Mentionsy

Przed tygodniem, w poniedziałek, 15 lutego, zmarł profesor Zdzisław Najder.

Wszystkich ważnych wydarzeń w polskim życiu politycznym, intelektualnym praktycznie od 56-57 roku, bo to jest czas, kiedy Zdzisław Najder rozpoczyna karierę naukową, a z biegiem czasu publiczną także i kontynuuje ją właściwie do momentu i nawet po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.

Narodowe Centrum Kultury wydało korespondencję Zdzisława Najdera z Jerzym Giedroyciem.

Tam pierwszy list Najdera do redaktora datowany jest 57 rok, ale mam wrażenie, że ta korespondencja zaczęła się wcześniej, że to nie jest pierwszy list, bo panowie już są w pewnej zażyłości w tym pierwszym liście.

Do momentu objęcia szefostwa Radia Wolnej Europy, Najder zaczyna być taką osobą istotnie obecną w kulturze.

A o PPN-ie, czyli Polskim Porozumieniu Niepodległościowym, Najder mówił kilka lat temu na antenie Polskiego Radia.

Problem niemiecki, o którym mówił Zdzisław Najder, problem stosunków polsko-ukraińskich.

I to bardzo ważne, o czym Najder powiedział, mianowicie taka próba wyjścia poza żelazną kurtynę trochę, to znaczy zobaczenia, co rzeczywiście się dzieje w Europie.

Po latach Najder w którymś z wywiadów czy oświadczeń powiedział, że kategoria niepodległościowa w taki sposób, w jaki ją podnosiła chociażby samo nazwą Polskie Porozumienie Niepodległościowe, to jest postawiona po raz pierwszy od 1945 roku.

Zdzisław Najder.

Zdzisław Najder.

Zdzisław Najder znajduje się na Zachodzie i tam zastaje go wprowadzenie stanu wojennego.

Tak, jest bardzo ciekawa korespondencja Nowaka, znaczy Jana Nowaka-Zieleńskiego z Najderem.

O Najderze w radio.

Więc Najder nie był postrzegany przez opinię krajową czy przez część jako osoba działająca w opozycji.

Dziś obejmuje po nim ster Zdzisław Najder, działacz i ideolog Niezależnego Ruchu Demokratycznego, członek Solidarności.

W momencie obejmowania kierownictwa w Rozgłośni Polskiej Najder nie widział jeszcze światła w tunelu.

Uzupełnić ten zespół o osoby bliskie Najderowi, to znaczy osoby, które były w kraju, które znalazły się na Zachodzie przed wprowadzeniem stanu wojennego, no i nie miały zamiaru do Polski Jaruzelskiego wracać, ale zarazem zastanowić się nad tym, czym ma być Wolna Europa w nowej sytuacji politycznej, znaczy w nowej sytuacji międzynarodowej i w nowej sytuacji w Polsce.

Tak sam Zdzisław Najder po latach na antenie Polskiego Radia objaśniał, czym była rozgłośnia polska Radia Wolna Europa.

Zdzisław Najder, Zdzisław Najder.

Władze PRL bardzo nerwowo zareagowały na nominację Zdzisława Najdera.

Oto fragment wywiadu ze Zdzisławem Najderem przeprowadzonego przez Bogdana Cywińskiego, byłego naczelnego miesięcznika Znak.

Natomiast sam okres przedprocesowy był dosyć nieprzyjemny dla ludzi, którzy byli współpracownikami Najdera.

Wszystkie osoby, które figurowały w kartotekach Służby Bezpieczeństwa jako takie, które miały coś wspólnego ze Zdzisławem Najderem bądź z Polskim Porozumieniem Niepodległościowym, które w zasadzie zawiesza działalność

Pełniąc funkcję szefa Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, Zdzisław Najder był równocześnie doradcą zagranicznego biura koordynacyjnego Solidarności, razem z Bogdanem Cywińskim, którego słuchaliśmy przed chwilą, oraz profesorem Krzysztofem Pomianem.

Tak, on uważał, że w sposób manifestacyjny powinien podkreślać swoją łączność z Solidarnością, był zresztą członkiem Solidarności, który się zapisał przed wyjazdem z Polski, a radio szło kursem solidarnościowym, bo oprócz komentarzy, Najder zresztą wprowadził, to jest jego pomysł naturalny, skądinąd taką audycję przeglądu pracy związkowej, znaczy związkowej, mówię o Solidarności działającej w podziemi i opozycyjnej.

Nie wszystkim podobał się styl przywództwa, jak to się dziś ładnie mówi, Zdzisława Najdera, no i to wywołało konflikty w zespole, które starano się, tak zresztą było za Nowaka, także załatwiać ponad głową dyrektora, to znaczy zwracać uwagę stronie amerykańskiej, czy dyrekcji amerykańskiej, bo te wszystkie stacje miały także dyrekcję amerykańską nad sobą.

No i to oczywiście wywoływało konflikty na linii Najder, strona, kierownictwo amerykańskie, ale tym bardziej Najder, część zespołu.

Najpierw wypowiedź dyrektora naszej rozgłośni, Zdzisława Najdera.

Zdzisław Najder opuścił fotel dyrektora w 1987 roku.

I natychmiast pojawiły się pogłoski, że jest to Zdzisław Najder.

Zdzisław Najder był rzeczywiście zarejestrowany w charakterze tajnego współpracownika.

Zdzisław Najder przestał być natychmiast szefem zespołu doradców politycznych byłego premiera.

Dzień po ujawnieniu tej informacji Radio Wolna Europa, ja kierowałem jego wtedy warszawskim biurem, Radio Wolna Europa zadzwoniło do Najdera we Francji i w rozmowie z RWE przyznał, że w 1958 roku samodzielnie zgodził się na dłuższe rozmowy z SB, które, no jak powiedziałeś, miały na celu wprowadzenie SB w błąd i ukrywanie tego, co robili jego przyjaciele, czyli Leopold Tyrmand, Zbigniew Herbert.

Zdzisław Najder wspomniał też, że w owym czasie, koniec lat 50., powiadomił o tych kontaktach swoich najbliższych znajomych, którzy potwierdzili taki fakt.

I od tego momentu w zasadzie działalność publiczna Zdzisława Najdera przygasa.

No tak, odchodzi obóz polityczny, no bo jest koniec rządu po dymisji Jana Olszewskiego, którego zresztą przemówienie, co prawda wygłoszone przez Jana Olszewskiego, ale projekt tego przemówienia napisał Zdzisław Najder, ja myślę o tym przemówieniu.

Pomyślałem, że właściwą puentą dzisiejszej audycji będzie nagranie wypowiedzi Zdzisława Najdera dla Polskiego Radia o wielkiej przyjaźni ze Zbigniewem Herbertem i ważnej przyjaźni latwa 50.

Dziś rozmawialiśmy o niezwykłym życiu Zdzisława Najdera.