, którzy mogą zaspokajać potrzeby emocjonalne i wchodzić w życie użytkowników w sposób jeszcze bardziej totalny.

Dr Agnieszka Bukowska — socjolog i pedagog, terapeutka, mediatorka i trenerka grupowa. Adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Civitas oraz dyrektorka Centrum Badań nad Ryzykami Społecznymi i Gospodarczymi. Zajmuje się m.in. technikami wpływu społecznego, mechanizmami ulegania presji i manipulacji oraz procesami prowadzącymi do radykalizacji postaw i ekstremizmu; specjalizuje się w tematyce sekt destrukcyjnych, kontrowersyjnych ruchów religijnych, dysfunkcyjnych subkultur i środowisk ekstremistycznych.