Mentionsy

Świat Henryka Sienkiewicza był nie tylko światem ku pokrzepieniu serc dla rodaków pod zaborami, ale prawdziwą kuźnią pokoleń patriotów zaczytanych w jego dzieła.

Oni nie muszą, oni już i tak są na piedestale, wyniesieni przez Tytusa Chałubińskiego, Henryka Sienkiewicza, nie muszą się o to upominać.

Nikt nie słyszał wtedy jeszcze nawet o elektryczności, ale tym samym Henryk Sienkiewicz akurat trafił w taki moment, w którym stał się dzieckiem epoki rozwoju tej technologii.

No bo rzeczywiście, kiedy Henryk Sienkiewicz się rodził w 1846 roku, no to światło to była lampa olejowa.

No a kończy się w momencie, kiedy już jest światło elektryczne, znaczy kończy się, umiera się Sienkiewicz w 1916 roku, w czasach absolutnie światła elektrycznego i to jeszcze, prawda, już właściwie przekazywanego prądem zmiennym z elektrowni, które są oddalone o setki kilometrów od miejsca, gdzie się świeci żarówka.

A Henry Sienkiewicz rozstaje się ze świata w epoce już Henry Forda, czyli człowieka, który kopnął konia.

Ale idąc bliżej oczywiście, bo tych wynalazków jest masa, natomiast idąc bliżej tym, czym się Sienkiewicz zajmował, to powiedzmy sobie, my wszyscy wiemy o tym, że Gutenberg, rewolucja druku, tam jesteśmy w XV wieku, inkuna buły i potem już ten druk znika.

I w to wszystko wpasowuje się młody i chyba na szczęście dla Polski i dla Polaków taki niespecjalnie zdolny, jeśli chodzi o edukację szkolną i taki palący się do nauki Henryk Sienkiewicz.

Skąd wywodził się Henryk Sienkiewicz?

Henryk Sienkiewicz, jak już wspomniałem, urodził się w 1846 roku w rodzinie, no właściwie takiej drobno szlacheckiej, to znaczy ojciec zajmował się zarządzaniem majątkami.

Z tradycjami pochodzenia gdzieś tam z Litwy, ze Żmudzi, dlatego Sienkiewicz używa, w początku swojej kariery używa pseudonimu Litwos, wskazujący na jego związki z Litwą.

Drugie kryterium kultury masowej to jest, szybko się taką dochodzi ta informacja, to jest tak, że powieści Sienkiewicza, że to są wielkie na ogniem i mieczem, no to się drukuje przez rok, nawet niecały rok w gazecie i on jak zaczął, to jeszcze nie miał jej skończonej, jak zaczął drukować.

I to jest to otoczenie, w którym Sienkiewicz działa i świetnie się sprawdza.

Niedarmo mówią, że naród zdaje rachunek przed Sienkiewiczem z uczuć polskich.

Fenomenalna popularność powieści Sienkiewicza to jest jedno, ale drugie to w jaki sposób właśnie forma przekazu wpływa na treść.

Zdaję sobie sprawę, że większość z naszych słuchaczy, podobnie jak ja, od dzieł Sienkiewicza nie mogło się oderwać.

Ale teraz dopiero jak Pan opowiadał o tej formie, o tej prasie, to zrozumiałem dlaczego to tak właśnie wyglądało, że to jest skonstruowane, te powieści Sienkiewicza są skonstruowane niczym odcinki popularnych seriali telewizyjnych, czyli kończy się jeden

Znaczy są jakieś tam naukowe, czy coś takiego, ale dla takiego zwykłego odbiorcy, na którym Sienkiewiczowi zależało, no to po prostu nie ma.

Dlatego, że dzieła Sienkiewicza były skracane.

Sienkiewicz to zaakceptował.

Sienkiewicz tego nie akceptował, ale też nie zwalczał w jakiś sposób.

Następnie przekazuje te blachy, na których ten tekst jest złożony, przekazuje Sienkiewiczowi i Sienkiewicz przekazuje innym wydawcom z Galicji, z Poznańskiego i oni to drukują już wtedy, płacąc mu jakieś drobne pieniądze.

Tak wygląda to popularyzowanie Sienkiewicza.

Zaraz jeszcze wrócimy do tego, jaką funkcję Sienkiewicz pełnił nie tylko jako pisarz, tylko jako piewca patriotyzmu.

Wiemy, że podróżował do Stanów Zjednoczonych Ameryki Sienkiewicz.

Ale czego szukał Sienkiewicz w Ameryce, jak tam trafił, z kim tam był i co to wniosło do jego twórczości?

gdzieś tam w Kalifornii, w Anaheim, a Sienkiewicz wziął zaliczki za pisanie listów z Ameryki.

Natomiast Sienkiewicz...

Sienkiewicz podróżował po Kalifornii, w pewnym momencie jednak ta praca rolnicza mu się trochę znudziła.

Natomiast Sienkiewicz wrócił przez Paryż do Warszawy.

Sienkiewicz pisząc opowieści historycznej, to pisał o tej technice pisania, pisał tak, są pewne wydarzenia historyczne,

No więc to jest trochę taka strategia pisania powieści historycznie Sienkiewicza, że nie można tutaj pójść za daleko z wyobraźnią.

Sienkiewicz do rodaków.

Wspaniałe słowa Henryka Sienkiewicza do rodaków.

Był taki zbiór najważniejszych cytatów Sienkiewicza wydany w roku 1926 i to jest naprawdę zadziwiające, jak wiele niesamowitych cytatów gdzieś tam powplatanych jest w kwestię bohaterów, ale także jakiś diagnoz, diagnozy historii polskiej dokonywanej przez Henryka Sienkiewicza.

Czy Sienkiewicz robił piórem to, co powiedzmy Józef Piłsudski czy inni walczący o niepodległość rewolwerem?

To malarstwo to jest taki pomost między Mickiewiczem a Sienkiewiczem.

I Sienkiewicz, myślę sobie, nie ma drugiego pisarza w historii polskiej literatury.

I on pisze w tym pamiętniku, jak się zetknął z Sienkiewiczem.

A potem dał mu Sienkiewicza i ten chłopak czytał i miał takie, jak to jest, że Polski już nie ma, że w szkole nas uczyni, że to Aleksander II jest dobry, co dał ziemię chłopom, a tu przecież Polska miała takich wspaniałych oficerów i ten autor ich znał i to wszystko opisywał.

Jest taka zresztą historia, którą przytacza jeden z biografów Julen Krzyżanowski, biografu Sienkiewicza, rok 1968, kiedy on jeszcze nie został

I podobno wtedy ten młody Sienkiewicz krzycze powieść historyczna.

I w jakimś sensie tak, więc zgoda, że to co pistoletem to Sienkiewicz.

Niekoniecznie, znaczy Sienkiewicz pozostał pozytywistą, dlatego że, mimo że to środowisko z niego odwróciło, ale pozostał pozytywistą, bo cała seria jest jego takich charytatywnych działań, bym powiedział.

Otóż w 1988 roku niejaki Wołodyjowski, podpisał się Michał Wołodyjowski, nie wiadomo czy to prawdziwy Michał Wołodyjowski, czy to po prostu jakiś pseudonim, przysłał na postrestant Sienkiewiczowi 15 tysięcy rubli.

Sienkiewicz odpowiedział w gazecie, no bo nie wiadomo było, kim jest ten nadawca, że ma dwa lata ten, kto dał te pieniądze na to, żeby je odebrać.

A jak nie odbierze, to Sienkiewicz stworzy z tego fundację, którą będzie zbierać odsetki.

Żona Sienkiewicza przecież była, zmarła na gruźlicę.

I odezwał się ten anonimowy dawca, mówiąc, że on nie odbierze, proszę bardzo, niech Sienkiewicz robi z tym, co chce.

Tutaj Sienkiewicz był w dużej mierze osobą, która interweniowała w tej sprawie.

Tutaj znaczny wpływ miał jako aktywista Komitetu Pomnika Sienkiewicz.

Więc był Sienkiewicz, miał wygłosić przemówienie, ale nic nie wygłosił, stał w milczeniu.

A Sienkiewicz wtedy publikuje taki tekst, staje na czele tego i publikuje taki tekst, Naród sobie.

Ja bym nie powiedział, że to z zazdrości pochodziło, to pochodziło o to, że Sienkiewicz i Prus zdawał sobie z tego sprawę z ogromną siłą.

Natomiast zarzuty były takie, krytycy podnieśli takie zarzuty i to Świętochowski na przykład podniósł taki zarzut, że w gruncie rzeczy Sienkiewicz odwraca to, co robili pozytywiści, ponieważ on...

I to jest to, i Sienkiewicz im mówi, tak, dobrze robicie, prawda?

I Sienkiewicz, no wtedy już taki uznany i starszy człowiek, 57 lat, dzisiaj 57 lat, młody człowiek, ale już starszy.

I na to się odezwali młodzi, Stanisław Brzozowski jako pierwszy, geograf Wacław Naukowski i zaatakowali po raz kolejny Sienkiewicza.

Notabene Brzozowski dostał drugą nagrodę w konkursie ufundowanym przez Sienkiewicza, takim konkursie literackim.

który Sienkiewicz.

który Sienkiewicza, no też w jakimś sensie jest przeciwnikiem, ale mówi tak, najlepszy jednak docenia, najlepszy polski pisarz drugorzędny.

I też go wyśmiewa, no ale Sienkiewicz przetrwał to wszystko.

A jako historyk, jak ocenia Pan dobór wydarzeń XVII wieku, dobór pewnych procesów, dobór postaci dokonany przez Sienkiewicza?

Generalnie rzecz biorąc, wielu moich kolegów, może trochę starszych, to dotarło w ogóle do XVII wiecznej historii, do XVII wiecznej historii wojennej, dotarło przez Sienkiewicza.

Więc tak, no bo oczywiście była taka szkoła badawcza, która zmierzała do tego, żeby wykazać, gdzie Sienkiewicz się pomylił, opisując fakty.

Nie okazało się, że to, co tam Sienkiewicz wspomina, to właściwie to jest prawda.

No więc Litwini o to mieli do Sienkiewicza pretensje.

Pisze tak Sienkiewicz, opustoszała Rzeczpospolita, opustoszała Ukraina.

Więc no cóż, jesteśmy Sienkiewiczem, nie musimy się koniecznie zgadzać z jego wizją.