Mentionsy
Radio Wnet
Radio Wnet
13.02.2026 06:48

Tetmajer czeka na ponowne odkrycie. Prof. Olszewska: „To nie był tylko dekadent, ale twórca o niezwykłej skali”

W rozmowie na antenie prof. Maria Jolanta Olszewska podkreślała, że wizerunek Kazimierz Przerwa-Tetmajer jako poety schyłku i melancholii jest dziś zbyt jednostronny. – „Kazimierz Przerwa-Tetmajer został wpisany w taki schemat poety dekadenta, schyłkowca, którego wiersze są przepełnione melancholią. A w rzeczywistości można powiedzieć, że Kazimierz Przerwa-Tetmajer czeka na swoje odkrycie” – zaznaczyła literaturoznawczyni.

Nie tylko „Koniec wieku XIX”

Tetmajer urodził się w 1865 roku w Ludźmierzu, w rodzinie o silnych tradycjach patriotycznych. Był absolwentem Liceum św. Anny w Krakowie i Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. – „To nie był dyletant. Był człowiekiem oczytanym, znającym języki, związanym z Wiedniem” – przypomniała profesor.

Choć powszechnie kojarzony jest z dekadenckim manifestem „Koniec wieku XIX”, jego dorobek obejmuje osiem serii poetyckich, a także prozę, dramat i eseistykę. Wśród najważniejszych utworów Olszewska wymieniła m.in. „Melodię mgieł nocnych”, „Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej” czy „Anioł Pański”.

– „W te tomy wchodzą te najważniejsze wiersze, jak ‘Koniec wieku’, dzisiaj znany jako ‘Koniec wieku XIX’, manifest dekadentyzmu. (…) Ale też przecież mamy wiersze, które wchodzą w krąg poezji tatrzańskiej” – podkreśliła.

Poeta Tatr i wielkiej miłości

Silny związek z Tatrami był jednym z najważniejszych doświadczeń pisarza. Tetmajer był aktywnym taternikiem, zdobywał szczyty i wędrował z Klimkiem Bachledą. Jego nazwisko nosi nawet przełęcz pomiędzy Gerlachem a Zachodnim Gerlachem.

Owocem tej fascynacji były m.in. „Na skalnym Podhalu” oraz „Legenda Tatr”. Profesor przypomniała również o jego liryce miłosnej: – „Nikt tak chyba od takiej strony erotycznej nie ujął tych wątków. (…) ‘Lubię, kiedy kobieta’ to jest taki wręcz wiersz kultowy”.

Dramaturg i satyryk

Tetmajer był także autorem dramatów, m.in. „Zawiszy Czarnego”, który wywarł wpływ na Stanisława Wyspiańskiego. – „Ten Zawisza Czarny, czyli rycerz i ta scena z poetą, to jest scena inspirowana dramatem Kazimierza Przerwy-Tetmajera” – zaznaczyła Olszewska.

W jego dorobku znalazły się również powieści, w tym „Koniec epopei” oraz satyryczny „Romans Panny Opolskiej z Panem Główniakiem”, który – jak mówiła profesor – „nie ustępuje powieściom Gombrowicza”.

Tragiczny finał

Ostatnie lata życia poety naznaczone były chorobą i biedą. – „Zmarł na raka przysadki mózgowej. Zmarł właściwie z nędzy, w opuszczeniu. I gdyby nie dobra wola społeczeństwa polskiego, on by umarł z głodu” – mówiła profesor.

Początkowo pochowany na Powązkach, dziś spoczywa na zakopiańskim Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku – symbolicznie w miejscu, które ukochał najbardziej.

Na zakończenie rozmowy prof. Olszewska wyznała. – „Chyba tym moim jednak ulubionym wierszem jest ‘Widok ze Świnicy do Doliny Wierch Cichej’” – przyznała.

Tetmajer Kazimierza Przerwy-Tetmajera Włodzimierz Tetmajer Adolfa Tetmajera Klimkiem Bachledą Maria Jolanta Olszewska Tadeusza Boja-Żeleńskiego Zawisza Czarny Hrubego Gombrowicza Asnyku Karłowicza Kościuszki Krasińskiego Józefa Poniatowskiego

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 31 wyników dla "Tetmajer"

Kazimierz Przerwa-Tetmajer, co powinniśmy powiedzieć o tym poecie w rocznicę jego urodzin, o czym warto wspomnieć w dniu dzisiejszym?

Urodził się w Ludźmierzu, był synem Adolfa Tetmajera, bardzo ciekawej postaci historycznej związanej z powstaniem listopadowym.

Jego przyrodnim bratem, starszym bratem był Włodzimierz Tetmajer, czyli gospodarz z Wesela.

Dlatego, że Adolf Tetmajer bardzo szybko obdowiał, ożenił się po raz drugi.

To jest to, że Kazimierz Przerwa-Tetmajer został wpisany w taki schemat poety, dekadenta, schyłkowca, którego wiersze są przepełnione melancholią.

A w rzeczywistości można powiedzieć, że Kazimierz Przerwa-Tetmajer czeka na swoje odkrycie,

Kazimierz Przerwa-Tetmajer był człowiekiem bardzo wykształconym.

To była, można powiedzieć, elita intelektualna Krakowa, bo chociażby słynny salon Żeleńskich, Władysława Żeleńskiego, kompozytora, no i matki Wandy, to są rodzice Tadeusza Boja Żeleńskiego, więc w tych kręgach towarzyskich Tetmajer bywał, jego matka też.

Potem też związane w jakiś sposób z Bronowicami, chociaż te drogi Włodzimierza Tetmajera od czasu jego ślubu z Anną i Kazimierza się rozległy.

I przede wszystkim pamiętamy Kazimierza Przerwę-Tetmajera jako poetę.

Właściwie można powiedzieć, że są to wiersze pokoleniowe i tutaj Tetmajer prezentuje się jako poeta pokoleniowy.

Warto też pamiętać, że obok wierszy tatrzańskich Tetmajer pisał wiersze włoskie.

Obok tych wierszy tatrzańskich i włoskich Tetmajer też zapisał się jako wielki poeta miłości.

Te wiersze były znane, były śpiewane, ale też pragnę przypomnieć postać Tetmajera jako prozaika.

Za to nawet dostał nagrodę, czy takie nowele jak Pan czy Triumf, no i oczywiście nowele tatrzańskie, które powstały pod wpływem fascynacji Tetmajera Tatrami.

Właściwie z Tatrami był związany całe życie, dlatego że do Zakopanego Julia, czyli matka Tetmajera woziła chłopców, czyli tego przyrodniego brata Włodzimierza i Kazimierza od samego początku.

Tetmajer był znanym taternikiem.

Tetmajer był znanym taternikiem, że mamy przełęcz Tetmajera pomiędzy Gerlachem a zachodnim Gerlachem, a sam Tetmajer został honorowym członkiem Towarzystwa Tatrzańskiego.

Pod wpływem tej fascynacji góralnej, ludem tatrzańskim, zresztą przez wiele lat Tetmajer był związany z góralką.

On tam zresztą do Zakopanego tak naprawdę przeniósł się już w okolicach 1910 roku i potem wrócił do Krakowa, a następnie związał się z Warszawą, o czym jeszcze powiem, dlatego że zapominamy, że Przerwa-Tetmajer był też bardzo mocno związany ze stolicą Polski.

Ale to o tym jeszcze za chwileczkę powiem, dlatego że pod wpływem tej fascynacji, tego doświadczenia tat bezpośredniego, tych związków z ludem góralskim, kulturą góralską, Przerwa-Tetmajer napisał znakomite nowele, czyli na skalnym Podhalu.

Poza tym, Tetmajer pisał też powieści, o których warto pamiętać.

Która to powieść nie ustępuje powieściom Gombrowicza, dlatego że okazuje się, że Tetmajer miał znakomity zmysł satyryczny i doskonale potrafił właśnie ową satyrą, wręcz groteską, operować.

Pani profesor, to z tych opowieści wynika i z tego, co zostawił po sobie Kazimierz Przerwa-Tetmajer, że ta jego twórczość nie dość, że była różnorodna, to była bardzo bogata i może w większości my tylko jakieś fragmenty jej znamy, ale na pewno warto... Dosłownie.

Tę postać Zawiszy Czarnego jakby wziętą z dramatu Tetmajera do Wesela.

Ten Zawisza Czarny, czyli rycerz i ta scena z poetą to jest scena inspirowana dramatem Kazimierza Przerwy-Tetmajera, który także jest autorem dwóch znakomitych innych dramatów, rewolucji.

No i się okazuje, że ten nasz Tetmajer, a jeszcze warto wspomnieć, że był krytykiem sztuki, między innymi napisał znakomity esej o twórczości Arnolda Becklina, którego twórczość uwielbiał.

Syna miał, ale syn zmarł przed nim i Kazimierz Przerwa-Tetmajer.

Można powiedzieć, że spotykała Tetmajera tragedia za tragedią.

Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim, ale w latach 90. jego ciało zostało przeniesione i obecnie Kazimierz Przerwa-Tetmajer spoczywa na Zakopiańskim Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzysku.

Czy ma Pani Profesor jakiś ulubiony wiersz Kazimierza Przerwy-Tetmajera?

Ostatnie odcinki