Mentionsy

Kiedy po raz pierwszy zastanawiała się Pani nad historią archiwum Ringelbluma?

Ja o historii archiwum Ringelbluma dowiedziałam się kilkanaście lat temu przy okazji pisania zupełnie innego artykułu do Gazety Wyborczej.

Podjął się zakopanie archiwum Ringelblum w momencie, kiedy wiadomo było już, że wszyscy Żydzi w Warszawę zostaną wywiezieni do Treblinki i temu składzeni i że to archiwum, zbierane z takim trudem, z narażeniem życia, w konspiracji, należy ukryć.

Wiemy, że ta ścisła, skupiona wokół Ringelbluma, to było kilkanaście osób.

I z tych sześćdziesięciu osób wojnę przeżyły trzy i tylko jedna z nich wiedziała, gdzie jest ukryte archiwum Ringelbluma.

Zresztą Ringelblum powiedział w pewnym momencie swojemu współpracownikowi, jednemu z sekretarzy Onekszabat, Herszowi Wasserowi, zbieraj co się da, posegregują to po wojnie.

Tak, to jest bardzo, bardzo skomplikowana historia, dlatego że ja nie mam pewności, czy archiwiści Ringelbluma, czy członkowie Onekszabat, którzy zajmowali się ukrywaniem swojej spuścizny, czy oni się dobrze ze sobą komunikowali.

Mało tego, nie wiemy też tak naprawdę, czy Ringelblum wiedział, w czym zakopana jest ta druga część.

Natomiast ludzie, którym pomagał, tutaj mowa o Emanuelu Ringelblumie i jego rodzinie, no tego szczęścia nie mieli.

Kiedy Ringelblum znajduje się już w bunkrze Krysia przy ulicy Grujeckiej razem z kilkudziesięcioma innymi osobami, tam było chyba około 35 osób wtedy Żydów ukrywających się w szklarni na posesji Mariana Wolskiego.

Spotykali się w soboty albo właśnie w biurach samopomocy społecznej, a to pierwsze spotkanie odbyło się u Emanuela Ringelbluma przy ulicy Leszno 18, w nieistniejącym już dzisiaj domu.