Mentionsy

Dokąd nocą tupta jeż?

Być może udało się Wam kiedyś zauważyć jeża.

Pod warunkiem, że jest wiosna, lato lub jesień, bo jak dowiecie się z dalszej części tego odcinka, zimą jeże dość trudno jest spotkać.

Czy wy również bardzo lubicie jeże?

Ale dlaczego uważam, że jeże są tak fantastyczne?

Czy wiecie na przykład, że małe jeże, oprócz tego, że są przeurocze,

Wszystko po to, aby jeżowa mama mogła je bezpiecznie urodzić.

A co tak naprawdę wiemy o jeżach?

Czy wiemy na przykład, dlaczego jeże mają kolce?

Co tak naprawdę jedzą jeże?

Dlaczego jeże zwijają się w kulkę?

Gdzie jeże mają uszy?

Czy jeże naprawdę śpią całą zimę?

A może słyszeliście od swoich rodziców lub dziadków, że jeże zjadają ślimaki w ogrodzie i pomagają nam chronić warzywa?

I czy jeże są naprawdę odporne na jadrzmi?

No i przede wszystkim, czy jeże naprawdę mogłyby nosić jabłka na kolcach, gdyby chciały?

Choć to tylko część pytań, gdy pomyślimy o jeżach, to już teraz widzicie, że jeże są faktycznie bardzo tajemniczymi i nietypowymi zwierzętami.

Właśnie w tym odcinku spotkań z piórem i pazurem usłyszycie odpowiedzi na te i wiele innych pytań dotyczących jeże.

A teraz posłuchajcie opowieści o jeżach.

Gdybym zapytał Was, jak wygląda jeż, to część z Was, a nawet Waszych rodziców, prawie na pewno wyobraziłaby sobie kolczaste zwierzątko z czerwonym jabłuszkiem nabitym na kolce i mielibyście... No właśnie, czy mielibyście rację?

Skąd w ogóle wziął się ten pomysł z jeżami i jabłkami?

I właśnie Piliniusz napisał, że jeże toczą się po jabłkach, nabijają je na swoje kolce, a potem zanoszą do swojej nory jako zapasy na zimę.

Właśnie w tych księgach pojawiły się obrazki jeży z winogronami lub jabłkami na kolcach.

Te obrazki były tak ładne i tak bardzo zapadały w pamięć, że część ludzi zaczęła wierzyć, że tak naprawdę wygląda życie jeża.

Czy ktoś z Was zastanawiał się kiedyś, jak jeż miałby potem zdjąć to jabłko ze swoich kolców?

Jeśli jeż nabiłby sobie jabłko na kolce, to jakby je miał potem zdjąć?

Jeż ma bardzo krótkie łapki, nie może sięgnąć nimi za siebie.

A poza tym, jeże w ogóle nie jedzą jabłek jako głównego pożywienia.

Warto wiedzieć, że w Polsce przez wiele lat w przedszkolach i szkołach dzieci robiły jesienne prace plastyczne przedstawiające jeże z jabłkami na kolcach.

A czy wiecie, że jeże pojawiają się w wielu starych polskich przysłowiach i wierzeniach ludowych?

Słowianie od dawien dawna przypisywali jeżom niezwykłe, magiczne właściwości.

W jeżeniach Słowian południowych, czyli mieszkańców Bułgarii, Serbii i innych krajów na południu Europy, jeż był uważany za jedno z najważniejszych i najmądrzejszych zwierząt na świecie.

Wierzono, że jeż zna wszystko, co wydarzyło się dawno temu i co ludzie już zdążyli zapomnieć.

Bo według legend jeż nigdy się nie starzeje.

Co więcej, wierzono, że jeż potrafi znaleźć tajemniczą roślinę zwaną raskownikiem.

I tak mały, kolczasty jeż został strażnikiem najważniejszych sekretów natury.

A skąd w ogóle wzięła się nazwa jeż?

Tak, jeż to dosłownie ten, który je żmiję.

Już tysiące lat temu nasi przodkowie zauważyli, że jeże polują na węże i są na ich jad odporne.

W dawnej Polsce wierzono też, że jeże potrafią kraść mleko od krów odpoczywających na pastwisku.

Jeże nie piją krowiego mleka, a nawet im ono szkodzi, jak dowiecie się z dalszej części tego odcinka.

Ale nasi przodkowie, widząc jeże kręcące się nocą po łąkach, wymyślili sobie taką historię.

Spieszy się jak jeż z drożdżami.

Otóż według ludowej anegdoty ktoś kiedyś wysłał jeża po drożdże.

Jeż wrócił dopiero po siedmiu latach, a na progu potknął się i wylał drożdże.

Od tamtej pory, gdy ktoś robi coś bardzo powoli, mówimy, że spieszy się jak jeż z drożdżami.

W wielu kulturach kolce jeża porównywano do promieni słońca.

Gdy jeż nastroszył kolce, wyglądał jak małe kolczasne słoneczko.

Dlatego w niektórych regionach jeż był uważany za zwierzę słoneczne, przynoszące światło i ciepło.

Jak widzicie, choć dzisiejsi naukowcy obalili wiele z tych starych wierzeń, jak mit o jabłkach czy o podkradaniu mleka, to jeże od tysięcy lat fascynowały naszych przodków.

I może właśnie dlatego do dziś tak bardzo lubimy jeże.

A czy wiecie, że w Polsce żyje nie jeden, a żyją dwa różne gatunki jeży?

Mamy jeża zachodniego oraz jeża wschodniego.

Polska jest jednym z niewielu krajów w Europie, gdzie te dwa gatunki jeży spotykają się ze sobą.

Jeżowa strefa spotkań.

Jeż zachodni przybywa do nas z zachodu Europy, gdzie jest popularny.

A jeż wschodni ze wschodu, gdzie mieszka na przykład w Ukrainie i w Rosji.

Jeż wschodni ma jasną, często białową plamkę na piersi, dlatego bywa nazywany białobrzuchem.

Jeż zachodni ma brzuszek raczej ciemniejszy lub brązowawy.

Ale żeby być całkowicie pewnym, który to gatunek, naukowcy muszą wykonać specjalne badania genetyczne, czyli zbadać jeżowe DNA.

Oznacza to, że nie wolno jeży łapać, przetrzymywać ani im szkodzić.

Jeże są naszymi przyjaciółmi.

Teraz porozmawiajmy o tym, co sprawia, że jeże są tak wyjątkowe i rozpoznawalne.

Czyli porozmawiajmy o jeżowych kolcach.

Czy wiecie, ile kolców ma przeciętny jeż?

Dorosły jeż ma na swoim grzbiecie od pięciu do siedmiu tysięcy kolców.

Otóż kolce jeża to tak naprawdę włosy.

Znajduje się mała cebulka umocowana w skórze jeża za pomocą specjalnych mięśni.

Dzięki tym mięśniom jeż może nastroszyć swoje kolce ustawiając je pionowo jak las małych włóczni albo położyć je płasko na grzbiecie.

Kolce chronią jeża przed drapieżnikami.

Gdy jeż czuje się zagrożony, natychmiast napina specjalny mięsień, który okręca całe jego ciało jak płaszcz.

Dzięki niemu jeż może zwinąć się w ciastą kolczastą kulkę, chowając swoją głowę, miękki brzuszek i małe łapki pod pancerzem z kolców.

Dzięki elastycznej budowie kolców upadek z wysokości nawet kilku metrów jest dla jeża w miarę bezpieczny.

A jeż robi to błyskawicznie i perfekcyjnie.

Gdy jeż jest zwinięty w kulkę, prawie żaden drapieżnik nie może mu nic zrobić.

Ale uwaga, jest jeden drapieżnik, który potrafi poradzić sobie nawet ze zwiniętym jeżem.

Borsuki mają tak silne pazury i szczęki, że potrafią rozłożyć zwiniętego jeża.

Na szczęście borsuki i jeże nie spotykają się zbyt często.

Wiosną, gdy jeże obudzą się z hibernacji, jeżeli nie wiecie czym jest hibernacja, nie martwcie się, za chwilę o tym opowiem.

Zaloty jeże są dość głośne.

Pan jeż, nazywany przez naukowców samcem, krąży wokół samicy, czyli pani jeżowej i wydaje przy tym różne dźwięki.

czyli trochę więcej niż miesiąc, na świat przychodzi od dwóch do siedmiu malutkich jeżątek.

Noworodki jeży są całkiem różowe i ślepe i prawie nagie, tak jak już wiecie.

Ale, ale, skoro jesteśmy przy małych jeżach, może słyszeliście kiedyś, że młode jeże mają na nosach taki specjalny twardy guzek.

To kolejny mit o jeżach.

Ten mit powstał, bo niektórzy ludzie pomylili jeże z kolczatkami, które składają jaja.

Ale jeże rodzą żywe młode, więc nie potrzebują otwieracza do jajek.

Prawda o narodzinach jeży jest równie fascynująca jak niektóre mity o nich.

Noworodki jeży rodzą się z kolcami ukrytymi pod skórą.

Przez pierwsze 4 do 6 tygodni mama jeżyca karni młode mlekiem.

Jest to specjalne mleko, przystosowane do jeżych brzuszków.

Pod koniec lata młode jeże są już samodzielne i opuszczają mamę.

Porozmawiajmy teraz o jednej z najdziwniejszych umiejętności jeży.

Gdy jesienią dni stają się krótsze i temperatura spada, jeże zaczynają przygotowania.

Jesieni jeże jedzą tak dużo jak tylko mogą, odkładając tłuszcz pod skórą.

Gdy jeż jest już wystarczająco gruby, czyli ma odpowiedni zapas tłuszczu, powinien ważyć co najmniej 600 gramów.

Jeże tak szybko zwiększają swoją masę, że potrafią ją podwoić w ciągu miesiąca.

Podczas hibernacji ciało jeża robi rzeczy, które wydają się niemożliwe.

Serce jeża zwalnia z około 190 uderzeń na minutę do 22 uderzeń na minutę.

Oddech jeża podczas hibernacji jest tak wolny, że trudno go zauważyć.

Na wiosnę, gdy robi się cieplej, jeż budzi się na dobre.

Dlatego wiosną jeże intensywnie szukają jedzenia.

A co jest ulubionym jedzeniem jeży?

Skoro już wiemy, że jeże nie jedzą jabłek, to co tak naprawdę ląduje w jeżowych brzuszkach?

Jeże są zwierzętami owadożernymi, co oznacza, że najchętniej jedzą owady i inne małe stworzenia.

Naukowcy mówią, że jeże to tacy spryciarze, którzy jedzą, co znajdą.

Do ulubionych jeżowych przysmaków na pewno należą dżdżownice,

Jeże je uwielbiają.

Tutaj jeże są naprawdę pomocą dla ogrodników.

Ślimaki potrafią zjadać sałatę i inne rośliny w ogrodzie, a jeże zjadają ślimaki.

Jeden jeż może w ciągu nocy zjeść tyle owadów, ile sam waży.

I co jeszcze jedzą jeże?

Jeże czasem zjadają też małe żaby, jaja ptaków gniazdujących na ziemi, a nawet padlinę, czyli znalezione martwe zwierzęta.

Otóż jeże czasem podjadają opadłe, przejrzałe owoce,

A to już jest coś, co jeża naprawdę lubią.

Więc gdy widzicie jeża koło jabłka, to prawdopodobnie poluje on na larwy w tym jabłku, a nie na samo jabłko.

I teraz bardzo ważna informacja dla wszystkich, którzy chcą pomagać jeżom.

Nigdy, przenigdy nie dawajcie jeżom mleka krowiego.

Jeże nie trawią laktozy, czyli takiego cukru zawartego w tym mleku.

Gdy jeż wypije takie mleko, dostaje silnej biegunki, która może go nawet zabić.

Jeśli chcecie pomóc jeżowi, najlepiej postawcie dla niego miseczkę z czystą wodą.

Podobnie jak sowy, tak i jeże są wyposażone w niezwykłe zdolności.

Niezwykła zdolność jeży numer jeden.

Czy wiecie, że jeże są częściowo odporne na jad żmij?

Tak, w mięśniach jeża znajduje się specjalne białko, które naukowcy nazwali erinacyną.

Ta nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy jeża, która brzmi erinaceus.

Badania wykazały, że niektóre jeże mogą wytrzymać dawki jadu nawet 40 razy większe niż te, które zabiłyby mysz.

Niezwykła zdolność jeży numer dwa.

Tak, teraz opowiem wam o jednym z najdziwniejszych zachowań jeży.

Gdy jeż napotka nowy, nieznany zapach, może to być dziwna roślina, nieznany owoc, a nawet kawałek mygła, zaczyna robić coś bardzo, ale to bardzo dziwnego.

A następnie jeż wyciąga język i rozmazuje tę ślinę po swoich kolcach.

Naukowcy do dziś nie są całkowicie pewni, dlaczego jeże to robią.

Niezwykła zdolność jeży numer 3.

Jeże są aktywne głównie nocą.

A my byśmy powiedzieli, że jeże żyją głównie nocą, więc nie mogą polegać na wzroku tak jak my w ciągu dnia.

Nos jeża pracuje bez przerwy.

Jeż wącha wszystko dookoła siebie, ziemię, liście, powietrze.

To tak jak wy byście czuli, będąc w swoim pokoju, co znajduje się w lodówce, nawet jeżeli ta lodówka jest zamknięta.

Jeżowe uszy są krągłe i schowane w futerku po bokach głowy, tuż za oczkami.

Jeż słyszy dźwięki, których my nie jesteśmy w stanie usłyszeć.

A czy zastanawialiście się kiedyś, dokąd właściwie wędruje jeż, gdy zapada zmrok?

Gdy słońce zachodzi i robi się ciemno, jeż budzi się w swoim gnieździe i rusza w trasę.

Każdy jeż ma swoją własną dzielnicę.

Jeżowe dzielnice są naprawdę spore.

Jeden jeż w ciągu nocy może przemierzyć nawet dwa kilometry.

Pod latarnie uliczne, bo tam zlatują się trzmy i chrząszcze, które jeż bardzo lubi zjadać.

Niestety jeży apetyt jest dla niego niebezpieczny.

Ponieważ jeże uwielbiają owady rozbite o samochody, często sprowadza to jeże na nasze asfaltowe drogi.

Dzieje się tak, ponieważ wzdłuż nich jeże mogą znaleźć łatwy posiłek.

Gdy jeż czuje zagrożenie, instynkt każe mu się zatrzymać i zwinąć w kulkę.

Jeże są niesamowicie ważnymi mieszkańcami naszych ogrodów, łąk i lasów, pełniąc jedną z kluczowych ról w przyrodzie.

Jeże zjadają mnóstwo ślimaków, trąszczy i innych owadów, które mogłyby niszczyć warzywa i rośliny.

Jeden jeż w ciągu nocy potrafi zjeść setki takich szkodników.

Jednak rola jeży wykracza daleko poza ogrody.

Jeże są drapieżnikami i czyścicielami w środowisku.

Na zakończenie mam dla Was kilka jeżowych ciekawostek, którymi możecie zadziwić swoich przyjaciół i rodzinę.

Najstarszy znany jeż dożył 16 lat.

Był to jeż o imieniu Thorwald z Danii.

Większość dziko żyjących jeży żyje jednak tylko 2 do 5 lat.

Na skórze jeży od tysięcy lat trwa walka pomiędzy bakteriami i grzybami.

Dzięki temu na skórze jeży żyje specjalny grzyb, który produkuje naturalny olej.

Dlatego nigdy nie dotykajcie jeży gołymi rękami, ani nie pozwalajcie, aby wasze koty lub psy dotykały dziko żyjących jeży, ponieważ jeśli na kolcach jeży znajdują się antybiotyki, to znajdują się tam dlatego, że są również bardzo, ale to bardzo niebezpieczne dla nas i innych ssaków bakterie.

Zobaczcie świat oczami, a raczej nosem jeża.

Chcecie poczuć jak to jest być jeżem polującym nocą?

Idźcie powoli na czworakach, jak jeż, węsząc powietrze.

To właśnie robi jeż każdej nocy.

Niestety jeże mierzą się dziś z wieloma zagrożeniami.

Co zagraża jeżom?

To największy wróg jeży.

Jeże mogą się zatruć, zjadając zwierzęta, np.

Współczesne, zbyt porządne ogrody bez stert liści i gęstych krzewów uniemożliwiają jeżom budowanie gniazd.

Czalne ogrodzenia blokują jeżom drogę i utrudniają im przemieszczanie się między ogrodami.

Jak możemy pomóc jeżom?

Twórzcie jeżowe schronienia.

To może być idealny jeżowy hotel zimowy.

Zróbcie jeżową autostradę.

Jest za mała dla psów czy kotów, ale w sam raz dla jeży.

Dzięki takiej dziurze w ogrodzeniu jeże będą mogły chodzić swoimi ścieżkami.

Płytka miseczka ze świeżą wodą może uratować życie spragnionemu jeżowi, szczególnie w gorące lata.

Wolniejsza jazda samochodem po osiedlowych uliczkach wieczorem lub w nocy daje kierowcy czas na zauważenie jeża na drodze.

Gdybyście kiedyś spotkali jeża, który potrzebuje według Was pomocy, poszukajcie razem z rodzicami w internecie najbliższego jeżowego ośrodka pomocy.

Jeże są niezwykle wrażliwymi zwierzętami, którym skutecznie pomóc mogą jedynie dobrze wykwalifikowani specjaliści.

Jak widzicie, jeże to naprawdę niesamowite zwierzęta.

Może i Wam uda się zobaczyć prawdziwego jeża.