Mentionsy

W dyskusjach o przyszłości Iranu dominuje przekonanie o kruchości jego obecnego systemu politycznego.

W artykule tym pragnę przyjrzeć się irańskiej opozycji i porównać ją z obozem rządzącym w Iranie.

Iran potrzebuje rozwoju, jednak przez długi czas był on poddawany półkolonialnej eksploatacji zakończonej dopiero w 1979 roku.

Tak jak staroperska tradycja imperialna kieruje Iran w stronę świata, tak szyizm wprowadza izolacjonistyczny wektor dośrodkowy.

Od XIX wieku Iran poddawany jest wyzwaniom postoświeceniowego modernizmu.

Zacznijmy od najpopularniejszej figury wśród opozycjonistów, czyli od syna ostatniego szacha Iranu.

Jako spadkobierca ostatniego władcy Iranu grupuje wokół siebie irańską diasporę, w znacznej mierze powiązaną z dawnym reżimem szachów.

Jako osoba powiązana z przemysłem zbrojeniowym sprzedawał też broń Iranowi już od lat 60.

Od tego czasu coraz mocniej agitował na rzecz zmian ustrojowych w Iranie.

W 2025 roku podczas wojny dwunastodniowej nie potępił izraelskich nalotów na Iran.

Reza Pahlavi, tak jak jego przodkowie, widzi Iran przede wszystkim przez pryzmat jego tożsamości przedislamskiej.

Ten cyrusowy motyw służy rezie do budowania narracji przyszłego liberalnego porządku w Iranie.

Jednak jeszcze do niedawna palmę pierwszeństwa w jego instrumentalnym traktowaniu wierżyła Organizacja Bojowników Ludowych Iranu, czyli MEK.

Na poparcie tej tezy zacytujmy fragment historii współczesnego Iranu, Arwanda Abrahamiana.

Mujahedini z kolei stanęli za prezydentem Iranu Bani Sadrem.

Zostali tym samym całkowicie zdyskredytowani w oczach ówczesnego społeczeństwa Iranu.

Podjął bowiem otwartą kolaborację ze Stanami Zjednoczonymi, głosząc, że Iran rozpoczął program nuklearny.

Widzimy zatem, że ludowi mujahedini stali się partią, która z frakcji rewolucyjnej stoczyła się na pozycję klienta wobec sił strategicznie wrogich Iranowi.

Współpraca z Saddamem Husajnem, denuncjacja programu atomowego Iranu, wreszcie wejście pod skrzydła Stanów Zjednoczonych.

Nic dziwnego, że Meck cieszy się w Iranie znikomym poparciem.

Pierwsze próby normalizacji sytuacji Iranu podejmował prezydent Mohammad Hatami.

Na fali tej odwilży rząd Iranu potępił zamachy na World Trade Center.

W rewanżu George W. Bush postanowił jednak zmienić kurs i wciągnąć Iran do słynnej osi zła.

Ponad pół roku później Mac ogłosił, że Iran posiada program nuklearny.

Wypracowany w 2015 roku konsensus zapewniał inspektorom ONZ dostęp do instalacji wojskowych Iranu w zamian za poluzowanie sankcji.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że Iran ma problemy, a poparcie dla władzy eroduje.

Surowość obyczajowa i brutalność mówów może odstręczać, tym bardziej, jeżeli stoi ona w dziwnym kontraście z wysoce rozwiniętą w Iranie branżą chirurgii plastycznej czy popieraniem przez państwo metod in vitro.

Do dziś w Iranie obchodzi się dzień nacjonalizacji przemysłu naftowego.

Iran jest wszak republiką, a nie monarchią.

Po alim-szariatim przejęto natomiast retorykę rewolucyjną, gdyż pojęcie rewolucji islamskiej odmienia się w islamskiej republice Iranu przez wszystkie przypadki.

W optyce szyickiej Zachód jest jazydem, a Iran rycerskim imamem Husajnem.

Erwant Abrahamian w cytowanym powyżej dziele jednoznacznie pokazał, że rozdrobniony Iran XIX wieku przeszedł za sprawą dynastii Pachlawich wielki proces centralizacyjny.

Protestujący oraz diaspora mówią dużo o demokracji, ale w Iranie może to oznaczać po prostu zapaść państwa.