Mentionsy

Napoleon.

Legiony, Nadzieja, Napoleon i Księstwo Warszawskie.

Napoleon Bonaparte, początkowo republikański generał, później cesarz.

Celem nadrzędnym Napoleona była dominacja Francji, to dla wielu obserwujących w Europie, zwłaszcza dla Polaków, ale też dla części elit włoskich czy mieszkańców zdominowanych niemieckich księstw, Napoleon stał się symbolem nadziei na nowy porządek, taki bez feudalnych przywilejów, z językiem praw i obywatelstwa.

Tam, gdzie Napoleon się pojawiał, znosił stare struktury, wprowadzał nowe kodeksy, ograniczał władze kościoła,

Bo Napoleon burzył świat, w którym decyzje zapadały bez pytania narodów o zdanie.

I wkrótce los Napoleona i Polski miał się spleść.

I wtedy, jakby w odpowiedzi na te nadzieje, około 1797 roku, Napoleon zaczął mówić o Polsce.

Zaczęto wierzyć, że to właśnie Napoleon da Polsce drugą szansę.

Bo choć Napoleon mówił dużo i pięknie, to Polska nie była dla niego priorytetem.

Długofalowo zaś będziemy budować relacje z Napoleonem i gdy przyjdzie na to czas, wykorzystamy dług wdzięczności.

Ten pomysł spodobał się Napoleonowi.

Dla Napoleona był to kluczowy etap walki o wpływy w północnych Włoszech.

Polacy walczyli więc w Dolinie Padu, pod Mantują, Weroną, nad Addą, z dala od Wisły, ale z nadzieją, że każda wygrana bitwa Napoleona przybliża sprawę polską do stołu negocjacyjnego.

Bo choć Napoleon mówił o sprawiedliwości, o niesłuszności rozbiorów, o wolności narodów, to Polska była dla niego, jak wspomniałem, narzędziem, nie celem.

Napoleon kontra

Emigranci polityczni, legioniści, działacze, wszyscy trwali w przekonaniu, że nowy porządek Europy jest dopiero w fazie kształtowania, że Napoleon pokona europejskie potęgi i w końcu realnie poprze sprawę polską.

Tymczasem on, Napoleon Bonaparte, robił swoje.

Mimo, że Polacy u jego boku walczyli, ginęli, Napoleon milczał.

W tym przypadku francuska koszula ciału Napoleona.

Napoleon zawdzięczał swoją karierę rewolucji francuskiej.

Napoleon zdawał sobie sprawę, że trudno mu będzie walczyć z armiami oraz z uciekłymi z Francji monarchistami naraz.

Przecież chwilę wcześniej Napoleon z aprobatą przyjął ich utworzenie.

Niestety, część Legionistów pozostała z Dąbrowskim we Włoszech, ale inna część, około 6 tysięcy żołnierzy, została wysłana przez Napoleona na Haiti.

Francja, która wcześniej znosiła niewolnictwo w imię ideałów rewolucji, teraz pod rządami Napoleona postanowiła je przywrócić i stłumić bunt na Haiti.

Napoleon wykorzystywał ich do walki z Austriakami, do okupacji, do zabezpieczania tyłów.

I tak oto zakończył się sen o Legionach, które miały powrócić do Polski u boku Napoleona i wywalczyć niepodległość.

Napoleon był strategiem i wytrawnym politykiem.

Był 1804 rok, a Napoleon, mając już pełnię władzy we Francji, koronował się cesarzem.

2 grudnia 1805 roku Napoleon pokonał Austrię i Rosję pod Austerlitz w jednej z najświetniejszych bitew epoki.

Napoleon błyskawicznie rozgromił pruską armię, uważaną dotąd za wzór dyscypliny.

Napoleon, jeszcze niedawno zamknięty we Francji, teraz maszerował przez Niemcy i stał nad Odrą.

I wtedy w Napoleonie odezwała się natura polityka i gracza.

Napoleon rzucił Polakom hasło.

W międzyczasie Napoleon prowadził wielką kampanię przeciwko Rosji, która wysłała wojska na pomoc Prusom.

Bitwa pod Frydlandem w czerwcu 1807 roku zakończyła się zwycięstwem Napoleona.

I Napoleon znów chciał więcej, ale wiedział też, że potrzebuje chwili spokoju na przegrupowanie się.

Rosja, dotąd przeciwnik Napoleona, niespodziewanie stała się jego sojusznikiem i zobowiązała się do przystąpienia do blokady kontynentalnej przeciwko Anglii.

Nawet jeśli to wszystko działo się w cieniu Napoleona, to przede wszystkim było, to istniało.

Konstytucja Księstwa Warszawskiego nadana przez Napoleona 22 lipca 1807 roku w Dreźnie była dokumentem nowoczesnym, może nawet bardziej postępowym niż Konstytucja 3 Maja.

Pojawiły się też nowoczesne sądy i wprowadzono kodeks Napoleona, czyli francuski kodeks cywilny, który ujednolicał prawo prywatne, cywilne i rodzinne.

Kluczowe decyzje podejmował rezydent cesarza, a wojsko księstwa miało być do dyspozycji Napoleona.

Szwoleżerowie brali udział w niemal wszystkich wyprawach Napoleona, od Hiszpanii po Moskwę.

Ich najgłośniejszym momentem była Szarża pod Somosierrą w 1808 roku, gdzie 125 polskich Szwoleżerów rozbiło hiszpańskie baterie armat na górskiej przełęczy, otwierając tym samym Napoleonowi drogę na Madryt.

W 1809 roku Austria, wykorzystując fakt, że Napoleon uwikłał się w wojnę w Hiszpanii, postanowiła uderzyć.

I choć los Księstwa Warszawskiego nierozerwalnie związany był z losem Napoleona, to dopóki trwał cesarz, trwało i ono.

Zakładzie, że Napoleon wygra, że pokona Rosję, rozbije jej armię, zmusi cara do ustępstw, że rozpadnie się sojusz trzech zaborców, a z ich szczątków odrodzi się Polska, już nie jako księstwo pod protektoratem, ale jako niepodległe, pełnoprawne państwo.

Napoleon rzeczywiście szykował się do uderzenia.

Napoleon chciał zmusić cara Aleksandra I do uległości i raz na zawsze zamknąć front wschodni.

Napoleon z początku odnosił sukcesy.

Napoleon liczył, że swoim błyskawicznym uderzeniem zawrze szybki pokój, ale w Moskwie nie było z kim rozmawiać.

Niestety, ale nawet dla Napoleona stało się jasne.

Po jednej stronie Napoleon i resztki jego armii.

Napoleon uciekał, a Europa goniła go.

Rosyjskie armie, które wcześniej ścigały Napoleona weszły teraz na teren Księstwa Warszawskiego i miały niestety swój plan.

Plan był prosty, przekonać Polaków, że Moskwa może dać im więcej niż upadając Napoleon.

Napoleon pokonany, zesłany na Elbę, potem ostatecznie na Wyspę Świętej Heleny, gdzie umiera.

Z inicjatywy cara Aleksandra I, który po pokonaniu Napoleona wyrósł na jednego z głównych graczy europejskich, powołano do życia Święte Przymierze.

Celem było jedno, aby żaden nowy Napoleon już się nie narodził, aby żadne państwo takie jak Polska nie wróciło na mapę bez pozwolenia.

Bo jeśli jeszcze dekadę wcześniej można było wierzyć, że sprawa Polska jest sprawą europejską, że Napoleon przywróci niepodległość, że Polska powróci jako suwerenne państwo, to teraz mapa mówiła coś innego.

Jeszcze w czasach księstwa warszawskiego wierzono, że wyzwolenie przyjdzie z zewnątrz, z sojuszu z Francją, z sukcesu Napoleona, z rozgrywek europejskich.

Gdy Napoleon został pokonany, a Europa, zebrana na Kongresie Wiedeńskim w 1815 roku, postanowiono jedno – przywrócić porządek.

Liczył też na interwencję Francji, zwłaszcza Napoleona III, czyli bratanka Napoleona Bonaparte i ostatniego monarchy Francji, który wielokrotnie deklarował sympatię dla sprawy polskiej.

Liczono na pomoc Napoleona III, ta jednak nie nadeszła.

Już na początku XIX wieku wraz z wojskami Napoleona narodziła się nadzieja na odrodzenie państwa w postaci Księstwa Warszawskiego lata 1807-1815.

Niestety, Napoleon przegrał z Europą, a po jego upadku część ziem Polski weszła w skład nowo utworzonego Królestwa Polskiego, formalnie związanego z Rosją, ale początkowo cieszącego się jeszcze znaczną autonomią.