Mentionsy
Poradnik językowy - ciąg dalszy. Językowo o chmurach
Rozmowy Małgorzaty Tułowieckiej i dr Agaty Hąci o języku polskim. Rozwiązujemy zagadki językowe, rozwiewamy wątpliwości słuchaczy, objaśniamy, jak się mówi i pisze poprawnie i dlaczego właśnie tak. Tym razem rozmawiamy o chmurach.
Szukaj w treści odcinka
W porównaniu z chmurami
Znakomity wiersz, jak zwykle nie tylko o chmurach, czyli nie tylko o tym, co zwiastuje tytuł.
Bardzo często, jak się okazuje, o chmurach pisał Adam Mickiewicz w Panu Tadeuszu, bo i na przykład w pierwszej księdze zatytułowanej Gospodarstwo.
Bo każda chmura inna, na przykład jesienna, pełznie jak żółw, leniwa, ulewą brzemienna.
Chmura z gradem jak balon szybko z wiatrem leci.
W prasłowiańszczyźnie właśnie chmura albo smura, bo to były dwa warianty, to były uwaga, uwaga, przymiotniki.
Chmura.
A to była jaka chmura pogoda, albo jaka smura.
Czyli chmura pierwotnie nazywała
No tak samo jak chmura.
Chmura zasłania i pierwotnie jest ciemna, obłok obleka, powleka właśnie niebo.
W wielu językach słowiańskich chmura brzmi podobnie i obłok też brzmi podobnie.
No i oczywiście chmura to jest widzialne skupienie drobniutkich kropelek wody, kryształków lodu albo ich mieszaniny zawieszone w atmosferze powstające w wyniku kondensacji zawartej w powietrzu pary wodnej.
Zupełnie inna od definicji, którą pewnie my jako niespecjaliści byśmy zbudowali, bo dla nas chmura to jest co?
Nam się wydaje, że z chmury leci woda, a przecież chmura to jest woda.
Jaka może być chmura?
Niebo może się powlec, zaciągnąć chmurami albo zajść chmurami.
No właśnie, bo przecież chmura to także wyraz smutku, przygnębienia, niezadowolenia, gniewu.
Metaforę tego, że ta chmura rzeczywiście coś przesłania.
Powiedziałyśmy o tym, że chmura etymologicznie to jest coś, co przesłania nam niebo, obleka.
I ta pierwsza chmura etymologiczna była ciemna, czarna.
Ale chmura to także w ogóle kłąb czegoś, tuman, obłok.
Chmura kurzu, chmura pyłu, chmura radioaktywna, chmura spalin czy chmura smogu.
Czyli chmarę, właśnie, bo chmura to...
To także tłum, chmura ptactwa, chmury wojsk, chmurę strzał ktoś wypuścił, czyli chmarę.
Ale chyba ta chmura w tym znaczeniu to rzadsza w tej chwili, rzadsze jest użycie.
Nie powiemy o baranku, kiedy chmura jest gradowa, czarna.
No i obłok oczywiście, tak jak chmura, zjawisko atmosferyczne w postaci skupionych cząstek skroplonej pary wodnej występujące na znacznej wysokości nad ziemią, czyli lekka chmura, chmurka, prawda?
Właśnie i teraz zauważmy, to jest ciekawe, że tu jest lekka chmura czy chmurka, tak podaje słownik współczesnej polszczyzny, co się zupełnie nie wiąże z obłokami miłoszowskimi, prawda?
No i mamy rodzinę słowotwórczą wyrazu chmura.
Oczywiście chmursko czy chmurzyca to gęsta chmura, to jest wyraz zupełnie zrozumiały.
Przecież chmura się nie urywa, ani się nie obrywa.
Ale z chmurami mamy też frazeologię powiązaną znaczeniowo nie tylko z pogodą.
O, ponury jak chmura gradowa, albo chmurny jak noc.
Ta chmura przesłania mu czoło, tak jak ten niedźwiedź chmurooki.
Ale też ktoś może chodzić z głową w chmurach, czy też wznosić się ponad chmury.
No i proszę Państwa, to tyle o chmurach i o obłokach, których właściwością jest, jak już wiemy i jak pisała poetka, nie powtarzać się nigdy w kształtach, odcieniach, pozach i układzie.
Ostatnie odcinki
-
Raz jeszcze o składni - odpowiedzi na listy Słu...
22.04.2026 05:00
-
Językowo o marzeniach
15.04.2026 05:00
-
Pytania słuchaczy dotyczące składni
08.04.2026 07:00
-
Pytania słuchaczy dotyczące wymowy
25.03.2026 07:00
-
Pszczoły, pszczółki, trutnie, barcie i ule
18.03.2026 07:00
-
O miodzie, językowo
11.03.2026 07:00
-
Galicyzmy, czyli zapożyczenia z języka francusk...
04.03.2026 07:00
-
Sprawdzian wiedzy ortograficznej po zmianach
25.02.2026 07:00
-
Trzecia część rozmowy o zmianach w pisowni
18.02.2026 07:00
-
O magii po raz trzeci
11.02.2026 07:00