Mentionsy

Bangladesz był już tematem naszych rozmów.

Dzisiaj rozmawiamy po wyborach, które rozmawiamy 17 lutego, już kilka dni po wyborach, no pierwszych od lat wolnych, jak się mówi w Bangladeszu.

Inflacja w Bangladeszu wynosi nieco ponad 8%.

Bardziej złożona jest sytuacja bezpieczeństwa w tym kraju, bo jednak po tej rewolucji dwudziestego czwartego roku część broni z magazynów sił bezpieczeństwa no znalazła się w rękach po prostu obywateli Bangladeszu i no w ostatnich miesiącach mieliśmy doniesienia o jakichś atakach na mniejszości czy o już w tych tygodniach przed wyborami no mieliśmy kilka przypadków ataków w tym śmiertelnych na liderów list wyborczych dokonywanych przez tak zwanych nieznanych sprawców.

Tak, oczywiście mamy tutaj do czynienia z całym szeregiem różnego rodzaju wyzwań politycznych i gospodarczych i społecznych, z którymi Bangladesz będzie się mierzył jeszcze w najbliższym czasie.

Obywatele Bangladeszu w około 70% pod koniec 2025 roku popierali czy pozytywnie oceniali działania jego administracji.

Którą obywatele Bangladeszu niestety musieli się mierzyć podczas tych protestów, w czasie których zginęło około 1400 osób.

Doszło do serii incydentów, ataków na lokalnych liderów, aktywistów, różnego rodzaju groźby, zastraszania, starcie uliczne między Nacjonalistyczną Partią Bangladeszu i tym blokiem Jamaat-i-Islami, National Citizen Party.

Starcie o Bangladesz.

No ale mimo tak długiego czasu wybory wygrała partia, która była jedną z dwóch kluczowych partii w najnowszej historii Bangladeszu, czyli Partia Narodowa Bengalska czy Partia Narodowa Bangladeszu, która wygrała te wybory znacząco przede wszystkim dlatego, że cały czas w Bangladeszu mamy ten brytyjski system jednomandatowych

Także zanim jeszcze przejdę do omówienia tego, co nowy premier obiecał, to trzeba tutaj podkreślić bardzo ważną rzecz w historii w ogóle Bangladeszu, a mianowicie to, co pan zauważył tutaj, że ta dynastia, znowu ta partia tak naprawdę, która już rządziła Bangladeszem, znowu wróciła do władzy.

I w historii Bangladeszu mieliśmy dwie takie dynastie, Mujibba i Hasiny, czyli Awami League.

Gdzie jakby rdzeniem tej dynastii był szeikh Mujibur Rahman, określany jako bohater narodowy, bohater walki o niepodległość, stanął na czele pierwszego rządu po tym jak Bangladesz powstał w 1971 roku.

No i mamy też dynastię ZI właśnie ta Partia Nacjonalistyczna Bangladeszu BNP.

I ta dynastia Zee właśnie, od Ziaura Rahmana, który był prezydentem Bangladesz w latach koniec 70-tych, 80-tych.

Premierka Bangladeszu, która rywalizowała z Sheikh Hasiną.

I tak naprawdę tak wyglądała od początku lat 90. scena polityczna Bangladeszu.

Że dokonano zmiany władzy, czy w wyniku uczciwych wyborów, to już jest ogromny na wstępie krok naprzód dla Bangladeszu.

Utrzymanie tej stabilności, uniknięcie przemocy politycznej, która przecież jest immanentną cechą historii Bangladeszu, będzie okropnym wyzwaniem niewątpliwie na przyszłość.

Scena polityczna wewnętrzna Bangladeszu ze względu na też wykluczenie partii czy Ligi Awami została gruntownie przebudowana.

Niektórzy widocznie obawiali się jakiejś większej czy realnego chyba wpływu na politykę Bangladeszu i tego, czy rzeczywiście są w stanie wygrać te wybory, bo zawarli właśnie sojusz z partią konserwatywną, partią Jamaat-i-Islami, która reprezentuje polityczny islam.

I zawarcie sojuszu poprzedziło jeszcze zabójstwo jednego z ważnych liderów młodzieżowych, szarifa Osmana Hadiego, który był niezależnym kandydatem, krytykował wpływy indyjskie i to oczywiście odbiło się szerokim echem w Bangladeszu.

Zbieżność nazwisk przypadkowa to jest nazwisko, jak wiemy, popularne nie tylko w Bangladeszu zresztą.

Rząd Yunusa tutaj bardzo dużo obiecywał w sprawie równości, większej inkluzywności i włączenia kobiet w cały ten proces wyborczy i polityczny w Bangladeszu.

To przyjrzyjmy się w takim razie jeszcze odrobinę właśnie Obywatelskiej Partii Bangladeszy, która tak jak wspominaliśmy była w sojuszu, w koalicji z Jamaat-e-Islami i wspomnieliśmy, że ona wprowadziła sześciu posłów.

Dużo osób młodych wyjeżdża z Bangladeszu szukając szans, możliwości za granicą.

No tu mówiło się o tym, że jej obecność w Indiach będzie trochę kłopotliwa dla Indii w tych relacjach z Bangladeszem, ale jednak Indie cały czas ją goszczą.

Na pewno Indie są tutaj głównym, czy bardzo ważnym, jednym z filarów polityki zagranicznej bezpieczeństwa Bangladeszu.

Nie mówię tutaj o Pakistanie oczywiście, bo to jest temat na inną dyskusję, konflikt indyjsko-pakistański, no ale Bangladesz,

Z punktu widzenia Indii wydawać by się mogło, że Bangladesz powinien być

Dodajmy też, że w Bangladeszu mamy mniejszość hinduistyczną.

Około 8% właśnie populacji Bangladeszu wyznaje hinduizm.

Jeśli chodzi o to, ilu mamy mieszkańców w Bangladeszu, to już to jest niemal 180 milionów.

W czasie protestów oskarżane o mieszanie się w sprawy wewnętrzne Bangladeszu.

W Bangladeszu wiele osób postrzega to poprzez taki pryzmat, że oto tutaj nasz niby sojusznik stawia się w pozycji państwa, które chroni polityczka, która jest uważana za przestępczynię w ojczyźnie.

Także tutaj te relacje uległy pewnemu ochłodzeniu, jak rząd Bangladeszu jeszcze skazał na śmierć, oficjalnie zażądano jej ekstradycji.

Mamy bardzo silną partię islamską, Dżamati Islami, więc oczywiście z punktu widzenia Indii potencjalne wzmocnienie islamskiego ekstremizmu przy granicy, ale też w ogóle w Bangladeszu, też stanowi powód do potencjalnego niepokoju.

To jest jeden z głównych partnerów gospodarczych dla Bangladeszu.

Na przykład przez dedykowaną elektrownię Adani, która była zbudowana przede wszystkim w celach eksportu do Bangladeszu.

Około niecałe 16% miksu dostaw energii elektrycznej w Bangladeszu pochodzi właśnie z Indii.

I tutaj mamy też, od razu widzimy aktora kolejnego, czyli Bangladesz, Indie i Rosja.

W 2017 rozpoczęto budowę pierwszej elektrowni jądrowej w Bangladeszu.

Poza tym, Bangladesz przynależy do różnych organizacji regionalnych, multilateralnych, minilateralnych, jak to się teraz określa, czyli zrzeszających wybrane państwa danego regionu.

Ale mamy też inne fora współpracy, tak jak BBIN, które włącza Bangladesz, Butan, Indie i Nepal.

Także to pomaga Indiom i Bangladeszowi, daje taką uczestnictwo w tych wszystkich organizacjach, daje platformę do koordynacji współpracy w wielu tutaj różnych sektorach.

Także Indie są ważne i patrzą na rozwój wypadków w Bangladeszu niewątpliwie i potencjalnym punktem do niepokoju jest na pewno gdzieś tam coś, co może nastąpić, ale nie musi.

Jamaat-e-Islami o tyle też wśród starszych Banglijczyków nie budzi dobrych emocji, dlatego że partia ta generalnie była po stronie Pakistanu w wojnie o niepodległość w Bangladeszu, ale też przez długi czas była uważana za takiego w cudzysłowie agenta.

No i tym tropem możemy teraz porozmawiać o relacjach Bangladeszu z Pakistanem.

No właśnie, relacje Bangladeszu z Pakistanem.

Wiadomo, że Bangladesz pod rządami Yunusa szukał, już zaczął szukać nowych partnerów, co też, no wiadomo, w Deli, w Indiach spotkało się z jakimś tam

Yunus odwiedził Chiny w marcu bodajże 2025 roku i tutaj podkreślił, że Bangladesz jest strażnikiem oceanu, który może służyć na przedłużenie chińskiej gospodarki.

Te obawy, że Bangladesz będzie gdzieś tam próbował rozwijać relacje z Pekinem kosztem interesów indyjskich są tutaj niezmienne.

Bardzo ważny element, strategicznie istotny i cały ten element układanki w ramach Azji Południowej stanowi Bangladesz dla Chin.

Z punktu widzenia Pakistanu oczywiście wzmocnienie relacji z Bangladeszem i również stanowiący element kooperacji z Chinami ma też jasno postawiony cel, zwiększyć współpracę z drugim państwem muzułmańskim, czyli te kwestie ideologiczno-wyznaniowe są tutaj istotne, no ale także strategiczne, czyli

Bangladesz miał być postrzegany jako przyjazny sąsiad.

I to, co tutaj jest ciekawe, tak trochę satyrycznie brzmi, ale publicznie chwalono banglijskich studentów za to, że obalili dyktaturę w Bangladeszu, co ze strony Chin brzmi rzeczywiście dosyć zabawnie, można powiedzieć.

Co też jednoznacznie pokazało, że Bangladesz jest gotowy do współpracy wojskowej czy do rozwoju współpracy wojskowej.

Przynajmniej tutaj trzeba też podkreślić, że Chiny nie rozpoczynają bynajmniej tej współpracy i już wcześniej były głównym dostawcą uzbrojenia dla Bangladeszu i spora część czy większość właściwie pochodzi z Chin, czy okręty podwodne, czy fregaty, czy myśliwce, czołgi.

Za Hasiny Bangladesz balansował.

W tej chwili być może gdzieś tam będziemy zauważać pewną chęć rozwoju relacji z Chinami, ale trzeba podkreślić, że oczywiście Indie są tutaj bardzo ważnym aktorem i na pewno rząd Bangladeszu nie będzie chciał zbyt bardzo rozdrażnić Narendry Modiego.

Że ten prorosyjsko, gdzieś tam indyjski element został odsunięty i tutaj być może właśnie Chiny można postrzegać też jako istotnego zwycięzcę tej całej politycznej układanki, że tutaj otwiera się droga dla nowych inwestycji i projektów infrastrukturalnych, chociaż podkreślić należy, że w Bangladeszu, tak jak i w innych państwach regionu, nawet w Pakistanie,

Który będzie dyktował politykę bezpieczeństwa Bangladeszu.

Z kolei jeśli mówimy o relacjach Bangladeszu z Unią Europejską, to musimy pamiętać, że Bangladesz zawarł z Unią Europejską w 2001 roku umowę o współpracy, dzięki której w ramach tzw.

No tak, oczywiście Unia jest bardzo ważnym, kluczowym tutaj rynkiem eksportowym dla Bangladeszu i mamy te preferencje, czyli nie ma CEU, nie ma kontyngentów poza bronią.

Jako państwo, które jest list, kraj na słabiej rozwinięty, Bangladesz zalicza się do tak zwanej, jest na tak zwanej liście LDC, Least Developed Country.

Ma zero celu na większość towarów, tak jak wspomniałam, ale tutaj mowa jest też o tym, że Bangladesz być może awansuje, czy wyjdzie z tej listy LDC i szacuje się tutaj datę.

No, Bangladesz będzie na pewno chciał zachować szerokie preferencje, czyli GSP Plus albo umowa FTA, ale GSP Plus jest uwarunkowany wdrożeniem różnych konwencji międzynarodowych związanych z prawami człowieka, prawami pracy, środowiskiem, czyli te kwestie normatywne.

Jeszcze w czasach rządów Hassiny mówiło się o tym, że Bangladesz z tej grupy najsłabiej rozwiniętych krajów wyjdzie.

No a jak już jesteśmy przy cłach, to nie sposób nie spytać o relacje Bangladeszu ze Stanami Zjednoczonymi.

która obniża te amerykańskie tła wzajemne na towary z Bangladeszu do 19% oraz przewiduje 0% dla różnych wskazanych produktów.

No i w zamian Bangladesz chce, czy zobowiązał się do szerszego dostępu do rynku dla części towarów USA, jakichś ułatwień regulacyjnych, no to wszystko jest, czyli to kupuj amerykańskie, tak?

W Stanach Zjednoczonych mamy około 300 tysięcy pochodzących osób z Bangladeszu.

Polityka migracyjna nie jest jakoś wymierzona specjalnie w Bangladesz.

Z jednej strony mamy tutaj w Bangladeszu próby wprowadzenia wolności tej cyfrowej czy wolności prasy, swobody wypowiedzi, a tutaj z drugiej strony Stany Zjednoczone chcą kontrolować czy ktoś czasami nie opublikuje jakiegoś satyrycznego rysunku z Trumpem albo nie skomentuje negatywnie jego szalonych pomysłów.

Także te ograniczenia nie są jakoś specyficznie wymierzone w Bangladesz, ale na pewno będą wpływać na możliwość podjęcia studiów, czy pracy, czy ograniczać kontakty biznesowe.

Najprawdopodobniej Bangladesz będzie starał się balansować, podchodzić do tego pragmatycznie, chronić swój eksport, to jest podstawa, na przykład odzież z Bangladeszu.

Zwłaszcza w tych warunkach, w momencie kiedy mamy podpisaną umowę handlową między Unią Europejską a Indiami, co też ma pośredni wpływ, czy może mieć pośredni wpływ na eksport z Bangladeszu.

Będzie się starał Bangladesz pozyskiwać różne inwestycje, starać się dywersyfikować w kwestiach obronności, czyli jest to dosyć trudne wyzwanie.

No na pewno oczywiście, że diaspora odgrywa tutaj zawsze, czy może odgrywać pozytywną rolę, zwłaszcza jeżeli te przemiany w Bangladeszu będą szły rzeczywiście w dobrym kierunku.

Z jednej strony uwolnił się Bangladesz od rządów autorytarnych, z drugiej strony ma szansę rzeczywiście na nowy demokratyczny start i dużo zależeć będzie od tego, w jakim stopniu ten rząd poradzi sobie z tymi ogromnymi wyzwaniami.

Promowania wizerunku stabilnego, demokratycznego Bangladeszu jako państwa, które współpracuje z sąsiadami, jako państwa, które ma szansę wręcz w takich dosyć pełnych różnych wyzwań dla demokracji czasów być czynnikiem stabilizującym region i nie tylko region, Azję Południową i nie tylko Azję Południową.

To powiedzmy może na koniec jeszcze, no trochę wspominała Pani o tych cłach odwetowych ze strony Stanów Zjednoczonych, ale może powiedzmy jeszcze na koniec o relacjach Bangladeszu z Rosją, kwestii zakupu ropy rosyjskiej, na ile to jest też ważny czynnik w tych relacjach ze Stanami Zjednoczonymi i na ile tutaj Bangladesz, no właśnie, w ramach tego lawirowania, czy zamierza jakoś ograniczać na przykład zakupy?

Bangladesz importuje produkty rafinowane, moce przerobowe ma dosyć ograniczone.

No i oczywiście miałby to też wpływ na reputację Bangladeszu, więc wydaje mi się, że kluczowy projekt, jakim jest oczywiście ta elektrownia atomowa, będzie utrzymany i będzie gdzieś tam rozwijany też przy tej współpracy z Rosją, bo to jest jakby ważna kwestia, jeśli chodzi o interes Bangladeszu.

Natomiast Rosja nie jest i raczej nie będzie kluczowym dostawcą ropy dla Bangladeszu.

I w ogóle z demokracjami może, jeżeli rzeczywiście te przemiany pójdą w dobrym kierunku i rzeczywiście ta trajektoria demokratyczna będzie czymś wyjątkowym, jeśli chodzi o obecne uwarunkowania międzynarodowe, to również w świecie demokratycznym w takim pozytywnym scenariuszu pozycja Bangladeszu się zwiększy.

Będziemy się przyglądać sytuacji w Bangladeszu.

Bardzo dziękuję za rozmowę i zachęcam słuchaczy do cierpliwego wysłuchania, bo chyba godzinę nam zajęły dzisiejsze rozmowy na temat Bangladeszu.