Mentionsy

Słowa gasnącego języka, współczesna poezja Ladino.

I chyba warto wyjaśnić dla tych z naszych słuchaczy, którzy nie wiedzą, co to jest język Ladino, zwany przecież także pod innymi nazwami.

Tak, język Ladino jest to język Żydów sefardyjskich, czyli Żydów, którzy w okresie średniowiecza, w epoce średniowiecza mieszkali na Półwyspie Iberyjskim i w tym roku, w którym Kolumb odkrył Amerykę w 1492 zostali stamtąd wygnani.

Tam jeszcze nie mówimy o języku Ladino.

Czasami dialektolodzy mówią, że to jednak jest dialekt, a nie osobny język, ale właśnie ten język nazywamy Ladino i wspomniał Pan o innych nazwach.

Rzeczywiście dzisiaj najczęściej używamy nazwy Ladino, natomiast historycznie funkcjonowały też inne nazwy.

Celowo nie chciałam użyć słowa język umierający, ale rzeczywiście od kilku dekad tak bywa określane Ladino.

Natomiast bardzo ciekawy jest fakt, że mimo że tak bardzo ograniczone jest użycie Ladino, są wciąż autorzy, którzy tworzą w nim literaturę.

Kto i gdzie tworzy dzisiaj Wladino?

Spółnoty syfardyjskie żyją używając tamtejszych lokalnych języków, ale również właśnie w sferze kultury tam pojawia się Ladino jako narzędzie twórczości.

Ladino zresztą pojawia się w takim serialu Milkat Hayofissel Yerushalim, czyli chyba Królowa Beauty Queen of Jerusalem, to się po angielsku tak nazywało.

Ale tak, pojawia się rzeczywiście Ladino i to też jest przykład tego użycia, o którym ja piszę, właśnie użycia w polu kultury, gdzie szukamy współcześnie mediów, narzędzi, gdzie ten język mógłby wciąż zaistnieć, jako ślad przeszłości, ślad tożsamości, ale też jako, no właśnie, jeszcze narzędzie wciąż w jakiś sposób żywe.

Rozmawiamy o poezji Ladino, słowa gasnącego języka, współczesna poezja Ladino.

Jego wersja Ladino brzmi w ten sposób.

Natomiast Clarice Nikoicki jest jedną z tych poetek, które otwierają ten nurt takiego współczesnego pisania wladino, który określamy jako arrebivimiento, czyli taki renesans, odrodzenie tego języka.

Czy poezja Ladino to jest, współczesna poezja Ladino, to jest bardziej doświadczenie kobiet, czy jednak mężczyźni też pojawiają się?

Właśnie przez te nowe zdobycze poetyckie, które w Ladino przed zagładą nie miały miejsca.

Potem nastąpiła taka gwałtowna cezura i odejście od tego języka, porzucenie go i właściwie twórcy, którzy od końca lat siedemdziesiątych i do naszych czasów ponownie chcą pracować w materii języka Ladino, no mają to wyzwanie jak wyrazić jeszcze w atrakcyjny sposób doświadczenie współczesności, no właśnie w języku, który tak ewolucyjnie ma taką dużą wyrwę w XX wieku.

Dzisiaj słowa gasnącego języka, czyli współczesna poezja Ladino w fantastycznym tłumaczeniu pani profesora Agnieszki August-Zarębskiej z Uniwersytetu Wrocławskiego.