Mentionsy

Szanowny słuchaczki, szanowni słuchacze, zadzwonił do mnie, w zasadzie napisał do mnie, a potem zadzwonił oburzony użytkownik języka polskiego, można by tak powiedzieć, który pyta panie profesorze, czy można zmieniać ludziom imiona.

Przecież należy uszanować tradycję.

O czyje imię mu chodziło?

Bowiem, kiedy Maria Konopnicka żyła, jej imię zapisywano przez J, a nawet przez Y można było w XIX wieku imię napisać i na grobie, na nagrobku w zasadzie Marii Konopnickiej jej imię napisane jest przez J. Dlaczego tak się stało?

Otóż, proszę Państwa, J w polszczyźnie nie było w zasadzie do wieku XIX, tylko ten dźwięk zapisywany za pomocą był, za pomocą litery Y.

To znamy Państwo.

Mamy wiele nazwisk, imion.

Akademię Zamojską na przykład mieliśmy pisaną przez Y. Nawet niektórzy poczytywali to za wielki honor dzisiaj nosić imię lub nazwisko zapisywane przez Y. Imienia nie można, ale nazwisko jeszcze gdzieś tam się może uchować przez Y jako ukłon tradycji.

Niemniej jednak należy pamiętać o tym, że ten zapis nie odzwierciedlał do końca istoty funkcjonowania tej właśnie litery w stosunku do głoski.

Można więc było napisać Maria przez Y, Maria przez J i tak właśnie jest przez J napisane na nagrobku Marii Konopnickiej, ale w 1936 roku dokonano zmian w ortografii.

Dokazała się taka wielka reforma ortografii i postanowiono, że wyrazy właśnie w rodzaju Marii, czyli taki rzeczownik, takie imię jak Maria,

I inne wyrazy, w których dochodziło do połączenia ry i oraz i, będziemy zapisywać przez i. Jednoznacznie.

Wcześniej tak nie było.

Zależne to było od pozycji.

Wyraz diabeł na przykład można było napisać na głosie inaczej.

Przez j, przez y. Różne ta melodia na przykład, kiedy to dia było w środku, było pisane przez j. Kiedy było na początku, przez i. Kiedy, proszę Państwa, był wyraz obcego pochodzenia, było i.

Kiedy rodzimego było zamieszanie okropne, więc po jednym cięciem, że tak powiem, w 36 roku zmieniono zasady zapisu i wyrazy typu Maria właśnie na przykład zapisywano już przez i. Zatem nikt nie zmienił

Tak naprawdę imienia naszej słynnej pisarki tylko dokonano zmiany w sposobie zapisu relacji, ukazania relacji między fonetyką, między artykulacją a ortografią.

No nie wszystkie ruchy w tej reformie ortografii były akceptowane.

Było tak, że wszyscy się zgadzali, były protesty i różne takie wątpliwości, ale w tym wypadku akurat

Była duża zgodność, że jest to dość wygodne i takie wyrazy jak na przykład, proszę Państwa, Serbia, czy fiołek, czy parafianin, pisane do tej pory w różny sposób, biada, bieda, parafia, wiata, miara, no przez i, przez j, w zależności od różnych okoliczności, zrównano

I Maria stała się Maria przez J, stała się Marią przez I. Natomiast dzisiaj jeszcze istnieje pewna pozostałość, ale tylko w odniesieniu do Matki Boskiej możemy nazywać ją imieniem Maria lub Maryja.

Kościół Najświętszej Maryi Panny mamy w Kielcach lub Najświętszej Marii Panny.

O tym kiedyś już wspominałem.

I to jest ta jedyna pozostałość tradycyjnych wahań co do wymowy i pisowni tego typu wyrazów.

Natomiast Maria, ten rzeczownik, to imię własne należy zapisywać przez i i nie ma od tego żadnych odstępstw.

Ale oczywiście nikt napisów na nagrobkach zmieniowych już nie będzie.

A Rozprawy z Językiem w Radiu Kielce można wysłuchać codziennie od poniedziałku do piątku o godzinie 14.15.