Mentionsy

Szanowne słuchaczki, szanowni słuchacze, pamiętają Państwo być może, że niedawno mówiłem o tym, że pszczoła i pszenica nie są wcale to takie wyjątki od pisowni RZ po spółgłoskach, jakby się nam wydawało.

Historycznie pszenica, pierwotnie psenica, pszczoła, pierwotnie bczoła, bczela, w innych językach i w języku polskim pczoła, stała się pszczołą pod wpływem pewnych wyrównań głoskowych.

Dziś jeszcze prosili Państwo, abym objaśnił dwa wyrazy, mianowicie wyjątkowy krzyk, czyli nazwę ptaka.

Wymyśli się tego, że być może, tak jak mazurzenie polega na tym, że zamiast czoło mówimy coło, zamiast szyba mówimy syba, że tu też jest taki błędny sposób artykulacji, stał się krzykiem.

Kiedyś tam jeszcze były inne warianty tego wyrazu, konkurowały ze sobą.

Ostatecznie jednak ten krzyk wygrał nazwa ptaka oczywiście, bo krzyk jako nazwa pewnego odgłosu, który wydajemy, piszemy przez RZ.

O wiele bardziej złożona jest historia kształtu.

Pierwotnie, proszę Państwa, był to kstałt, podobnie jak senica, ale ten kształt był dlatego pisany przez i wymawiany przez psy, że pochodzi od niemieckiego gestalt, czyli w niemieckim gestalt forma, postać, kształt, wygląd, rodzaj.

XIV-XV wiek wyraz ten został do polszczyzny zapożyczony pierwotnie w postaci kstałt.

A nie właśnie jak dziś kształt.

Jednak po wieku XVI, gdy zaszły jeszcze pewne procesy wyrównawcze fonetyczne, wyraz kształt stał się kształtem sy, przeszło w szy.

Kształtny w kształtny, kształtować w kształt.

I proszę Państwa ta głoska została zmieniona i zapisujemy ją już jak polskie ESZ czyli przez SZ.

Tu trzeba pamiętać o tym, że to kształcenie, które pochodzi od kształtu również od pewnego kształtowania pierwotnie oznaczało właśnie formowanie.

Uczenie to wyraz, który się nadbudował niejako, pewnego rodzaju metaforyczny związek z tym kształtowaniem, formowaniem niejaku umysłu uczniów.

Szy po spółłosce, bowiem to zapożyczenie z języka niemieckiego, przekształcone później w polski kształt, nie ma wiele wspólnego z tym, co formowało całą linię, tak jak jeszcze wspominałem niedawno, proszę Państwa, wyrazów z RZ po spółłoskach typu przed, priet, pierwotnie, przyroda, priroda i tak dalej, i tak dalej.