Mentionsy

Obchodzimy setną rocznicę przyznania Nagrody Nobla Władysławowi Reymontowi.

Witam wszystkich sympatyków i czytelników teologii politycznej oraz, rzecz jasna, wszystkich miłośników twórczości Władysława Reymonta.

Najpierw porozmawiamy, a to ta rozmowa dotyczyć będzie Władysława Reymonta jako reportera, jako człowieka, który nie tylko tworzył prozę powieściową, ale też czujnie przyglądał się rzeczywistości swojego czasu.

Trudno o pisarza w polskiej tradycji, który bardziej czujnie przyglądałby się tak gwałtownym zmianom, jakie przechodziły polskie ziemie w czasach, kiedy Reymont je opisywał.

Ale może mamy pewien kłopot, bo oto Adam Grzymała-Siedlecki, przytaczając autoprezentacje pisarskie Reymonta, mówi, że był świadkiem, kiedy Reymont niejednokrotnie odżegnywał się od mówienia o sobie jako o realiście.

Przypomnijmy fascynację z Olą Reymonta, który proponuje, żeby tę powieść przeczytać jako przypowieść, jako biblijną przypowieść, a więc żeby ten tytuł

Na ile Reymonta wypada traktować jako realistę, naturalistę, a więc na ile możemy podążyć śmiało tym tropem także szukania tych reporterskich u Reymonta wejrzeń w rzeczywistość, a na ile jednak powinniśmy być nieufni wobec takich przyporządkowań.

Proszę Państwa, Reymont, kiedy tworzył swoje największe dzieła, czyli

Ten reportaż wydrukowany w tygodniku ilustrowanym zwrócił na niego uwagę jako na zdolnego literata i od tego momentu porzucił Reymont swoje różne zatrudnienia, bo przypominam, że

Czyli stąd umieszczanie Reymonta w grupie pisarzy realistycznych jest po prostu czymś zupełnie naturalnym i inaczej być nie mogło.

Ale, i to w rezultacie przemawia na korzyść samego Reymonta, takim pokusom poetyzowania ulegał dosyć rzadko.

Są utwory Reymonta, w których folgował sobie, bo zresztą pisał wiersze od wczesnej młodości.

Więc wiadomo, że Bolecki będzie próbował ubić tutaj swój brudny interesik literaturoznawczy i podkreślić wagę własnych rozpoznań, wspierając się, wspomagając Reymontem.

Także my sami musimy zadecydować o tym, na ile to traktowanie Reymonta jako źródła wiedzy o rzeczywistości, tej widzialnej rzeczywistości jest prawomocne.

Oczywiście, że można zarzucać Reymontowi to, że pomimo swojego włościańskiego pochodzenia odziedziczyłby także cpański sposób mówienia.

Co Reymonta bardziej interesowało?

Czy Reymonta, pańskim zdaniem, bardziej interesował opis tej rzeczywistości, opis pewnych typów charakterologicznych, które są produktem historii, konkretnego miejsca także?

A może jeszcze jakiś inny plan, może właśnie byłby Reymont takim ukrytym romantykiem, który dziedziczy obraz tego infernalnego miasta po romantykach, od Mickiewicza po Williama Blake'a.

No i cały szereg różnych, z którymi już nawet nie pamiętamy, z kim rywalizował wtedy Reymont w Polsce.

Gdyby się okazało, słuchając tego fragmentu tak pięknie przez mistrza Przestanego, gdyby się nagle okazało nieoczekiwanie, bo byśmy wsiedli do jakiejś machiny czasu i by się okazało, że Łódź lat 80., 90., XIX wieku nie wyglądała tak, jak ją opisał Reymont, to bylibyśmy równie oszołomieni, jak ci, którzy się dowiedzieli,

Jedne to jest jakieś rzekome odium wobec miasta, prawda, które miałoby się przewijać u Reymonta, a drugie, no to już jest ten okropny klucz, tak zwana chłopomania.

Reymont jest jednym z tych wielkich, który wybiera się

W taką podróż, albo zaprasza nas w taką podróż w rejony, które zna dobrze, no to jednak warto o tym pamiętać, że Jasiek Organistów jest jakąś figurą Alterego, prawda, Reymonta, ten, który

Sam Reymont był synem organisty.

O przechodzącym, mówiąc językiem reymontowskim, na wycuk chłopie, który potem zostanie odepchnięty przez wszystkich trzech dziedziców i w końcu zamordowany, jeśli dobrze pamiętam.

Co robi z kolei Reymont?

Panie profesorze, no to gdybyśmy jednak rzeczywiście zatrzymali się już bezapelacyjnie na tej formule reportera, Reymonta jako reportera, albo może, to chyba nie jest odległe, właśnie antropologa, który z dzikich się wywodzi.

Więc jak by pan odpowiedział na pytanie, jakie warstwy rzeczywistości są dla Reymonta najistotniejsze?

Z mojego punktu widzenia wydaje się interesujące jaką my naukę i jakie pouczenie możemy odebrać od Reymonta.

Ale jednocześnie tak naprawdę trzeba pamiętać o kontekście, który dzisiaj nazywamy politycznym, a który wtedy był bardzo istotny dla literatury, dlatego że Reymont pisze to w społeczeństwie, w którym nie istnieje wolność słowa.

Pisarze epoki romantycznej i tak też się dzieje z pisarzami, którzy przychodzą w pokoleniu, które reprezentuje Reymont.

To jest Sienkiewicz, to jest Żeromski, to jest Sienkiewicz trochę starszy, ale Żeromski, to jest Reymont, ale to jest Piłsudski, to jest Dmowski.

Mówię o tym dlatego, że chyba w naszym festiwalu nie ma dyskusji o Reymontzie jako polityku.

Reymont wprost politykiem nie był.

Mówię o Dmowskim nieprzypadkowo, dlatego że on był przyjacielem Reymonta.

Bardzo pochlebną, w której objaśnił sens tego problemu, który stawia Reymont.

To za chwilę o tej polskiej nowoczesności i Reymontowi jako temu, który się tej nowoczesności i jej wykuwaniu przyglądał, o Januszach Biznesu sprzed 150 lat porozmawiamy, ale najpierw poproszę jeszcze o fragment reymontowskiej prezydentki.

Ale Reymont?

Gdzieżby miałby tu być Reymont, który chyba opisuje dwa skrajnie odmienne bieguny procesu unarodowienia.

I to ja widzę raczej tę drogę u Reymonta.

I te rozdania, te typy bohaterów w tekście Marka też były tak interesujące, bo Reymont pomagał na przykład zrozumieć, jakie ideały się sufluje.

To był pomysł wtedy bardzo powszechny, a ta rzeczywistość była nieprzedstawiona i to Reymont pozwalał nam rozumieć

Obie te wielkie powieści reymontowskie są opisem rzeczywistości, w której nie ma swojego państwa.

Chyba najbardziej widoczne jest to, o czym mówisz, Darku, czyli ten szczególny, selektywny realizm, widoczny w notatkach Reymonta z wydarzeń konstytucyjnych.

Ja czytając, odświeżając sobie dla celów właśnie dzisiejszej rozmowy te notatki, zastanawiałem się, co bardziej interesowało Reymonta.

Zanim, niestety nasz czas dobiega końca, zanim jednak oddamy głos jeszcze panu Andrzejowi i wysłuchamy ostatniego fragmentu prozy Władysława Reymonta, to chciałbym zapytać panów o ten portret nowoczesności, o którym rozmawiamy, który daje Reymont, no bo w końcu wypada może przywołać tę taką już wytartą też

No i w zasadzie trochę w tym duchu też dotykamy tego, takiego właśnie portretu nowoczesności, jaki miałby dawać Reymont, ale właśnie, czy to jest tylko...

Czy mamy tu jakieś cechy szczególne, jakie by to były, na których skupia się Reymont, jakie nam przekazuje?

Czy nowoczesność w Polsce widziana oczami Reymonta ma jakieś znaki szczególne?

To jest właśnie coś, co odróżnia Reymonta od jego kolegów z trochę szczęśliwszych krajów.

I różnica między Reymontem Azidermanem i Murnauem, którzy zastanawiają się, co jest dla człowieka lepsze.

Natomiast Reymont jest triobriandczykiem.

Panie profesorze, co o nowoczesności polskiej mówi nam Reymont, czego nie wiedzielibyśmy bez niego?

A Borowiecki to jest przemysł i wielkie pieniądze, czyli jakby najbardziej, największym kapitalistą w cudzysłowie, czy jakby człowiekiem, który obraca największymi pieniędzmi z nich wszystkich, z nich trzech oraz najbardziej jakby oddaje ducha kapitalizmu właśnie, to jest Borowiecki i ludzie, których sportetował Reymont w Ziemi Obiecanej.

Ale jeżeli potrafimy odłożyć na bok jakby nasze uprzedzenia takie i patrzeć, że coś jest niskie, wysokie, bo przecież Reymont opisując pielgrzymkę na Jasną Górę, gdzie opisuje chłopów absolutnie prostym językiem i tak postępował jak ci impresjoniści, którzy wychodzili i nie chcieli być akademickimi malarzami, którzy mieli tematy konwencjonalne,

Od Reymonta poprzez pieniądze do Pasikowskiego, ale to nie będzie ostatnie słowo naszej rozmowy.

Przepraszam, wejdę ci w słowo, Darku, bo wypowiedziałeś przyczynę, dla której Reymont nie odnalazł się w dzisiejszym świecie, w którym największą modą intelektualną jest ludowa historia Polski.

Nazwisko Reymonta w rozmowie w tym salonie się nie pojawia, ponieważ kluczem jest upodmiotowienie.

Reymont nie tylko reporter, Reymont nasz współczesny.

Rozmowa, która się odbędzie, będzie dotyczyła Władysława Reymonta jako noblisty.