Mentionsy

Słuchają Państwo podcastu Filozofować po polsku, który tym razem poświęcamy jednemu z najwybitniejszych przedstawicieli polskiej filozofii drugiej połowy XX wieku, ojcu Józefowi Marii Bocheńskiemu, bardzo ważnemu przedstawicielowi naszej filozofii analitycznej, a także naszej logiki, o którym porozmawiam z doktorem Janem Parysem, uczniem Józefa Marii Bocheńskiego, także wydawcą jego pism zebranych w Bibliotece Klasyków Filozofii

I chciałbym, żebyśmy zastanowili się nad tym, jaki obraz filozofii Bocheńskiego z tego autoreferatu, który został przedrukowany,

W przypadku samego Bocheńskiego jego poglądy też ewoluowały, więc nie jest łatwo go tak charakteryzować w sposób jednoznaczny, ponieważ przed wojną był bardziej tomistą, po wojnie pod koniec życia był i analitykiem i to takim

Tak czy inaczej, chciałbym, żebyśmy zastanowili się nad tym, jak samą tę filozofię analityczną, która jest szerszym obozem, w ramach którego takie stanowisko jak na przykład stanowisko Bocheńskiego może być reprezentowane.

No właśnie, jaki obraz filozofii analitycznej się z tych rozważań Bocheńskiego wyłania?

Przy czym dla Bocheńskiego fenomenologowie są i byli, są częścią filozofii analitycznej, jak mówił młodsi bracia, czyli tak jakby nie kwestionował ich podejścia, a akceptował, zresztą uważał Romana Ingardena za największego polskiego filozofa w dziejach naszego kraju.

No właśnie i filozofia analityczna ma, zdaniem Bocheńskiego, fundamentalny sposób odcinać się od tego co filozofia ją bezpośrednio

No i tutaj z tym także związana jest ta znana teza Bocheńskiego o nawrocie w filozofii.

z jednej strony pytanie o to, z czego wynikał aż tak silnie negatywny stosunek Bocheńskiego do filozofii nowożytnej, no a z drugiej strony, no właśnie, czy da się nawiązać tę zerwaną nic jego zdaniem między z jednej strony filozofią średniowieczną, a z drugiej strony współczesną filozofią analityczną, która inspiruje się osiągnięciami nowej, pofregowskiej logiki.

A dla Bocheńskiego nie ma filozofii bez metafizyki, która się zajmuje obiektami niedostępnymi zmysłowo.

Hegel dla Bocheńskiego to filozof, który stworzył wspaniały system metafizyki.

Teraz chciałbym, żebyśmy przyjrzeli się kilku zagadnieniom szczegółowym, takim, które są często z nazwiskiem ojca Bocheńskiego kojarzone.

Nie tylko oczywiście tych modnych także współcześnie już w momencie, gdy Bocheński dopisze koncepcji, które mają właśnie być takimi zabobonami w jakiś sposób, czy związane mają być z zabobonami jakoś krytykowanymi przez Bocheńskiego.

Przykładem zresztą przez Bocheńskiego wprost uznawanym za najbardziej rozpowszechniony współcześnie w jego czasach zabobon jest humanizm.

Dla Bocheńskiego zabobon to jest stwierdzenie fałszywe albo częściowo fałszywe.

No właśnie i co jakby zwracało uwagę Bocheńskiego w marksizmie, leninizmie?

Otóż, no mnie się udało opublikować te prace sowietologiczne Bocheńskiego w takim tomie Lewica Religia Sowietologia i wiem, że to, to była, można powiedzieć, tam jest taka esencja tych poglądów, wszystkie najważniejsze.

Rozprawy sowietologiczne Bocheńskiego są opublikowane.

Chciałbym podkreślić jedno, że dla Bocheńskiego te studia nad myślą sowiecką to nie była praca polityczna, to była praca naukowa i ci jego współpracownicy to są wybitni naukowcy w różnych dziedzinach filozofii.

Ale generalnie trzeba pamiętać, że dla Bocheńskiego każda próba budowy świata idealnego na Ziemi, budowa raju na Ziemi kończy się wielką zbrodnią, bo wtedy jego zdaniem człowiek staje się narzędziem do budowy tego idealnego ustroju.

Zdaniem Bocheńskiego świat zachodni wygrał rywalizację z komunizmem wtedy, kiedy przeciwstawił świat wolności i poszanowania praw człowieka, światu zniewolenia i pogardy dla wolności każdego z nas.

Więc tak jak moi koledzy publikowali Skrutona, tak samo ja starałem się akurat czy publikowali dzieła ekonomiczne Hajka, no to ja starałem się w sprawach filozofii publikować tutaj dzieła Bocheńskiego.

Tak, i tutaj widzimy na tym przykładzie oczywiście Bocheńskiego jako filozofa, który interesuje się zagadnieniami mającymi dużą doniosłość praktyczną, ale zarazem ciągle jest oczywiście filozofem, a nie praktykiem politycznym.

To znaczy jedno pytanie dotyczy obrazu tego zagadnienia, czyli zagadnienia sensu życia, który wyłania się z tego tekstu, a drugie pytanie dotyczy tego, czy na przykładzie tych rozważań Bocheńskiego, choć to oczywiście jest jeden z wielu przykładów, które dałoby się wskazać, moglibyśmy w ogóle odpowiedzieć na pytanie, jak ma się realizować ta terapeutyczna funkcja filozofii współcześnie, którą

Bocheńskiego przeradza się także w coś, co może nas, jednostki doświadczające braku sensu życia, uleczyć z tego doświadczenia braku sensu życia, gdy zdamy sobie sprawę z tego, że w pojęcie sensu życia nie należy wpisywać tych wielkich, ideologicznych ram, w których miałoby się dokonywać nasze życie.

No, unikać kłopotów przede wszystkim, żeby przetrwać, jak układać życie z innymi ludźmi, jak się odnajdywać w świecie, który nas otacza, w świecie społecznym, ale myślę, że to są oczywiście eseje Bocheńskiego o sensie życia, czy jest to o zabobonów, czy o patriotyzmie, dużo bardziej popularne niż rozprawy filozoficzne, bo przecież

Mimo, że położyłem dużo wysiłku jako współautor, żeby tam spopularyzować poglądy Bocheńskiego filozoficzne, to wiem, że to nie jest książka łatwa w czytaniu i właściwie trzeba mieć wiedzę większą niż ze szkoły średniej.

Na końcu ostatnie pytanie, które chciałem zadać, odnosi się do poglądów Bocheńskiego z zakresu filozofii, religii.

No właśnie, jak zatem powinniśmy współcześnie według Bocheńskiego uprawiać refleksję nad Bogiem i nad wiarą?

Logika religii to jest książka wyjątkowa w dorobku Bocheńskiego, bo to są nie tylko pewne odkrycia naukowe.

Według Bocheńskiego bada strukturę świata, a nie tylko stosunki między zdaniami.

Natomiast głównym dziełem życia Bocheńskiego jest logiczna analiza Sumy Teologicznej św.

Teologię można zdaniem Bocheńskiego uprawiać tak jak rozwijamy systemy aksjomatyczne, mamy możliwość zastosowania myślenia dedukcyjnego w odniesieniu do teologii.

Przykład maturzystów uczących się od Bocheńskiego przed maturą.

I w konfrontowaniu z tym, o czym Pan teraz powiedział na końcu, może to jakoś bardzo będzie dla nas instruktywne, gdy odkryjemy, że faktycznie jest tak, że teksty Bocheńskiego funkcjonują na pewnym poziomie.

Stoza Bobonów, sens życia czy jego poglądy na temat historii i filozofii, one w jakiś sposób są obecne i to jest bardzo istotne, że mówimy o autorze, który stale jest obecny w naszych rozważaniach, no ale z drugiej strony jest chyba sporo do zrobienia właśnie, jeżeli chodzi o podniesienie z jednej strony tych historycznych badań nad spuścizną ojca Bocheńskiego, no a z drugiej strony przede wszystkim ich wdrożenie, znaczy ich prowadzenie dalej, no bo to jest nawet ważniejsze, jeszcze na ten wyższy poziom, czyli poziom jego studiów naukowych poświęconych choćby logice formalnej czy

Rozmawiałem dzisiaj z doktorem Janem Parysem, uczniem ojca Bocheńskiego, wydawcą jego pism i także popularyzatorem, chyba mogę tak powiedzieć, jego nauk i jego przede wszystkim dorobku filozoficznego.