Mentionsy

Gdybym był na przykład pracownikiem Urzędu Ochrony Państwa, a wcześniej Służby Bezpieczeństwa, jeszcze w czasach PRL-u, to gdybym miał wybrać jakiś prom do przemycania na większą skalę, wybrałbym Heweliusza.

Jak to się stało, że w feralnej nocy z 13 na 14 stycznia 1993 roku prom Heweliusz płynący przez Bałtyk zatonął podczas sztormu, podczas gdy trzy inne polskie promy dały radę jakoś przepłynąć tę samą trasę?

Może Heweliusz przewoził jakiś trefny ładunek i po prostu musiał zatonąć?

O teoriach spiskowych związanych z katastrofą promu Heweliusz rozmawiamy dziś w ramach naszej audycji Sekcja Teorii Spiskowych.

A my zajmujemy się dziś katastrofą promu Heweliusz, która się wydarzyła nocą 14 stycznia 1993 roku na Bałtyku.

Tak, a Roman jest również autorem niezwykle ciekawego podcastu Heweliusz.

Parę godzin, bo 23 z minutami Heweliusz wypływa, Jan Heweliusz, prom samochodowo-kolegowy wypływa ze Świnoujścia i jak najkrótszą trasą, bardzo się śpiesząc, bo jest spóźniony, ma dopłynąć do szwedzkiego Isztady.

Ale pytanie, dlaczego tak się stało i dlaczego obok były inne polskie promy, w tym bliźniak Jana Heweliusza, starszy od trzy lata, prom Mikołaj Kopernik.

I dlaczego tam się nic nie stało, a na Heweliuszu się stało, to pytanie zadaje bardzo wiele osób.

W założeniu Heweliusz był ulepszoną wersją Mikołaja Kopernika.

Żeby to zrobić, wymyślono system specjalnych zbiorników, które Heweliusz oraz Kopernik miały pod swoim dnem, bardzo nisko, w które można wpompowywać i wypompowywać selektywnie wodę.

To jest w tej historii ważne, bo ten system przechyłowy różnił Heweliusza i Kopernika od wszystkich innych promów, jakie wtedy były w eksploatacji.

Heweliusz był jedynym polskim promem.

Kopernik nie miał tego zabezpieczenia, choć był bliźniakiem, bo był zmodyfikowany Heweliusz w stosunku do Kopernika, który był przystosowany fabrycznie do przewożenia ładunków niebezpiecznych.

Więc mógłbym domniemywać, że gdybym był na przykład pracownikiem Urzędu Ochrony Państwa, a wcześniej Służby Bezpieczeństwa jeszcze w czasach PRL-u, to gdybym miał wybrać jakiś prom do przemycania na większą skalę, wybrałbym Heweliusza.

Czy na Heweliuszu?

Czy na Heweliuszu przewożono coś tej nocy trefnego?

W Świnoujściu tego wieczoru na Heweliusza ładowane są kolejne wagony kolejowe.

Natomiast kiedy Niemcy dowiadują się o tym, że jest problem, że Heweliusz tonie i kiedy zaczynają krążyć w eterze pierwsze komunikaty, jest taki komunikat bardzo znamienny, który Niemcy wydają bez zapoznania się ze szczegółami.

I ten pierwszy komunikat, bardzo później misternie ukryty, brzmi, że na promie Jan Heweliusz doszło do wybuchu.

Heweliusz leży na 23 metrach, tak tam burta, Sterty na 10 metrów.

Myślę, że bardzo dokładnie wrak Heweliusza został spenetrowany.

Po tym, jak Heweliusz zatonął,

Nurkowie schodzili na pokład Heweliusza 350 godzin.

Naprawdę nie trzeba tylu godzin, żeby spenetrować wszystkie zakamarki i miejsca, gdzie należałoby sprawdzić, czy nie ma na przykład jakichś zwłok, bo niektórych zwłok nie odnaleziono i brak tych ciał był poważnym problemem już zaraz potem po katastrofie Heweliusza.

To znaczy potem całe sądowe sprawy, oceny tego, co wydarzyło się tej nocy na promie Jan Heweliusz, były obarczone

Kwestia statku, który ponoć szedł na kursie takim, który zmusił Heweliusza w ostatniej chwili do zmiany kursu i ponoć ta zmiana kursu przyczyniła się i do tego, że on zwolnił, stracił sterowność i że stanął nie tak jak powinien do tego jednak bardzo silnego wiatru.

Nie sądziłem tylko, że wrócę do sprawy Heweliusza po tych 32 latach.

Heweliusz mija Silesię, bo pędzi na złamanie karku do Szwecji, bo jest spóźnione.

To też robi takie złudne poczucie bezpieczeństwa na Heweliuszu.

Trzeci oficer wie o tym, że ładunek na Heweliuszu nie jest prawidłowo zamocowany.

Heweliusza, o którym wiemy, że miał problemy ze statecznością, ale mamy ten system, którego nie powinniśmy używać na morzu, ale my go od wielu lat używamy i zawsze nam pomagał, bośmy tam sobie ratowali.

Na Heweliuszu, tak samo jak na innych polskich promach wtedy, nie było prostego systemu łączności.

Ludzie mówią, tak, Heweliusz zawraca o 180 stopni.

Rufa jest nieszczelna, ale nie będę zdradzał, tam jest ta niezaspawana do końca furta, przez którą się Heweliusz spóźnił z wypłynięciem ze Świnoujścia, bo własnym sumptem próbowali ją zaspawać.

Heweliusz się obraca i tak naprawdę paradoksalnie płynie w kierunku świnoujścia.

Ale Heweliusz dalej jest stabilny.

Być może ten zwrot, otwarcie tych zaworów, niemożność ich szybkiego zamknięcia później, kolejne uderzenia wiatru, kolejne błędy, które jak domino zaczynają się kumulować, powoduje, że ta woda grawitacyjnie potem, gdy Heweliusz zacznie się już na poważnie przechylać,

Na pokładzie Heweliusza rozgrywa się już wtedy dramat.

Niemiec, który łamanym angielskim, ale bardzo czytelnym, jak to Niemcy potrafią mówić twardą Niemczyzną, mówi, że Heweliusz, Heweliusz, Arkona Radio, podaj swoją pozycję, ale jest za późno.

Czy Twoim zdaniem w przypadku Heweliusza możemy mówić o tym, że te wszystkie drobne rzeczy, o których tu powiedziałeś, to są przypadki, które się zmieszały w jedno tragiczne wydarzenie?

Jeżeli chcą Państwo poznać dokładnie tę historię, a proszę mi uwierzyć, że jest bardzo precyzyjnie opowiedziana w podcaście, który stworzył Roman Czyjarek we współpracy z Bartkiem Makowskim, to zapraszam do tej właśnie serii podcastowej Polskiego Radia, która nosi tytuł Heweliusz.