Mentionsy

Także osoby sympatyzujące z Józefem Piłsudskim zarzekają się często, że cenią tę postać raczej pomimo wydarzeń z roku 1926 niż ze względu na nie.

A przecież ustrój, który obalił Piłsudski w 1926 roku, to polski demoliberalizm par excellence, który to zdecydowano się znieść pod hasłem ratowania państwa.

Ta prowadzona jeszcze za życia Józefa Piłsudskiego jest dość zgodnie uznawana przez historyków dyplomacji od profesora Janusza Farysia przez profesorów Marka Konrata i Mariusza Wołosa po doktora Raka za bardzo zręczną, odpowiadającą naszym interesom.

Nawet krytyczny wobec Piłsudskiego profesor Sławomir Cenckiewicz pisze dosłownie, że objawiony wówczas kunszt Piłsudskiego każe mu zestawiać go z Talerandem, Meterniszem i Bismarkiem.

Co więcej, trzeźwy kurs Piłsudskiego z przełomu lat 20. i 30. kontrastuje także z tym, co mogły zaserwować jej stronnictwa alternatywne.

Ostatecznie, niezależnie od rysujących się na horyzoncie alternatyw, to na faktycznie rządzących sanatorów z Józefem Piłsudskim na czele spada odpowiedzialność za podjęte posunięcia.

Skoro z założycielem obozu w Berezie Kartuskiej, premierem Leonem Kozłowskim, relacje utrzymywał główny ideolog falangi Wojciech Wasiutyński, zaś najsłynniejszy endecki więzień sanacji Adam Doboszyński, do samego Piłsudskiego i wielu Piłsudczyków żywił ciepłe uczucia.

Faktem jest też na pewno małoduszne zachowanie Piłsudskiego wobec generałów dowodzących siłami rządowymi w trakcie przewrotu majowego.

I to zapewne tu należałoby szukać genezy jego złych relacji z Piłsudskim pod koniec życia.

bo przecież nie w wydarzeniach z sierpnia 1920 roku, gdy obaj doskonale współpracowali, a Rozwadowski był później przez Piłsudskiego na różne sposoby wyróżniany.

Po zakończeniu samych walk Piłsudski wydał mało pamiętany dziś rozkaz wzywający wojsko do pojednania.

Wiele wskazuje, że sytuacja odbiła się i na samym Piłsudskim.

Ktoś powie, że w kontekście skali ofiar walk to niewiele znaczy, bardzo możliwe, ale czy podobne skrupuły widać u tych wszystkich psychopatycznych tyranów, z którymi próbują zestawiać Piłsudskiego niektórzy jego współcześni krytycy?

Piłsudski planował nie tyle przewrót co demonstrację zbrojną, zaś opór prezydenta Wojciechowskiego okazał się dla niego przykrą niespodzianką.

Jeśli dodać do tego rządy naczelnika w latach 1918-1921, a niechybnie dojdziemy do wniosku, że summa summarum II RP stanowiła kraj zdominowany politycznie, z krótkimi przerwami przez Piłsudskiego i jego ludzi.

Rozmawiając o zamachu majowym niechybnie dotkniemy szerszego problemu, jakim jest ocena samej postaci Józefa Piłsudskiego, którego życia, a okres sanacyjny jest przecież zaledwie schyłkowym okresem, zapewne nie najlepszym, a na pewno nie najważniejszym.

Dla przykładu ciąg organizacji, formacji i środowisk, które tworzył bądź inspirował Piłsudski od ruchu strzeleckiego i związku walki czynnej przez Legiony, POW, aż po odtwarzające się Wojsko Polskie, ma jednak daleko większe znaczenie dla Polski niż np. małoduszne zachowania wobec innych zasłużonych postaci tego okresu.