Mentionsy

A ten odcinek postanowiłam poświęcić autoportretowi Albrechta Dürera z Alte Pinakotek w Monachium.

I jest to niniejszym trzeci raz, kiedy spotykamy się z Dürerem.

Podejrzewam, że kiedy myślicie o Albrecht Dürer,

Włosy młodego mężczyzny, bo Dürer jest wówczas jeszcze młodym mężczyzną, spływają w takich lokach, ale bardzo przygotowanych, takich utrafionych lokach.

Badacze bowiem mają różnorodne teorie i podejrzenia względem nawet tych napisów, które umieszczone są po obu stronach głowy Dürera.

Nie ma wątpliwości co do tego, że obraz powstał w 1500 roku i że napisy są związane z Dürerem, że odnoszą się do tego, co on chciał przekazać.

I tak po lewej stronie mamy datę 1500, a pod nią rozpoznawalny inicjał artysty, duże A i w nie wpisana litera D, czyli Albrecht Dürer.

Mamy taki zapis, który jest napisany w języku łacińskim, który należałoby tłumaczyć oto ja, Albrecht Dürer z Norymbergi, namalowałem siebie w prawdziwych kolorach w wieku 28 lat.

I również wydaje się, że i Dürer czuł ciężar tej zmiany.

Patrzenia bardziej subiektywnego, chociaż jeszcze w czasie, kiedy Dürer tworzył, kiedy tworzyli humaniści jemu współcześni, to powiązanie z Bogiem było

I jedną z takich prób jest właśnie próba artystów, malarzy i tutaj Dürer jest ich forpocztą.

Na południu, we Włoszech, które Dürer odwiedził, odwiedził Wenecję i tam był zafascynowany oczywiście wszystkim.

Dürer z dumą opisuje wizyty ważnych postaci z Wenecji w swojej pracowni

Ale wciąż w Norymberdze Dürer musiał walczyć o to, ażeby w świadomości mieszczan, w świadomości jemu współczesnych nie być tylko synem złotnika, którym był, nie było w tym żadnego wstydu, ale twórcy właśnie, no...

Dürer był niezwykle kreatywną osobą, miał niezwykłą wyobraźnię i też przekonanie o tym, czym jest sztuka.

Wtedy Dürer miał 26 lat, kiedy się na nim sportretował.

Na tym etapie artysta Dürer chciał się zdystansować do tego brudnego aspektu twórczości, czyli tego właśnie fizycznego i pokazywać się jako postać, która brała udział raczej w tym życiu wyższych sfer, a również w życiu intelektualnym.

Miałby być wprowadzony przez kobiety artystki i tutaj jeszcze rzeczywiście w tych autoportretach szesnastowiecznych, które z kolei wymyśla, niejako konstytuuje Dürer, jak najbardziej nie znajdziemy tego elementu brudnej pracy, pracy z paletą.

że znajdował się do końca życia w posiadaniu Dürera i zdobił jego dom, a zarazem warsztat, bo musimy pamiętać o tym, że artyści nie mieli pracowni poza własnym domem, tylko pracowali, tworzyli też, kształcili uczniów, a także nocowali ich, bo to była, można powiedzieć, trochę taka szkoła z internatem i karmili.

I taki autoportret ukazujący Dürera namalowany w mistrzowski sposób niewątpliwie służył jako taka podwójna wizytówka.

Ale Dürer decyduje się w tym portrecie z 1500 roku na okazanie się frontalnie, czyli widzimy jego twarz na wprost, en face, patrzącą na nas przenikliwym wzrokiem.

Czy Dürer rzuca wyzwanie Bogu i ukazuje siebie jako Chrystusa?

Wiemy, że Dürer był głęboko wierzącym chrześcijaninem, co w tamtych czasach było raczej powszechne i z całą pewnością nie zdecydowałby się na taki bluźnierczy krok.

Zatem Dürer przyjmując taką formułę ukazania samego siebie,

Bo trzeba pamiętać o tym, że Dürer najważniejszą rolę, jaką degrał w sztuce, to tworzenie wielu rycin i drzeworytów, i miedziorytów, które dawały mu przychód, a jednocześnie rozpowszechniały jego imię na cały świat.

Oczywiście marzeniem Dürera było to, żeby zostać nobilitowanym, to nigdy się nie wydarzyło.

Dürer tworzył w Narymberdze.

A w 1528 roku, kiedy Dürer umiera w wieku 56 lat, należy już do czołówki zamożnych mieszczan w mieście.

Co jednak mówi nam ten autoportret o Dürerze w roku przełomowym, roku 1500?

Dürerze, który z dumą z jednej strony właśnie podpisuje to dzieło swoim monogramem, a z drugiej strony jeszcze dookreśla, że jest artystą Snorymbergi.

To co jeszcze wiernie pokazuje Dürer, to futro, które stanowi kołnierz jego płaszcza.

I Dürer podkreśla jeszcze tą swoją zdolność oddania miękkości materii, miękkości futra, stworzenie iluzji jej i dotyku, i wyglądu poprzez zanurzenie swoich palców właśnie w to futra, jakby bawi się między palcem wskazującym ośrodkowym tą miękkością, gęstością owego futra.

No i niewątpliwie Dürer bawi się tutaj z tą konwencją.

Ale wielu badaczy pochyla się nad płaszczem, który nosi Dürer.

I tu przenosimy się na pole historii sztuki społecznej, w której badane jest znaczenie ubioru, który przedstawił tutaj Dürer, w którym też przedstawił siebie Dürer.

I w 1500 roku Dürer nie spełniał tego wymogu.

Ale na portrecie ma to znaczenie pewnego symbolicznego określenia, aspirowania do statusu społecznego, jaki powinien przynależeć artyście w oczach Dürera.

Pamiętajmy, że Dürer jest po pierwszym pobycie w Wenecji, we Włoszech.

Rok 1500 to też moment, kiedy Dürer spotyka się ze znajomym, który jest właśnie Wenecjaninem, Giacoppo de Barbari, który odwiedza w tym roku Norymbergę.

Ale to też ten spotkanie, rozmowy z de Barbarin, który ma olbrzymi wpływ na rozwój tej myśli renesansowej o kolejny etap twórczości Dürera, niewątpliwie dalej posuwa gdzieś refleksje artysty o roli malarza jako twórcy, nie jako rzemieślnika.

A Dürer staje w kontrze, jak cała epoka.

A Dürer nawet jeśli podświadomie wiedział, że będzie odgrywał w tym wielką rolę, taką sobie też wyznaczał i właśnie poprzez ten autoportret jak najmocniej osadzał się jako ten, który przynosi nową nowinę również dla malarstwa.

Jest to wydany wykład dotyczący płaszczy Dürera.

I tytuł to Dürer's Codes Renaissance Men and Material Cultures of Social Recognition.

Ciekawa rzecz i tutaj dzięki moim patronom i patronkom nabyłam w wersji elektronicznej tą książkę i mogłam od razu sprawdzić, co tam pojawia się na temat płaszcza, który nosi Dürer na tym autoportrecie.

To, co nosi Dürer, to przeciwnie do tego, co przed chwilą wam powiedziałam, bardzo prosty płaszcz wykonany z jagnięcej skóry, który też nie ma wyszukanego kroju.

Jest wykonany naprawdę w najprostszy możliwy sposób i że ten strój miał raczej podkreślać pokorę Dürera.

Niemniej, kiedy porównamy sobie te trzy autoportrety, o których już Wam wspominałam, czyli z Louvre, z Prado i ten właśnie z Monachium, to w tych dwóch wcześniejszych, kiedy Dürer jeszcze jest młodzieńcem, kiedy wędruje, kiedy jest bliżej tej swojej podróży do Wenecji, albo przed nią, albo po niej,

Tak jak wam wspomniałam, ten autoportret nie był przeznaczony na sprzedaż i po śmierci Dürera w 1528 roku trafił do ratusza w Norymberdze, gdzie widział go na przykład Karel van Mander w 1577 roku i to jest przez niego zapisane.

Myślę, że postać Dürera może działać trochę inspirująco.

I myślę, że tak jak Dürer czasem warto zaufać swojemu geniuszowi, nawet jeżeli jest on w przestrzeni, która tylko wam sprawia przyjemność i podążać za swoją ciekawością, bo tylko ona poprowadzi was w przestrzenie, które dadzą szczęście i satysfakcję.