Mentionsy

Porozmawiamy o jego książce zatytułowanej Czarodziej Pióra, poświęconej Arkademu Fiedlerowi, postaci, która dla kilku generacji Polek i Polaków otwierała okno na świat i to na ten świat bardzo egzotyczny.

Do dzisiaj książki Arkady Fiedlera są często wypożyczane z bibliotek, zajmują miejsca w domowych księgozbiorach.

Otwierać można internet, telewizor i inne media i można się przenosić w zakamarki takie bardzo mało odwiedzane globu wciąż, które Arkady Fiedler odwiedzał w ubiegłym stuleciu jeszcze w czasach przed II wojną światową.

Siłą inercji również się zapoznawałem z jego literaturą, chociaż muszę przyznać, że nie byłem fanem wielkim Fiedlera.

Jeden z kolegów tutaj z naszej poznańskiej uczelni, jeden z etnologów, zaproponował mi serię wywiadów z panem, który był z Fiedlerem w Brazylii w 1967 roku.

Bo żadnej biografii, żadna biografia Fiedlera jak dotychczas nie powstała.

A że nosiłem się z zamiarem napisania pracy doktorskiej, postanowiłem Fiedlera uczynić się bohaterem mojej dysertacji.

No jednak była taka książka o Fiedlerze, nie wiem czy nazwać ją biografią, napisał ją Piotr Bojarski kilka lat temu, też poznaniak.

Fiedler prowadził bardzo skrupulatne swoje prywatne archiwum, w zasadzie od początku już swojej działalności literackiej.

Także w taką książeczkę Fiedler wyposażył swojego współpracownika.

Najdłuższa przyjaźń łączyła go właśnie z panem Pniewskim, mimo dużej różnicy wieku, bo Pniewski urodził się w 1936, a Fiedler w 1894, także była spora różnica wieku między nimi.

Ulegać w pewnym sensie presji Fiedlera, no i to się zapewne Fiedlerowi podobało i stąd ta wieloletnia przyjaźń przetrwała w zasadzie do końca, do śmierci Arkadego.

Wspomniał Pan, że Arkady Fiedler przyszedł na świat jeszcze u schyłku XIX stulecia.

Według którego Fiedlerowie przywędrowali gdzieś z terenów Śląska czy Saksonii w XVII czy XVIII wieku.

No i w tym czasie albo ciut wcześniej Arkady Fiedler dał się poznać jako patriota podczas powstania Wielkopolskiego.

Fiedler nawet zasiadał w komisjach

Poza tym żona, jak twierdzi Fiedler, bo nie mamy na to żadnych dokumentów, no można powiedzieć niezbyt sumiennie zajmowała się zakładem i narobiła długów.

Fiedler rozpoczął znajomość ze Stryjeńską od zaprezentowania swoich miłosnych podbojów.

Fiedler podziękował bardzo uprzejmie, ale stwierdził, że nie starczą mu one na zbyt długo.

Jest tylko jeden dokument odnośnie tego wydarzenia, czyli prośba Fiedlera do gubernatora Martyniki o umożliwienie mu pobytu przez jakiś czas na wyspie celem zebrania materiałów do książki etnograficznej.

Fiedler w swoich wspomnieniach pisał, że zgłosił się osobiście do generała Sikorskiego z taką propozycją.

W każdym razie mam wrażenie, że dwie książki, które chyba, przynajmniej mnie, najbardziej wyróżnią w licznej spójści liście literackiej Arkadygo Fiedlera, to powstały właśnie podczas II wojny światowej.

Polskie Siła Zbrojne na Zachodzie i poczęto je wycofywać z bibliotek, ustały wznowienia, a Fiedlera poddano ostracyzmowi i nawet było prawdopodobieństwo aresztowania.

Jacyś tajnacy mieszkali obok willi Fiedlerów w Puszczykowie koło Poznania.

I nagle jakimś dziwnym zbiegiem okoliczności, nie wiadomo dlaczego, w 1952 roku Fiedler dostał zaproszenie na wyjazd z pisarzami do Związku Radzieckiego.

Na polski i Fiedler udostępnił mu egzemplarz tej książki do tłumaczenia i potem tłumaczenie opatrzył swoim wstępem.

Wspomniał Pan tutaj o pewnych reperkusjach w latach Bierutowszczyzny wobec tych tytułów, które rzutowały na karierę Fiedlera, ale podczas jeszcze działań wojennych

Pojawił się artykuł na łamach emigracyjnej prasy o tym, że Fiedler właśnie przygotowuje coś takiego jak praca na temat polskich pilotów 303 Dywizjonu.

Meissner stwierdził, że książka będzie na pewno bardzo zła, że Fiedler w tej tematyce

Meissner próbował wcześniej przed Fiedlerem pisać o dywizjonie.

Podczas spotkania w Ognisku Polskim w Londynie Fiedler demonstracyjnie nie podał ręki Tymonowi Terleckiemu, redaktorowi naczelnemu gazety, za co został pozwany do sądu.

Sprawa ciągnęła się bardzo długo, ponieważ w międzyczasie Fiedler był w Brazylii i znalazła swój finał po powrocie w 1943 roku.

Udzieleniem Fiedlerowi nagany za niewłaściwe zachowanie w stosunku do Terleckiego.

Jak powstanie poznańskie, bo chyba tak to można określić, przeżył Arkady Fiedler?

Ale niebawem wyjazd doszł do skutku, kolejne też doszły do skutku, ale nie wiem, czy wtedy, czy już wcześniej, bardzo krytycznie zdefiniował go Jarosław Iwaszkiewicz, który uważał Arkadygo Fiedlera, cytuję, za twórcę trzygroszowych reportaży.

Aczkolwiek był bardzo czuły Fiedler na wszelkie głosy krytyczne wobec swojej osoby i swojego pisarza.

Natomiast też dostrzegł pan i opisuje, że cenzurował swoje książki Arkady Fiedler.

Niemniej jednak Fiedler, można powiedzieć, przodował.

I dziś tam jest Muzeum Arkadygo Fiedlera, o ile wiem.

Muzeum, pracownia Arkadygo Fiedlera, bo tak brzmi nazwa, no nie była pracownią, ponieważ już od lat latach 50. zwrócił się do władz partyjnych o przydzielenie mu jakiegoś skromnego lokum w Poznaniu.

No i nadchodzi stan wojenny, Arkady Fiedler już wtedy schorowany i być może ten stan właśnie jego kondycji wykorzystuje władza ludowa, starając się go skłonić do tego, żeby poparł 13 grudnia 1981 roku.

Fiedler na dodatek nie pił zbyt dużo wody.

Pańskim zdaniem, czy ze spuścizny Arkadygo Fiedlera przetrwają te właśnie książki podróżnicze, egzotyczne, przygodowe typu, nie wiem, Wyspa Robinsona czy Orinoko?

Ale jakimś takim subiektywnym spojrzeniem na tamte czasy Fiedlera.

I na tym kończymy rozmowę z panem Tomaszem Kempińskim, autorem książki Arkady Fiedler, Czarodziej Pióra, opublikowanej nakładem wydawnictwa Adam Marszałek.

Uroczystości pożegnania Arkadego Fiedlera zaplanowanej na 11 marca w Poznaniu i Puszczykowie nadano podniosłą oprawę.

W pierwszą rocznicę śmierci literata szkole podstawowej na poznańskim osiedlu Tysiąclecia nadano imię Arkadego Fiedlera.

W charakterze gości honorowych zaproszono Marię Fiedler wraz z synami.

Otwarto też Izbę Pamięci, gdzie wśród eksponatów znalazły się dary i depozyty z Muzeum Pracowni Arkadego Fiedlera, a przy okazji wybranym osobom wręczono medale przyjaciela szkoły ozdobione podobizną Fiedlera.

Niemniej jednak wraz z kresem życia Fiedlera blednąć i przygasać poczęła jego sława.

Książki Fiedlera wydawane przez cały okres PRL-u w wielotysięcznych nakładach zniknęły z półek księgarskich i powoli zapadła cisza nad twórczością pisarza.

Oczywiście Fiedler nie zniknął całkowicie z publicznej przestrzeni i oprócz rosnącej liczby szkół pod jego patronatem pojawiły się inne świadectwa ciągłej obecności pisarza w zbiorowej pamięci będącej jednak tylko dalekim echem czasu minionego.

W setną rocznicę jego urodzin na narożniku ulic Murnej i Paderewskiego w Poznaniu umieszczono niewielką tablicę głoszącą, że w nieistniejącym dziś domu przy ulicy Murnej 4 urodził się pisarz-podróżnik Arkady Fiedler.

Prezentacji towarzyszył cykl Trzech Wieczorów Fiedlerowskich.

Nie tylko ogólnokrajowa, ale lokalna prasa prawie milczeniem pominęły stulecie urodzin Fiedlera.

Zapewne miały tu swój udział inkwizytorskie zapędy rodzimych lustratorów, dopatrujących się w osobie Fiedlera demona komunistycznej przeszłości.

Odebrano placówce muzealnej Fiedlerów skromne pensje Marka Fiedlera i jego małżonki, postulowano zlikwidowanie w Puszczykowie ulicy imienia pisarza, ale nawet kwestionowano wartość literacką dywizjonu 303.

Dopiero w lipcu 2006 roku Minister Obrony Narodowej nadał Wielkopolskiemu Oddziałowi Żandarmerii Wojskowej w Poznaniu imię Arkadygo Fiedlera.

Oparto na książce Fiedlera.

Jeśli zaś spojrzeć na obecność prozy Fiedlera na wydawniczym rynku, to nieaktualne już dziś spojrzenie autora na rzeczywistość

Od czasu do czasu znajdują się jednak oficyny zainteresowane twórczością Fiedlera, dzięki czemu jego książki nie zniknęły całkowicie z półek księgarskich.

Epoka wielkich globtroterów przeszła do historii, a wraz z nią odchodzi w zapomnienie Arkady Fiedler i jemu podobni.