Mentionsy
#30 Nawet wojny mają zasady. Chaos wojny i prawa człowieka
Międzynarodowe prawo humanitarne, prawo konfliktów zbrojnych, prawo wojenne – wszystkie te określenia dotyczą zasad prowadzenia wojny i obejmują m.in. ochronę ludności cywilnej, zakaz atakowania szpitali czy szkół, zakaz brania zakładników, humanitarne traktowanie jeńców wojennych.
Czy te zasady jeszcze obowiązują? Czy da się upominać o prawa człowieka i humanitaryzm podczas wojny czy naiwnością jest myśleć, że będą przestrzegane? A może pytanie powinniśmy postawić inaczej – czy możemy sobie pozwolić na milczenie, gdy są łamane?
O prawie wojennym w praktyce, o ochronie ludności cywilnej podczas konfliktów zbrojnych, o mitach dotyczących prawa humanitarnego oraz o tym, czy da się wpłynąć na bieg wydarzeń Joanna Zawada rozmawia z dr hab. prof. UW Patrycją Grzebyk oraz Dominiką Sokołowską, ekspertką Amnesty International w dziedzinie edukacji.
Nie zabraknie tematu broni autonomicznej, odpowiedzialności korporacji czy obowiązków państwa wobec ludności cywilnej nie tylko podczas wojny, a zanim do niej dojdzie. Przedstawimy również projekt Amnesty “No War, Know Rights” (“Nie dla wojny, znaj prawa”) i podpowiemy, gdzie szukać materiałów. Zastanowimy się też, czy Polska jest gotowa na wybuch wojny i co powinniśmy wiedzieć i zrobić, zanim dojdzie do konfliktu.
Gościnie:
dr hab. prof. Uniwersytetu Warszawskiego Patrycja Grzebyk - prezydentka Network on Humanitarian Action (NOHA) oraz dyrektorka NOHA na Uniwersytecie Warszawskim, członkini Zarządu Europejskiego Stowarzyszenia Prawa Międzynarodowego, członkini Doradczego Komitetu Prawnego przy Ministrze Spraw Zagranicznych.
Dominika Sokołowska - ekspertka Amnesty International w dziedzinie edukacji.
---
Więcej o projekcie "No War, Know Rights": https://www.amnesty.org.pl/no-war-know-rights/
Gaza umiera. Nie pozwól na milczenie – podpisz petycję: https://www.amnesty.org.pl/akcje/petycja__gaza_umiera/
Czy można usprawiedliwić ludobójstwo?
https://open.spotify.com/episode/2C3X688SO4eAi2RDmMfgd6?si=044f4ab75c4c4337
Strefa Gazy: ludobójstwo na naszych oczach
https://open.spotify.com/episode/3bVr441XjnWTNhQH54FuHs?si=3758240354814339
Raport: https://www.amnesty.org.pl/raport-ludobojstwo-w-strefie-gazy/
Jak sądzi się najcięższe zbrodnie? https://open.spotify.com/episode/5PFUhNjPfMkSGQvJKLhhzk?si=7081596491b04933
Odcinek został nagrany w Domu w Alejach, filii Domu Kultury Śródmieście w Warszawie.
---
Rozdziały:
– Wstęp
- Idea prawa humanitarnego, czyli jak jeden człowiek może zapoczątkować łańcuch zmian
- Prawo wojenne a nowe technologie i broń autonomiczna
- Czy prawo humanitarne jeszcze działa? Strefa Gazy a presja na arenie międzynarodowej
- Czy działania oddolne mają sens? Polska wobec prawa humanitarnego
- O projekcie edukacyjnym „No War, Know Rights”
- Gdzie szukać materiałów edukacyjnych?
- Miny przeciwpiechotne a bezpieczeństwo. Kto ginie na polach minowych?
- O odpowiedzialności korporacji w konfliktach zbrojnych
- Big Tech i media społecznościowe a rozkręcanie nienawiści i wojna informacyjna
- Czy Polska jest gotowa na wybuch wojny?
Szukaj w treści odcinka
I jednak oczywiście, że w przypadku Gazy mieliśmy ogromny problem z brakiem dostępu dla organizacji humanitarnych, brakiem możliwości udzielania tej pomocy humanitarnej, ale jednak gdy te szpitale nie były atakowane, to one nie były atakowane, bo Izrael wiedział, że nie może tego robić.
I wbrew pozorom, patrząc na różnego rodzaju oświadczenia składane przez siły zbrojne Izraela, składane przez różnego rodzaju organy państwa Izrael, to jednak tam starano się dostarczyć za każdym razem jakieś uzasadnienie.
Izrael twierdzi, że atakował wyłącznie osoby, które brały udział w działaniach zbrojnych.
A biorąc pod uwagę, że Izrael nie dopuszczał jakiejkolwiek współpracy z różnego rodzaju komisjami czy organami weryfikacyjnymi, to to jest słowo przeciwko słowu.
I stąd tutaj mamy różne inicjatywy, bo mamy z jednej strony inicjatywę prośby o opinię doradczą ze strony Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości co do obowiązków Izraela w zakresie udzielania pomocy humanitarnej i współpracy z ONZ, w szczególności z UNRWA.
Ale z drugiej strony mieliśmy też postępowanie rozpoczęte przez Republikę Południowej Afryki przeciwko Izraelowi, gdzie w oparciu o konwencję w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, co może nas przynajmniej te dwa lata temu trochę szokować.
Trzeba oprzeć to albo taką deklarację złożoną przez państwo, że ono jest gotowe być sądzone przez MTS, a takiej deklaracji Izrael nie złożył.
Albo trzeba zawrzeć specjalne porozumienie, którego oczywiście Izrael też nie chciał podpisać, albo trzeba szukać konwencji, w której będziemy mieć taką specjalną klauzulę sądową.
I też od razu państwo wyjaśnię, że my możemy być sfrustrowani, że teraz akurat ogłoszono, że Izrael ma przedłużony czas na złożenie swojego kontrmemoriału, chyba bodajże do marca 2026 i pojawiły się takie komentarze, no jak to, przecież w takiej sprawie, gdzie ludzie giną, to postępowanie powinno toczyć się szybko.
I owszem, może tych efektów nie widać od razu, może one nie są takie, jakie my byśmy sobie życzyli, ale jednak było widać zmianę w postępowaniu Izraela, że jednak jakiś tam, bardzo mały, ale fragment pomocy humanitarnej był wpuszczany, że zmieniono retorykę, jakiej używały władze tego państwa.
To jest ciekawe, bo Nicaragua postanowiła pozwać Niemcy za to, że wspierają Izrael, za to, że dostarczają im broń.
Tak, odnosząc się jeszcze do Pani słów a propos ludobójstwa, bardzo Państwu polecamy odcinek naszego podcastu, czy można usprawiedliwić ludobójstwo, w którym szerzej opowiadamy o raporcie Amnesty International, które nazywa wprost działania Izraela w strefie gazy ludobójstwem oraz dlaczego w ten sposób właśnie zdecydowało się Amnesty International tę zbrodnię określić.
Ja wiem, że może to brzmi bardzo cynicznie, ale jednak zwróćmy uwagę, że nasze relacje z Izraelem zawsze są dosyć skomplikowane i trudne.
I teraz wiele państw miało problem z tym konfliktem z tego względu, że skrytykować, czy tu stanąć w kontrze wobec Izraela, to jest jednocześnie stanąć w kontrze wobec Stanów Zjednoczonych.
Bo to właśnie takie trudne postępowanie, bo jednak to są takie trudne relacje Izrael-Palestyna, że są duże kontrowersje i to nie były problemy tylko Polski, bo było bardzo dużo państw, które ostatecznie postanowiło nie złożyć żadnego oświadczenia albo złożyło je w ostatniej chwili obawiając się reakcji.
Ostatnie odcinki
-
#38 Cywile podczas wojny – po co nam prawa czło...
20.02.2026 09:58
-
#37 To nie jest sprawa prywatna. O przemocy wob...
13.02.2026 10:20
-
#36 Niewidoczni - o prawach osób starszych
30.01.2026 09:39
-
#35 W walce o przyszłość. Wojowniczki o Amazonię
02.01.2026 09:20
-
#34 „Oddajmy głos tym, których nie słychać”. O ...
19.12.2025 08:00
-
#33 Saamowie. Ostatni rdzenni mieszkańcy Europy.
12.12.2025 10:59
-
#32 Mjanma. Najdłuższa wojna domowa
28.11.2025 11:28
-
#31 RPA – o nierównościach społecznych i schedz...
19.11.2025 09:26
-
#30 Nawet wojny mają zasady. Chaos wojny i praw...
07.11.2025 08:04
-
#29 Prawa człowieka w grach
31.10.2025 12:30