Mentionsy

Józef Piłsudski, komendant Legionów Polskich, ojciec niepodległości, naczelnik państwa i lider Polskiej Partii Socjalistycznej.

Czy Józef Piłsudski rozumiał tę filozofię, czy przede wszystkim chciał walczyć z Rosją?

Sebastian, chciałbym, żebyśmy dzisiaj porozmawiali o Józefie Piłsudskim i o socjalizmie.

Józef Piłsudski, twórca polskiej państwowości, chyba największy heros Polski w XX wieku i ten socjalizm, który chyba nie kojarzy się najlepiej.

Czy powiedzieć, że Józef Piłsudski socjalista, że Józef Piłsudski był socjalistą, to jest coś złego?

Józef Piłsudski był wegetarianinem, na przykład moglibyśmy powiedzieć, czy byłoby to coś złego.

Myślę, że Piłsudski jest dla nas takim formatem patriotyzmu, że jest jakąś taką postacią, w której odbija się patriotyzm.

Aczkolwiek myślę, że pytanie o to, jaki był format ideowy marszałka Piłsudskiego, w co wierzył, jaką Polskę chciał zbudować i jak to buduje nawet dzisiejszą politykę, myślę, że jest bardzo zasadne.

Gdzieś w tym pytaniu o to, czy Piłsudski był socjalistą, czy był lewicowcem, też się mieści.

To co to właściwie znaczyło być socjalistą wtedy, kiedy socjalistą był Józef Piłsudski, czyli w końcu wieku XIX i w początku wieku XX?

Czyli Józefa Piłsudskiego.

Józef Piłsudski jest człowiekiem, który był redaktorem naczelnym, tak to byśmy dzisiaj nazwali.

Józef Piłsudski we swoich wspomnieniach, w bibule, którą napisał już po swoim aresztowaniu, napisał ją w Krakowie, to była ta seria artykułów, która później została wydana w formie takiej broszury, gdzie on opisywał, w jaki sposób wydawał tego robotnika.

Mogą się wypowiedzieć, ale już stosunek Piłsudskiego do tego, no jest dość, no nawet nie powiem dwuznaczny, nie dwuznaczny, dość oczywisty, znaczy on traktuje tych ludzi z taką lekką pogardą, chociaż jednocześnie we własnych artykułach, no.

To znaczy ten skomplikowany, nazwijmy to, stosunek Piłsudskiego do robotników.

To znaczy, to jak to w ogóle się stało, że Józef Piłsudski został socjalistą?

Józef Piłsudski

Wiesz, my mamy pewną łatwość, dlatego że Piłsudski sam opisał to, jak został socjalistą, wydał taką broszurę.

Ja słyszałem, że Piłsudski był kiepskim mówcą, ale pisał całkiem nieźle i pisał bardzo zwięzłe i trafne myśli, które opisują jego podejście do danej sprawy, o czym on tam napisał.

Ale to jest bardzo ważny element, bo moim zdaniem on towarzyszy Piłsudskiemu we wszystkich jego wyborach politycznych później.

I w działalności publicystycznej Piłsudskiego bardzo silne jest kontrastowanie państwa rosyjskiego i rzeczywistości rosyjskiej.

I to jest ta myśl, która Piłsudskiemu bardzo silnie towarzyszy.

Wróćmy do Piłsudskiego i wróćmy do socjalizmu, no bo właściwie jakby sobie stworzyć jakiś obraz Piłsudskiego u progu XX wieku, no to właściwie w tym socjalizmie Piłsudskiego jest chyba więcej, nie wiem, Mickiewicza, czy Słowackiego przede wszystkim.

W wypadku Piłsudskiego to zdecydowanie więcej Słowackiego niż, ja wiem, więcej Słowackiego niż Marksa, mówiąc krótko.

Piłsudski przeczytał Marksa, miał do niego dwa podejścia z tego, co sam pisał.

Ta jego antyrosyjskość tutaj niewątpliwie Piłsudskiego mogła przekonać, ale po latach, już w latach trzydziestych pisał z kolei, że on nie ze wszystkimi analizami ekonomicznymi zgadzał się Marksa.

No znowu też mówimy o tych analizach Marksa, które Piłsudski, jak rozumiem, pojął, bo nie wszystkie pojął.

No nie wszystkie pojął, sam o tym mówi, że nie wszystkie zrozumiał, ale też umówmy się, że Piłsudski nie był wprawnym ideologiem.

Jeżeli spojrzę na biografię Józefa Piłsudskiego, które zajmują się przełomem XIX i XX wieku i początkami jego wielkiej politycznej kariery i poruszają temat jego liderowania Polskiej Partii Socjalistycznej, to tam wymienia się jednym tchem jego funkcję.

No ale Piłsudski poprzez to, że tworzył treści, a on głównie też tworzył treści do tej gazetki...

Chciałem nawiązać do tego, co powiedziałeś o połączeniu socjalizmu i tej myśli niepodległościowej w praktyce politycznej czy w myśli politycznej Józefa Piłsudskiego.

Ten rozłam ma też większe podstawy, bo on też dotyczy po prostu polityki, jaką prowadził Piłsudski.

No więc tutaj wychodziła z kolei ta antyrosyjskość Józefa Piłsudskiego, który ruchowi rewolucyjnemu w Rosji nie za bardzo ufał.

Natomiast Józef Piłsudski bardzo konsekwentnie działał w duchu niepodległościowym, ale też w takim duchu bardzo konkretnym, bardzo konstruktywistycznym.

Przychodzi rok 1914, dochodzi do wybuchu wojny i Józef Piłsudski jest na to przygotowany.

Józef Piłsudski wtedy jeszcze socjalista, czy już nie?

Otoczenie do 1918 roku nie miało żadnych wątpliwości, że Józef Piłsudski jest związany z grupą polityczną, którą nazwalibyśmy szeroko socjalistami.

Myślę, że zanim sobie przejdziemy do tego 1918 roku, który jest tutaj naprawdę niezmiernie istotny, to warto jeszcze dodać, że w czasie I wojny światowej, to jak się czyta z dzisiejszej perspektywy, to jest to wyjątkowo interesujące, ale w czasie I wojny światowej brygadier Piłsudski, lider Legionów Polskich, był przez wielu członków polskiej elity, elity narodowej w znaczeniu patriotycznej, polskiej.

A więc to określenie Piłsudskiego mianem socjalisty miało bardzo silne nacechowanie emocjonalne, dalekie od jakiegoś tutaj wnikania w ideę marksowską, czy ideę niepodległościową.

Zresztą ten atak pod Bezdanami też ma ciekawy wątek łódzki, dlatego że doszło do niego w ogóle, dlatego że Piłsudskiemu w trakcie zebrań właśnie młodzi zarzucali, że oto PPS zrobiła wszystko, żeby go uwolnić z więzienia po tak zwanej wpadce łódzkiej, po katastrofie łódzkiej.

Józef Piłsudski pojawia się w Warszawie po to, aby obniżyć władzę militarną, a potem cywilną.

Tymczasowym naczelnikiem państwa zostaje też Józef Piłsudski.

A sytuację mamy taką o to, że ten Józef Piłsudski przez...

Znowu zadajemy to pytanie, czy Józef Piłsudski w 1918 roku jest jeszcze socjalistą?

No i drugie, czy Józef Piłsudski wysiadł na przystanku niepodległość?

Te słowa wymyślił taki publicysta endecki Nowaczyński, który przypisał Piłsudskiemu.

Miał taki problem swój wewnętrzny, że on uwielbiał Piłsudskiego, a jednocześnie był zwolennikiem narodowej demokracji i miał prawicowe poglądy i nie potrafił tego uwielbienia dla Piłsudskiego pogodzić.

Ja myślę, że to dotyczy też bardzo wielu dzisiejszych publicystów, że jakoś uwielbienie dla Piłsudskiego nie idzie w parze z akceptacją jego przeszłości politycznej.

I on wymyślił właśnie takie sformułowanie, że oto Piłsudski wysiadł na przystanku niepodległość z czerwonego tramwaju albo z tramwaju o nazwie socjalizm.

I oczywiście różne zachowania Piłsudskiego po 1918 roku wydaje się, że mogą potwierdzać te słowa, ale nie do końca.

Bo jeżeli spojrzymy na to, co się stało w 1918 roku, na bardzo radykalne reformy społeczne, na które się Piłsudski zdecydował,

No ale to właściwie powinniśmy spojrzeć na to w ten sposób, że ta druga Rzeczpospolita stworzona przez Piłsudskiego, no współtworzona, bo przecież to oczywiście nie jest tak, że sam Demiurge Józef Piłsudski stworzył wszystko, ale był głową tego państwa przez pierwsze lata jego funkcjonowania.

No i właśnie to jest ta wątpliwość, bo są tacy historycy, którzy twierdzą, że wówczas Piłsudski, tworząc rząd Moraczewskiego, planując stworzyć rząd Daszyńskiego wcześniej, przedłużając mandat rządu lubelskiego, tu są już takie skomplikowane polityczno-prawne decyzje,

I że tak naprawdę działanie Piłsudskiego miało przeciwdziałać rozlaniu się fali rewolucji, większej rewolucji na tereny polskie.

I właśnie to, że chociażby Piłsudski...

I oni wiedzą, że Piłsudski to opanuje.

I mają zresztą rację, bo Piłsudski w większości to opanował.

I teraz pytanie, czy jeżeli Piłsudski poszedłby w swoim radykalizmie dalej, na przykład tak jak część towarzyszy z PPS-u proponowała, żeby po prostu przejąć władzę i rozpocząć rewolucję i radykalne reformy o charakterze lewicowym, to nie doprowadziłoby, tak jak w Finlandii, to do wojny domowej, do konfliktu, który mógłby doprowadzić do tego, że Polska zniknęłaby z mapy Europy i niepodległość trwałaby bardzo krótko.

których nie wygrywają wcale socjaliści, tylko przeciwnicy ideowi Józefa Piłsudskiego, narodowa demokracja przede wszystkim, siły prawicowe.

W żaden sposób Piłsudski nie próbuje kwestionować tych wyborów.

Józef Piłsudski umiera w roku 1935.

Tak zwana sanacja, no bo to sanacji życia politycznego, ekonomicznego, moralnego też w jakimś sensie miał Piłsudski dokonać.

PPS, który w tym czasie był już tak silnie skonfliktowany z Józefem Piłsudskim,

Piłsudski w to bardzo uwierzył, bo innym takim dramatem, który Piłsudski uwielbiał był przecież król duch słowackiego i on poczuł sam, że jest tym królem duchem i stąd wzięła się sanacja, czyli ten romantyzm w Piłsudskim tutaj wygrał.

Wychodząc od pytania, czy socjalizm, czy romantyzm jest w życiu politycznym Józefa Piłsudskiego istotniejszy, doszliśmy chyba do bardzo jednoznacznej i mocnej odpowiedzi, której udzielił nam dr Sebastian Adamkiewicz z Muzeum Tradycji Niepodległościowej w Łodzi.