Mentionsy

Armenii, Azerbejdżanowi i Gruzji poświęcimy tu czas,

Aby zrozumieć Armenię, trzeba w tym momencie historycznym, trzeba precyzyjnie nazwać to, co wydarzyło się wcześniej i przestać już chyba używać eufemizmów, bo porażka Armenii w wojnie z Azerbejdżanem nie polegała wyłącznie na przegranej wojnie.

Całe terytorium tej republiki znalazło się pod pełną kontrolą Azerbejdżanu.

Państwo bowiem przestało działać w logice zamrożonego konfliktu i zostało zmuszone do uznania nowej rzeczywistości całe państwo, nie tylko Paszynian, który przecież był głównym realizatorem tego porozumienia z Azerbejdżanem.

W marcu Armenia i Azerbejdżan, to przypomnijmy, ogłosiły gotowość do podpisania traktatu pokojowego i latem w sierpniu

Podczas spotkania w Waszyngtonie premier Armenii Nikol Pashinyan oraz prezydent Azerbejdżanu Ilham Aliyev parafowali ramowe porozumienie pokojowe przy mediacji Stanów Zjednoczonych, mówiąc wprost przy mediacji osobistej Donalda Trumpa.

Między innymi są to uznanie integralności terytorialnej Azerbejdżanu przez Armenię oraz otwarcie szlaków transportowych w tym tzw.

Ma ona połączyć Azerbejdżan z eksklawą tego państwa.

Najważniejszym faktem politycznym tego roku nie była bowiem żadna pojedyncza decyzja, lecz utrata dawnej osi porządku państwowego, który był zorganizowany wokół wojny, wokół konfliktu, no bo ta wojna miała różne fazy rzecz jasna, ale wokół konfliktu z Azerbejdżanem.

Misja obserwacyjna Unii Europejskiej, ta pograniczna mediacja amerykańska w rozmowach z Azerbejdżanem, nowe projekty infrastrukturalne, wszystko to składało się na nową orientację, chociaż bez większych chyba złudzeń po obu stronach, dosyć pragmatycznie to wyglądało z mojego punktu widzenia.

Oczywiście najbardziej drażliwym elementem polityki roku 2025 w Armenii była ta normalizacja z Azerbejdżanem.

Z perspektywy rządu była ona koniecznością egzystencjalną po prostu, a z perspektywy znacznej części społeczeństwa wymuszonym aktem, bardzo trudnym do zaakceptowania, zważywszy jeszcze też na postawę Azerbejdżanu oficjalnego baku.

dochodziły, próbowały dojść sprawiedliwości i po prostu odbicia tego skrawka ziemi od Azerbejdżanu.

Jednym z tych rozmówców jest właśnie pan Siergiej, emerytowany wojskowy, bakijski Ormianin, to też jest odrębna historia, można byłoby o Armenii i relacjach z Azerbejdżanem, czy też z Baku i Ormiańskim Baku nagrywać odrębne podcasty, cykle podcastów.

No po tym, jak lider Azerbejdżanu powiedział, no sprawdzam, czy jesteście tutaj po to, żeby chronić, czy po to, żeby po prostu być.

Oczywiście osiągnął w kierunku urealnienia relacji z dawnymi wrogami, Azerbejdżanem i Turcją przede wszystkim, taki największy swój sukces, bo w Waszyngtonie parafował porozumienie.

Jeszcze przed sierpniowym porozumieniem z Baku niemal połowa Ormian deklarowała poparcie dla pokoju z Azerbejdżanem.

Po pierwsze, czy uda się doprowadzić do podpisania i ratyfikacji pokoju z Azerbejdżanem, mimo żądań Baku dotyczących zmiany konstytucji Armenii.

Azerbejdżan, drodzy państwo, społeczeństwo po zwycięstwie z kolei tutaj mamy.

Zwycięstwo w górskim Karabachu było dla Azerbejdżanu momentem historycznym, ale jego społeczne konsekwencje okazały się znacznie bardziej złożone niż sugerowała oficjalna narracja.

Wojna i jej rezultat stały się fundamentem nowej tożsamości politycznej Azerbejdżanu.

Trudno się z tym poglądem spierać nawet najbardziej kompetentnej i efektywnej opozycji, której w Azerbejdżanie nie jest łatwo i to jest oczywiście bardzo eufemistyczne ujęcie.

Tutaj mowa jest o tym braku spontaniczności, głównie oczywiście to państwo słyszą i czują, ale jednak może to prowadzić do bardzo trudnych konsekwencji społeczno-politycznych dla Azerbejdżanu w przyszłości.

portem lotniczym w Azerbejdżanie.

Lotnisko zostało uroczyście otwarte stosunkowo niedawno, bo 28 maja 2025 roku przez prezydenta Azerbejdżanu, czyli Ilhama Aliyeva, prezydenta Turcji Recep Atayip Erdogan oraz premiera Pakistanu, bo to ważny partner, ważny przyjaciel Ilhama Aliyeva, Shebas Sharif.

Pojawi się problem niespełnionych oczekiwań, bo wojna, a w rzeczywistości rozpromowane zwycięstwo stworzyło ogromne nadzieje na podprawę jakości życia też w tak zwanym dawnym Azerbejdżanie, tym właściwym może, tak to powiedzmy, niedawnym.

Już pomijam klanowość Azerbejdżanu samą z siebie.

Oficjalnie są oczywiście bohaterami nowego Azerbejdżanu, ale centralnym elementem nawet narracji państwowej się czasami stają, ale nieoficjalnie wielu z nich oczywiście zmaga się z różnego rodzaju problemami od takich czysto zdrowotnych, psychicznych i ekonomicznych.

W 2025 roku w Azerbejdżanie zwycięstwo nie otworzyło społeczeństwa, mało tego, zamknęło jej jeszcze szczelniej.

Społeczeństwo Azerbejdżanu funkcjonuje w rzeczywistości, w której konflikt został rozwiązany poprzez fizyczne usunięcie drugiej strony, a nie przez pojednanie, a nie przez rozmowę.

To rodzi długofalowe pytania o trwałość pokoju, rzecz jasna, ale też o to, jak faktycznie zaprojektują się wobec siebie te dwa państwa, czyli Armenia i Azerbejdżan w najbliższych miesiącach, a później latach.

I jest jeszcze bardzo ciekawa rzecz, bo Azerbejdżan po zwycięstwie nie szuka ani wojny, ani pokoju.

Też w Carnegie Polityka trafnie bardzo pokazuje inny paradoks Azerbejdżanu po roku 2023, czyli odzyskiwaniu Karabachu.

Na poziomie międzynarodowym Azerbejdżan zachowuje się jak państwo gotowe na normalizację, parafuje traktat pokojowy z Armenią,

Azerbejdżan nie może znormalizować relacji z Armenią bez demontażu własnej propagandy.

Ja to tak postrzegam, że to nie jest temat załatwiony, że Azerbejdżan i Moskwa, raczej Baku i Moskwa, tak, nie są jeszcze tak naprawdę ułożone ostatecznie.

O ile w przypadku takich statusowych postaci dziennikarzy, prorządowych mediów czy osób powiązanych z rosyjskim aparatem Moskwa wciąż potrafi wynegocjować nieformalne wymiany z Azerbejdżanem, bo tam są różne areszty wymienne itd., o tyle zwykli obywatele Rosji nie stanowią już dla Kremla realnego priorytetu.

Rosyjscy informatycy aresztowani w Azerbejdżanie pod zarzutem przemytu narkotyków z Iranu

związanego z Moskwą pełni funkcję ciosu takiego też, bo władze Azerbejdżanu konsekwentnie budują narrację, zgodnie z którą był lider Karabachu, ostatni lider Karabachu w zasadzie, był nie autonomicznym graczem, lecz emisariuszem Kremla, wysłanym w roku 2022 po to, by w dłuższej perspektywie przejąć władzę nawet w Armenii i przywrócić ją do prorosyjskiego obozu.

No więc to jest bardzo, bardzo ciekawa gra, którą Azerbejdżan Baku konkretnie prowadzi z Moskwą na...

Zmiany, w której Azerbejdżan przestaje być jednym z graczy Kaukazu Południowego, a zaczyna działać jak organizator tej regionalnej przestrzeni.

W przeciwieństwie do Armenii, o której mówiliśmy chwilę temu, która mierzy się z traumą porażki i Azerbejdżanu, który z kolei próbuje się pozbierać po zwycięstwie, bo tak chyba trzeba powiedzieć,

Kaukas Południowy, patrząc całościowo na Armenię, Azerbejdżan i Gruzję,

Azerbejdżan konsoliduje zwycięstwo i pozycję regionalnego lidera.

Więc czy słyszymy coś o ucieczkach do Azerbejdżanu?

Azerbejdżan, który dysponuje dziś największą siłą i sprawczością regionalną, tak się wydaje, z kolei koncentruje się na kontroli, nie na takiej miękkiej sile i na inkluzywności.