Mentionsy

Z JĘZYKIEM.

Szanowne słuchaczki, szanowni słuchacze, dziś temat trudny, będący pokłosiem jednego z programów poświęconych oboczności Kwiaciarnia, Kwieciarnia.

Być może ktoś pamięta, że tak kiedyś można było mówić, Kwiaciarnia i Kwieciarnia, została Kwiaciarnia i Kwieciarka do dzisiejszych czasów, ale zjawisko, które było u podstaw tego procesu, tej oboczności, wymaga nieco głębszego omówienia na prośbę jednego ze słuchaczy.

Proszę Państwa, chodzi o przegłos polski.

Do końca X wieku dokonał się w języku ten proces i polegał on na zamianie samogłoski w takiej oboczności.

występowało przed niektórymi spółgłoskami miękkimi, natomiast występowało przed spółgłoskami twardymi .

O przegłosie polskim.

O przegłosie polskim.

Ci miękkie.

I oczywiście było bardzo wiele takich regularnych przykładów.

Nie wszędzie ten przegłos zachodził i później w przyszłości na podstawie tego zjawiska pojawiały się różne warianty, które często sprawiają nam kłopoty w zapisie i w odmianie i w różnych formach współczesnych.

Nie czujemy już tego zupełnie procesu.

Lecieć lot.

Żenić się żona, wrzesień wrzos, na przykład, proszę Państwa.

Tu właśnie kiedyś też był les, les, bo to si było.

Teraz jest, dzisiaj współcześnie jest las, oczywiście, ale mówimy o kim, o czym?

O lesie, o lesie, czyli las z lasem, ale

W lesie jesteśmy.

Mamy żona, rzeczownik żona.

Przyglądam się komu czemu?

Oczywiście żonie.

Natomiast właśnie tutaj nie zawsze to było regularne.

Gdyby nie było przegłosu, żona byłaby żeną.

O żenie, a nie o żonie.

Ale tu oczywiście...

To miękkie mi występowało.

Żenić się na przykład.

Czasem bywają wątpliwości, które powodują wariantywność współczesną, bo oczywiście nikt nie mówi o żonie lub o żenie.

Tego wariantu nie ma.

Ale ta kwiaciarnia, kwieciarnia, ta oboczość była skutkiem procesu, który się zakończył.

Podobnie mamy wątpliwość, czy jesteśmy na oddziale, czy na oddziele.

I tu uznaje się dziś za formę przestarzałą, ale jest to forma poprawna, nie jest to forma błędna, bowiem tutaj to L miękkie, oczywiście kiedyś to było funkcjonalnie miękkie, miękka głoska była, powinna dawać w oddziele, na oddziele, ale

Tutaj nie do końca, proszę Państwa, te procesy były regularne, a więc ta tradycyjna, dawna forma na oddziele, w oddziele uznawana jest za formę przestarzałą, natomiast nie jest to forma niepoprawna, bowiem jest świadkiem niejako dawnych procesów, ale oczywiście budzi ona

Zatem ten przegłos uzasadnia różnego rodzaju wymiany głosek, przede wszystkim w obrębie E i O. E i O, one oczywiście są raz bardziej regularne, raz mniej.

Czasem nie do końca ten proces jest taki, powiedzielibyśmy, przewidywalny.

Może nie tyle przecież, bo on już przestał funkcjonować.

Natomiast skutki tego nie zawsze są jednoznaczne, tak jak z tym oddziałem, proszę Państwa, tak jak z kwiaciarnią.

Skojarzenia czasem są inne i norma jest inna, bowiem język nie zawsze regularnie reaguje na wszystkie zmiany.

Niemniej jednak, jeżeli słyszymy wrzesień wrzos, żenić się żona, lecieć lot, miotła, kiedyś można było na mietle lecieć.

Te warianty czasem się pojawiają, ale je zamieciesz.

A rozprawy z językiem w Radiu Kielce można wysłuchać codziennie od poniedziałku do piątku o godzinie 14.15.