Mentionsy

No właśnie, zakładam, że bardziej z tego drugiego, bo w mojej codziennej pracy raczej nie piszę o książkach i o... Ale piszesz o Iranie.

To jest spoiler alert tematu, połączenie tych dwóch elementów, czyli Iran plus książki.

Więc pomyślałam sobie, że taką dla mnie naturalną kontynuacją jest właśnie ten temat Iranu.

A tutaj stwierdziłam, że po prostu ty jesteś mądry, więc ty będziesz mnie o tym Iranie opowiadał.

Czyli nie zrobiłaś doktoratu z Iranu?

Najwyżej taki powiedzmy liceum, skąd ten maturę napisał z Iranu.

Więc tak, ale myślę sobie, że zanim wejdziemy w same książki, to gdybyś na przykład właśnie mógł w jakiś sposób wstreścić sytuację, którą mamy teraz, żeby też osoby, które powiedzmy nie są obeznane z tym tematem, wiedziały też jakby co się w tym Iranie wydarzy, żeby to było takim punktem wyjścia do dyskusji naszej.

Mieliśmy w styczniu do czynienia z masowymi protestami, które rozpoczęły się pod koniec grudnia, które wybuchły głównie z powodu fatalnej sytuacji ekonomicznej i które rząd przede wszystkim 8-9 stycznia po wyłączeniu dostępu do internetu większości ludzi w Iranie konwencjonalnymi sposobami

Co czytać z Iranu i o Iranie z Jakub Szymczakiem.

Nie wyklucza oczywiście tego, że tam różne służby, w tym izraelski Mossad, no bo dobrze wiemy z zeszłorocznej wojny dwunastodniowej, że był w Iranie bardzo mocno aktywny.

Nie zrobił tego, ale z tego wypłynęła jego inicjatywa znowu kolejnych rozmów, gruźb wobec Iranu, ataku, skoncentrowania bardzo dużej liczby wojsk w okolicy Iranu, które mogą uderzyć w Iran.

Jednocześnie prowadząc rozmowy, Iran został do nich trochę przymuszony.

Iran potrzebuje od Amerykanów, między innymi chciałby w wyniku tych rozmów osiągnąć zdjęcie części sankcji.

Ja myślę, że to jest dobry moment, żebym ja teraz zaczął od tego, od mojej fascynacji Iranem, od czego ona się zaczęła, bo ona też rozpoczyna się trochę od książek, bo

Nie jesteś Iranistą.

Nie jestem Iranistą, mam dyplom arabistyczny, ale jestem Iranem od lat, zafascynowany wielu.

Natomiast jest kilka takich książek, które... To jest oczywiście bardzo ciężko odtworzyć, od czego się konkretnie zaczęło, dlaczego ten Iran wtedy mnie zaczął fascynować.

To jest amerykańsko-irański autor, który dorastał z tego co pamiętam w Iranie.

Jedna z tych książek jest taka, że on wraca do tego Iranu i opowiada o perspektywie już jako Amerykanin mieszkania tam, więc on jest taką trochę zewnętrzną też postacią, jakby ma też fajną perspektywę

Przyjeżdża do tego Iranu i opowiada między innymi właśnie o tym, jak to wygląda z podejściem do dzieci, z wychowywaniem dziecka młodego, jak ludzie do tego podchodzą.

On też trafił w dobry... Teraz już nie pamiętam, czy to było tak... Chyba to był zbieg okoliczności, że on trafił na protesty po wyborach prezydenckich w 2009 roku, które są bardzo ważnym momentem w takiej najnowszej historii Iranu i mówią o jakimś zwrocie w Republice Islamskiej.

Ale to też jest bardzo fajne wprowadzenie do Iranu.

Kobiety, która teraz mieszka w Francji od lat, jest artystką i opowiada o swoim życiu po prostu w Iranie, również przez rewolucję i te zmiany.

Do ludzi, nie tylko dlatego, że to było o Iranie, ale to też jest bardzo fajne wprowadzenie w temat.

Warto jeszcze, myślę, powiedzieć o Kapuścińskim, który też jest jakby... Nie pomyślałem o nim jako pierwszej rzeczy, gdy myślałem o rzeczach, które mnie do Iranu wprowadziły i mnie nim zafascynowały.

Jeśli ktoś nie kojarzy Szachin Szacha, oczywiście o Szachin Szachu mówimy, to jest książka, gdzie Kapuściński pojechał po prostu wiedząc, że się dzieje w Iranie na rewolucję, nie pamiętam,

I trochę być może to widać w przypadku Iranu też, chociaż jestem trochę sceptyczny, czy to... Gdybym miał zgadywać, to wydaje mi się, że to nie będzie taki boom, jak w przypadku Palestyny, że jednak sprawa gazy tak...

Natomiast dla Iranu, dla Republiki Islamskiej, dla dzisiejszej historii tego państwa, to jest rzecz absolutnie kluczowa.

Więc jest to dosyć oczywiście brutalna rzecz, ale też świetnie napisana, odwołująca się do bardzo wielu również motywów kulturowych, z dobrymi przypisami iranisty z UJ-tu Mateusza Kłagisza, który też tłumaczył tę książkę, więc tu też można bardzo dużo skorzystać z tego i jakby też z taką podwójną perspektywą.

Już nie z tego oddziału, z innego miejsca, natomiast ta podwójna perspektywa jest bardzo ciekawa i też jest dzięki temu bardzo dużo odwołań do wspólnej historii, no bo Iran i Irak, mimo że jeden kraj jest arabski, a drugi głównie zamieszkany przez Persów, to jest to

Bardzo duża część ostatniego tam tysiąca, tysiące pięciuset lat jest dzielona w historii i rzeczywiście to też nie jest prawdopodobnie dzieło, które należy wziąć, jeśli chce się zacząć interesować Iranem, bo

Jest to rzecz absolutnie heroiczna, podstawowa, męczennicy, jak się mówi, na ofiary tej wojny w Iranie, których było setki tysięcy, bo to była wojna prowadzona przez młode, niedoświadczone państwo, które miało technologiczną... Irak miał technologiczną przewagę zdecydowaną wtedy.

I to jest z kolei na ten aspekt tych lat osiemdziesiątych w Iranie tam położony nacisk.

Z tym jest taka zabawna, trochę zabawna anegdota, która polega na tym, że w Iranie ta książka jest dostępna, ale tylko i wyłącznie w pirackim tłumaczeniu z niemieckiego, zdaje się.

Tak, rzeczywiście po polsku bywa to problematyczne, żeby znaleźć taką konkretną, historyczną czy nawet skupioną na jakimś konkretnym historycznym wydarzeniu z historii Iranu książce.

Natomiast tych różnego rodzaju historyków, którzy piszą po angielsku o Iranie, nie tylko historyków, ale myślę, że warto ich zawsze czytać, bo to jest...

To jest z kolei bardzo lewicowa perspektywa na historię Iranu.

To jest akurat autor, zdaje się, amerykański, na pewno nie pochodzenia irańskiego, ale Michael Axworthy jest bardzo dobrym autorem, który między innymi napisał książkę Revolutionary Iran,

On zresztą napisał, teraz nie pamiętam tytułu, ale na pewno napisał też bardziej przekrojową historię całego Iranu.

I to jest rzecz, która, tak jak mówiłem, konstytuuje wyobraźnię polityczną, ponieważ wtedy, wydaje mi się, ugruntował się bardzo do dziś ważny dla władzy w Iranie i dla wielu Irańczyków też pogląd

To jest jedno z takich wydarzeń, które jeśli ktoś zaczyna się interesować Iranem, to je kojarzy.

Dobry, demokratyczny premier chciał dobrze dla Iranu, znacjonalizował złoża ropy, więc źli Amerykanie i Brytyjczycy go wysadzili z tego stanowiska i od tego momentu był tylko zły szach.

I Amerykanie pogodzili się z porażką, po czym Iranczycy z własnej inicjatywy, w sensie te siły, które tam były wspierane przez nich, między innymi generał Zahedi, sami z własnej inicjatywy 4 dni później przeprowadzili dokładnie tę samą operację, więc warto czasem przypominać, że tam

W historii Iranu czasem mówi się właśnie o tych wielkich siłach, o Amerykanach, o Izraelu, o tym, że to wszystko często jest ukartowane z zewnątrz i tak dalej, a Irańczycy nawet w takich momentach mieli bardzo dużą sprawczość.

Ale każda książka o Iranie, o tym okresie nie może ominąć oczywiście też zamachu stanu.

Myślę sobie o jeszcze jednej książce, którą polecałeś i którą zaczęłam czytać, nie skończyłam, chociaż chciałam przed naszym nagraniem, nie wyrobiłam się z tym, czyli What Iranians Want.

A teraz jest też bardzo pomocny w odkrywaniu Iranu i w rozmowach o tym kraju.

Natomiast What Iranians Want to jest książka, którą napisał po protestach w 2022 roku.

To jest też bardzo ważna część tej historii najnowszej Iranu.

Co czytać z Iranu i o Iranie z Jakubem Szymczakiem.

To była ważna lekcja, że protestowanie jednak coś przynosi, coś daje, nawet jeśli ta wolność jest wywalczona w bolesny, krwawy sposób, co nawet dawało częściowo jakąś nadzieję na jakieś powolne zmiany w Iranie.

To znaczy dziś, kiedy się czyta relacje z Iranu dzisiejszego...

Natomiast tutaj pewne koła teraz zamykamy, bo na pytanie jaka jest jedna najlepsza książka, która dobrze wytłumaczy Iran, najnowszy Iran.

Natomiast jest to rzeczywiście rewelacyjna, dziennikarska, reporterska książka, która tłumaczy najnowszy Iran, ostatnie 50-60 lat tej historii z naciskiem na ostatnie trzy dekady.

Obserwowanie rozwijania tego typu biznesu, takiego idealisty w Iranie w tamtych czasach i potem to, jak się zderza ze ścianą, gdzie potem wraca opresja, jest też fascynujące.

Nie tylko poza Iran, w sensie w tej kategorii uważam, że jest to jedna z najlepszych książek, jakie czytałem.

Tak, druga jest oryginalnie napisana po niemiecku, ale przez autorkę pochodzącą z Iranu i opowiadającą o Iranie, ale no to nie pamiętam teraz szczerze mówiąc nawet nazwiska.

Rokiem w Iranie, bo oczywiście wielokrotnie ludzie protestowali z różnych powodów, w różny sposób, ale... To też było od Iranian Once, jest po prostu każdy kolejny rozdział, to są każde fale protestu na bardzo dużo różnych sfer, to w ogóle było dla mnie absolutnie poruszające w ogóle też, jakby te tematy, które tam są, ale to jest też off topic.

Jest więcej stosunkowo prozy perskiej też po polsku wydane i jest też trochę, bo to jest też ważny fenomen, bo pisarze, być pisarzem w Iranie to jest skazywać się na cierpienie w zasadzie dziś i od dawna.

No albo jakieś ciągłe kompromisy, ciągłe szukanie nowego języka, brak jakby jasnych perspektyw, trudności finansowe i tak dalej, więc... No i to jest też dramat szerszy Iranu na dziś, że bardzo wiele osób, które ma różne umiejętności, które byłyby bardzo przydatne

Ja bardzo jestem wielką fanką Męczennika i też tak jakby, jak teraz czytam właśnie to What Iranian Wants, to też dodaje mi dodatkowego jeszcze kontekstu do tej książki, właśnie kwestie tego męczeństwa, całych tych narracji na ten temat.

Poezja w Iranie jest dużo bardziej poważana, przeżywana, recytowana niż u nas.

Że tak jakby odchodzą od języka, który ma te jakości poetyckie, które zakładam, były też zdobywane przez... Tak, ale myślę, że pod tym względem ten fenomen popularności poezji w Iranie jest tak mocny, że on nie jest zagrożony, tak sądzę.