Mentionsy

Arianie, inaczej Bracia polscy, jeden z najbardziej tajemniczych ruchów religijnych w historii staropolskiej Rzeczpospolitej.

I jakie właściwie miejsce zajmują w historii staropolskiej Rzeczpospolitej?

W XVI wieku przedstawiciele wielu religii cieszyli się w Rzeczpospolitej swobodą.

A w Rzeczpospolitej?

Akt Konfederacji Warszawskiej był prawnym fundamentem wolności religijnej w Rzeczpospolitej.

Wolności, z której korzystali liczni dysydenci, jak wówczas nazywano wszystkich tych, którzy byli odstępcami od religii dominującej, czyli w wypadku Rzeczpospolitej odstępcami od katolicyzmu.

Charakteryzował się bardzo surowym podejściem do zasad moralnych i potępiał zbytki, które szlachta Rzeczpospolitej prawdziwie ceniła.

Do 1570 roku w Rzeczpospolitej powstało dobrze ponad 60 gmin kalwińskich, z czego zresztą znaczna większość na Litwie.

Nawet jeśli była to nie w pełni prawda, to trudno zaprzeczyć, że w Rzeczpospolitej panowała niewątpliwie większa swoboda religijna niż w innych krajach Europy, a zwłaszcza Europy Zachodniej.

Główną rolę w rozwoju ruchu ariańskiego w Rzeczpospolitej odegrał pochodzący z Włoch Faustyn Socyn, od którego zresztą nazwiska niekiedy cały ruch nazywa się socjanizmem.

Włoch przybył do Rzeczpospolitej w roku 1578.

Ruch ariański przyciągał zarówno szlachtę jak i plebejuszy, którzy widzieli w nim szansę na zmianę stosunków społecznych w staropolskiej Rzeczpospolitej.

Wśród absolwentów Akademii były tak ważne dla kultury polskiej osoby jak Jerzy Niemirycz, współautor próby budowy Rzeczpospolitej Trojga Narodów składającej się z Korony Litwy oraz Ukrainy oraz Andrzej Wiszowaty, autor monumentalnego wydawnictwa, które propagowało Michel Arian na zachodzie Europy.

Pomimo tolerancji, sytuacja w Rzeczpospolitej stawała się napięta i coraz bardziej napięta z roku na rok.

Szukano bowiem sposobu, aby pozbyć się Arian z terenu Rzeczpospolitej.

Chociaż proces i wyrok były szokiem, tak dla Arian, jak i dla katolików, bo tak naprawdę proces ten naruszał bardzo wiele ugruntowanych praw Rzeczpospolitej.

Kontrreformacja miała wyjątkowo mocną pozycję w Rzeczpospolitej.

20 lipca 1658 roku Sejm postanowił, że za samowyznawanie arianizmu w Rzeczpospolitej grozi kara śmierci.

Arianie mogli albo przejść na katolicyzm, albo uciec z Rzeczpospolitej.

Do roku 1660 w Rzeczpospolitej nie miało być już żadnego arianina.

Klimat w Rzeczpospolitej budowała narracja prowadzona przez zakon jezuitów.

Po dekrecie o wypędzeniu wielu z braci polskich faktycznie opuściło granicę Rzeczpospolitej.

Ostatecznie więc, wraz z nadejściem 1660 roku, oficjalnie w Rzeczpospolitej arian już nie było.

Zbiegli z Rzeczpospolitej arianie znaleźli schronienie w Niderlandach, gdzie ich ośrodek działał dość prężnie.