Mentionsy

Kim był przywódca rewolucji osławiony ajatollah Ruhollah Khomeini, bezpośredni poprzednik i patron zabitego?

Na temat Khomeiniego i jego rewolucji, tak jak na temat polityków dzisiejszego Iranu, funkcjonuje wiele powierzchownych uproszczeń.

Khomeini polskiemu czytelnikowi znany jest przede wszystkim z Szachin Szacha Ryszarda Kapościńskiego, który przedstawił go jako surowego asceta.

By zrozumieć, skąd wzięła się rewolucja Ayatollaha Khomeiniego, trzeba pokrótce przyjrzeć się poprzedzającym ją dziesięcioleciom historii Iranu, na którego tożsamość składa się zarówno szyicka religia, jak i przedislamskie tradycje imperialne, sięgające aż do III w. p.n.e.

Spuszczono go po miesiącu, ale rok później Khomeini ponownie potępił szacha i sojusznicze Stany Zjednoczone po tym, jak Pahlavi wyłączył amerykańskich żołnierzy od odpowiedzialności przed irańskimi sondami.

Gdy po pół roku premier Mansur próbował go przekonać do wycofania się z opozycji wobec monarchy, a Khomeini konsekwentnie odmawiał, premier ze złości spoliczkował Ayatollaha, ostatecznie wydalonego z kraju do Turcji.

Po mniej niż roku w Turcji Khomeiniemu pozwolono się przenieść do świętego dla szyjtów miasta Najaf w Iraku, gdzie spełnił kolejne 13 lat.

W 1970 roku Khomeini ogłosił po raz pierwszy, że monarchia jako taka jest sprzeczna z islamem, a święte prawo władania mają religijni sędziowie .

Już do kurateli jurystów Khomeini nauczał innych duchownych, do szerokiej publiczności zwracał się operując prostymi hasłami, często charakterystycznymi dla ruchów narodowo-wyzwoleńczych w Trzecim Świecie.

W 1978 roku do opuszczenia Iraku zmusił Khomeiniego jego wiceprezydent, kilka miesięcy później już prezydent Saddam Hussein.

Nasilały się nie tylko uliczne protesty, podczas których wielu domagało się powrotu Ayatollaha Khomeiniego i powołania Islamskiej Republiki.

1 lutego do Teheranu przyleciał 77-letni już Ayatollah Ruhollah Khomeini, witany przez 3 miliony ludzi.

11 lutego, dzień obchodzony dziś jako święto państwowe, Ruhollah Khomeini został ogłoszony najwyższym przywódcą, rachbarem nowopowstawej Islamskiej Republiki.

Bazargan próbował przekonać Khomeiniego do zaproponowania w nim trzeciej opcji, islamskiej demokratycznej republiki, co Ayatollah jednoznacznie odrzucił, deklarując, cytat, naród nie potrzebuje demokratycznej republiki.

Różne zorganizowane grupy młodych zwolenników rewolucji Khomeiniego próbowały już wcześniej dwukrotnie zająć amerykańską ambasadę.

Gdy Khomeini dowiedział się o zajęciu ambasady, najpierw chciał, według ówczesnego szefa irańskiej dyplomacji, nakazać swoim zwolennikom opuszczenie jej, ale po kilku godzinach poparł przez radio okupację, cytat, legowiska szpiegów.

Ayatollah Khomeini kazał zamknąć wszystkie uniwersytety, oczyścić je z elementów służących, cytat, zachodowi lub wschodowi, a nie islamowi i zwalczyć, cytat, kulturalny imperializm i kolonializm.

Khomeini potępił Mek.

W 1988 roku, pod koniec wojny, która ostatecznie skończyła się powrotem do status quo ante bellum, Ayatollah Khomeini zarządził masowe zabicie kilku tysięcy pojmanych w trakcie walk mujahedinów.

Było to jedną z przyczyn, dla których został pozbawiony następstwa przez Khomeiniego niecałe trzy miesiące przed śmiercią przywódcy rewolucji.

Najpopularniejszym nieporozumieniem na temat Khomeiniego jest określanie go jako fundamentalisty, co lubią robić nie tylko zachodnie media, ale niektórzy jego zwolennicy.

Erwart Abrahamian, swoje Khomeinizm, zaczyna od wyliczenia powodów, dla których nie jest to prawda.

Jeśli fundamentalizm miałby oznaczać chęć odtworzenia złotego wieku czy wielkiej przeszłości islamu, Khomeini się zupełnie nie kwalifikuje.

Jeśli fundamentalizm miałby oznaczać odrzucenie współczesnego państwa narodowego, Khomeini również się zupełnie nie kwalifikuje.

Wiele najbardziej surowych regulacji, które zaadaptował Khomeini, pochodziło z późniejszych tradycji, a niektóre w ogóle spoza świata muzułmańskiego.

Fundamentalizm oznaczający dogmatyczną wierność tradycji i odrzucenie współczesnego społeczeństwa także nie obejmie Khomeiniego, który wielokrotnie podkreślał, że muzułmanie potrzebują importować z zewnątrz technologie, przemysł i inne zdobycze współczesnej cywilizacji.

Wreszcie, choć sam temu zdecydowanie zaprzeczał, Khomeini był silnie elastyczny.

Khomeini nie był jednak na pewno wybitnym myślicielem.

Podczas rewolucji Khomeini używał bardzo mocnej retoryki.

Podobnie jak nieprzekupny, Khomeini był przedstawiony jako doskonały człowiek ludu.

Po dojściu do władzy Khomeini zaczął sukcesywnie tonować retorykę.

Khomeini zaczął też przekonywać, że Islam chce harmonijnej współpracy między właścicielami fabryki i robotnikami, posiadaczami ziemskimi i rolnikami.

Khomeini nigdy nie pozwolił żadnej z grup zdominować drugiej, ponieważ wiedział, że Republika nie może alienować ani bazarowej klasy średniej, ani miejskiej biedoty.

Rewolucyjność Khomeiniego nie polegała tylko na obaleniu szacha.

Jak zauważa celnie Sair Amid Arjomant w After Khomeini Iran Under His Successors, rewolucja 1979 r. skutkowała zarówno tradycjonalizacją nowoczesnego państwa irańskiego, jak i modernizacją szyickiej tradycji religijnej.

Po śmierci Khomeiniego jego następcą został wybrany dotychczasowy prezydent Ali Khamenei.