Mentionsy

Ciężko mi uwierzyć, że kiedyś na przykład zobaczymy, tak jak w Norymberdze widzieliśmy zbrodniarzy hitlerowskich, właśnie Putina gdzieś tam w Hadze czy w innym mieście, gdzie właśnie będzie sądzony przez ten Trybunał.

Zacznijmy może od tego, jakie w ogóle instytucje zajmują się tymi zbrodniami, dlatego że, szczerze mówiąc, ja trochę się w tym wszystkim pogubiłem, bo mamy ten rejestr szkód, mamy specjalny Trybunał do zbadania zbrodni i agresji przeciwko Ukrainie,

Są też wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

I tak jak pan wspomniał, wśród tych instytucji, które już istnieją i które zostały wykorzystane, no mamy przede wszystkim trzy trybunały międzynarodowe.

Jest to Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Europejski Trybunał Praw Człowieka oraz Międzynarodowy Trybunał Karny.

Tak, więc wspomniałam już o instytucjach, które istnieją, czyli te trzy międzynarodowe trybunały.

Natomiast jurysdykcja tych trzech międzynarodowych trybunałów nie jest w stanie zapewnić pełnej rozliczalności.

Druga instytucja, o której też warto wspomnieć to stworzony właśnie specjalny Trybunał ds.

Dobrze, to przejdźmy w takim razie do specjalnego Trybunału do zbadania zbrodni agresji przeciwko Ukrainie, który został powołany w czerwcu w Strasburgu i rozumiem, że też w ramach Rady Europy.

Tak, może ja bym przedstawiła jeszcze tak pokrótce, dlaczego musieliśmy ten, dlaczego pojawiła się potrzeba powołania tego Trybunału.

Tak jak wspomniałam jeszcze może na początku, mechanizm, ten całościowy mechanizm kompensacyjny został powołany po to, żeby zrekompensować szkody, straty i krzywdy, których nie dałoby się zrekompensować w ramach postępowań, które prowadzone są przed innymi Trybunałami, czyli

Czyli Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości, Międzynarodowym Trybunałem Karnym, czy Europejskim Trybunałem Praw Człowieka.

I tutaj w zakresie odpowiedzialności za agresję, można by sobie postawić pytanie, dlaczego Międzynarodowy Trybunał Karny nie mógłby się zająć

Tym bardziej, że Międzynarodowy Trybunał Karny ma jurysdykcję w zakresie osądzenia czterech kategoriów zbrodni prawa międzynarodowego, czyli zbrodni agresji, zbrodni przeciwko ludzkości, zbrodni ludobójstwa oraz zbrodni wojennych.

Ta jurysdykcja Trybunału w stosunku do tej zbrodni jest nieco inna i w związku z tym przede wszystkim ta różnica polega na tym, że Trybunał nie ma możliwości osądzenia obywateli państwa, który nie jest stroną statutu rzymskiego, ani stroną tak zwanych poprawek z kampali do tego statutu rzymskiego.

Zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości, zbrodni ludobójstwa, bo wiemy już, że Międzynarodowy Trybunał Karny, prokurator Międzynarodowego Trybunału Karnego podjął działania właśnie w zakresie tych przede wszystkim dwóch zbrodni w stosunku m.in.

Trybunał ma jurysdykcję, ponieważ ma jurysdykcję w odniesieniu do tych zbrodni, jeżeli te zbrodnie zostały dokonane na terytorium państwa, które uznaje jurysdykcję Trybunału.

Ukraina uznaje jurysdykcję Trybunału od 1 stycznia 2025 roku.

Jest stroną statutu rzymskiego i w związku z tym te zbrodnie mogą być przez Międzynarodowy Trybunał Karny ścigany.

I żeby uzupełnić tę lukę, no społeczność międzynarodowa podjęła działania celem powołania właśnie tego specjalnego trybunału do spraw zbrodni i agresji.

W przeszłości, na przykład po zakończeniu konfliktów w Byłej Jugosławii, powołała specjalny trybunał do spraw zbrodni w Byłej Jugosławii, gdzie między innymi sądzony był Slobodan Milošević, czyli przywódca państwa serbskiego.

Na przełomie lat 2022-2025 prowadzone były prace, w których uczestniczyło ponad 40 państw nad właśnie powołaniem, formą powołania takiego międzynarodowego trybunału do spraw sądzenia zbrodni agresji, tej zbrodni dokonanej przez Rosję przeciwko Ukrainie.

I tak jak pan powiedział, w czerwcu tego roku pewien etap tych prac został sfinalizowany, to znaczy podpisane zostało porozumienie pomiędzy Radą Europy a Ukrainą o powołaniu tego specjalnego Trybunału.

Do tego porozumienia dołączony został statut Trybunału, który zakreśla ogólne ramy, w jakich Trybunał będzie funkcjonował.

Natomiast ja bym chciała zaznaczyć, że to nie jest koniec tej ścieżki powoływania Trybunału.

szeregu innych dokumentów mających charakter umów międzynarodowych i to jest proces, który jednak myślę, że będzie jeszcze rozciągnięty w czasie, więc nie należy oczekiwać, że ten Trybunał zacznie tak od razu funkcjonować.

Natomiast mając na uwadze, że jest to powołanie nowego Trybunału Międzynarodowego.

Trybunału, który będzie sądził...

Dokumenty, które inne państwa muszą przyjąć, będą miały charakter umów międzynarodowych różnego rodzaju, czy powołujących sam ten Trybunał, czy dokumentów dotyczących współpracy potem z tym Trybunałem.

Więc takich umów, które naokoło są konieczne do zawarcia, jest naprawdę dosyć dużo i to jest, i państwa muszą podjąć wiele decyzji politycznych, które je tak naprawdę bardzo mocno zwiążą z tym Trybunałem.

Co najmniej, ale my widzimy też na przykład, jak opornie idzie, szła na przykład współpraca, nie wiem, Chorwacji z Międzynarodowym Trybunałem Karnym, tak, do spraw byłej Jugosławii.

To też były kłopoty, więc jakoś ciężko mi uwierzyć, że kiedyś na przykład zobaczymy, tak jak w Norymberdze widzieliśmy zbrodniarzy hitlerowskich, właśnie Putina gdzieś tam w Hadze, czy w innym mieście, gdzie właśnie będzie sądzony przez ten Trybunał.

Tak w przypadku tego Trybunału do Spraw Agresji, no również w dużej mierze będziemy mieli do czynienia z determinacją.

Natomiast to, na co bym chciała zwrócić uwagę, to to, jak ten Trybunał będzie funkcjonował.

Oprócz tego, że będzie go trzeba powołać, pierwsze kroki już zostały dokonane, państwa będą się musiały zobowiązać do współpracy z Trybunałem, będą musiały zobowiązać się do finansowania Trybunału, co również będzie bardzo kosztowne.

Natomiast ten Trybunał będzie takim Trybunałem, to nie jest w pełni Trybunał Międzynarodowy, to jest Trybunał umiędzynarodowiony.

Natomiast ten sąd, ten Trybunał, ani sam prokurator w nim pracujący, nie będą mieli możliwości samodzielnego wszczynania postępowań.

Tak, tylko ja dałem też ten przykład Chorwacji, dlatego że gdyby Chorwacji się nie udało szantażować wejściem do Unii Europejskiej, dołączeniem do zachodnich struktur, no to wtedy pewnie ona by nie przekazywała, przynajmniej niektórych tych zbrodniarzy wojennych właśnie przed ten trybunał.

Ten Trybunał będzie mógł sądzić osoby podejrzane o dokonanie aktu agresji in absentia, to znaczy bez ich obecności.

To jest wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który zapadł w lipcu, a dotyczył między innymi zestrzelenia przez Rosjan samolotu pasażerskiego nad Ukrainą.

Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zapadł po 11 latach od tej katastrofy, która miała miejsce.

No i mamy do tego jeszcze Europejski Trybunał Praw Człowieka, który zajął się tą sprawą zestrzelenia, zajmując się bardzo szeroko kwestią kilku skarg, które Ukraina wytoczyła przeciwko Rosji i jedną skargą, którą Niderlandy wytoczyły przeciwko Rosji właśnie w związku z zestrzeleniem tego kraju.

Trybunał połączył te sprawy Ukrainy przeciwko Rosji, te sprawy Niderlandów przeciwko Rosji i rozstrzygnął te kilka skarg właśnie w lipcu tego roku i kwestia zestrzelenia samolotu była jednym z elementów, które zostały rozstrzygnięte w tym orzeczeniu.

Te wszystkie zarzuty, które znalazły się w tej skardze, to były zarzuty, które wytyczyła Ukraina, Rosji w stosunku do wydarzeń mających miejsce na wschodniej Ukrainie od 2014 roku do 16 września 2022 roku, który to czas jest objęty jurysdykcją Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w stosunku do Rosji.

zostały rozstrzygnięte odrębną skargą już w ubiegłym roku, w 2024 roku, gdzie Trybunał również stwierdził przez cały szereg naruszeń prawa międzynarodowego.

Natomiast w zakresie, powiedziałabym, odpowiedzialności też tej materialnej, Trybunał dokonał bardzo istotnego stwierdzenia, ponieważ Trybunał...

I Trybunał stwierdził, że w zakresie przyznania Ukrainie tak zwanego słusznego zadośćuczynienia, to jest forma kompensacji, którą przyznaje Trybunał Strasburski państwom albo jednostkom, które się przed tym Trybunałem skarżą,

Trybunał stwierdził, że w zakresie przyznania kompensacji Ukrainie odkłada na razie tę kwestię, mając na uwadze, że wszelkie rozliczenia wynikające z faktu dokonania przez Rosję tych szeregu naruszeń prawa międzynarodowego muszą być dokonane, mając na uwadze funkcjonowanie tego mechanizmu kompensacyjnego.

Czyli Trybunał daje państwom w pewnym zakresie taką też wskazówkę.

Ja uważam, że ta kwestia właśnie rozstrzygnięcia odpowiedzialności materialnej Rosji w zakresie tych zbrodni, które potwierdził Trybunał, a także kwestia rozstrzygnięcia odszkodowań dla...